جاقىندا باسىلىم بەتىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سۇحباتى جارىق كوردى. وندا ساياسي ماڭىزعا يە, ەل تاعدىرىنا, بولاشاعىنا قاتىستى ءبىراز ماسەلە اشىق ايتىلدى. سالماقتى سۇحباتتا ساراپتايتىن دۇنيە وتە كوپ. قاراپايىم حالىققا ءبارىن تاپتىشتەپ تۇرىپ ءتۇسىندىرۋ كەرەك. مەنىڭ ويىمشا, «Egemen Qazaqstan» گازەتى وسى ۇدەدەن شىعىپ وتىر. بىراق, ء«بىر كەم دۇنيە», ءدال حالىققا كەرەك ايتىلعان ويدىڭ, جازىلعان جايدىڭ كوبى ەل قۇلاعىنا جەتپەي قالاتىن سياقتى. ناسيحاتى كەمشىن بە دەيمىن. شىنىندا, گازەتتى ءبارى وقىمايدى. قازىر ادامدار اقپاراتتى جەڭىل-جەلپى جازا بەرەتىن الەۋمەتتىك جەلىلەردەن وقىپ قانا وي قالىپتاستىرادى. ول راس پا, وتىرىك پە باعامداي بەرمەيدى. سوندىقتان گازەت وقيتىن ءاربىر وقىرمان جاقسى دۇنيەنىڭ تارالۋىنا سەپتىگىن تيگىزسە دەپ ويلايمىن. اەس سالۋ ماسەلەسىندە حالىقتىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلعان. قاراپ وتىرساق, كوبى قارسىلىعىن ءبىلدىرىپ جاتىر. بىراق ءدال نە ءۇشىن قارسى ەكەنىن, اەس سالۋدىڭ ماڭىزى نەدە ەكەنىن جەتە ءتۇسىنىپ جاتقان جوق. پرەزيدەنت سۇحباتىندا: «قازاقستان ءۇشىن تازا اتوم ەنەرگياسىنىڭ ءمانى زور. بۇل – ەل ەكونوميكاسىنىڭ بولاشاعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ايرىقشا ماڭىزدى ماسەلە. ءبىز تابيعي ۋران ءوندىرۋ كولەمى جاعىنان الەمدە ءبىرىنشى ورىن الامىز. يادرولىق وتىن كومپونەنتتەرىن دە ءوزىمىز وندىرەمىز. سول سەبەپتى مەن ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا اەس سالۋ جايىنا ايرىقشا ءمان بەرەمىن. ەل ىشىندە اەس قۇرىلىسىنا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىلىق ءبىلدىرىپ جاتقاندار دا بار. بۇل – تۇسىنىكتى جايت. كوپشىلىك سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ قاسىرەتىن ۇمىتا قويعان جوق. مۇقيات نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتىن باسقا دا كۇردەلى جايتتار بار. مىسالى, جوبانىڭ قۇنى مەن ەكولوگياعا اسەرىن قاپەردەن شىعارۋعا بولمايدى», دەپ اتاپ ءوتتى.
«Egemen Qazaqstan» گازەتى وسى تاقىرىپتى ورتاعا سالىپ, دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرعان ەكەن. گازەتتىڭ 25 قاڭتارداعى سانىندا جاريالانعان ماقالادا سالانى جەتىك بىلەتىن عالىمدار, ارنايى ماماندار كەلىپ, ساۋاتتى پىكىر ايتىپ, تاماشا ساراپتاما جاسالعان. حالىققا كەرەگى دە – وسى. قارسىلىق بىلدىرگەن جۇرت سول ساراپتامانى وقىسا, ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارىپ, اەس سالۋدىڭ ءمانىن, ماڭىزىن ابدەن تۇسىنەتىن ەدى. عالىمداردىڭ, مامانداردىڭ ءسوزىن وقىماي تۇرىپ, مەنىڭ دە پىكىرىم باسقا بولاتىن. بىراق ولار عىلىمعا نەگىزدەلگەن دالەلدى ويلارىن قاراپايىم تىلمەن كوپكە تۇسىنىكتى ەتىپ تاماشا جەتكىزدى. ساراپشىلار قازىرگى جاعدايدا قالاي ارەكەت ەتۋىمىز كەرەگىن جانە قانداي شەشىم قابىلداۋىمىز قاجەتىن كاسىبي تۇرعىدا ايتىپ بەردى. ولاردىڭ «بۇگىن اەس كەرەك ەمەس دەگەن حالىق, ەرتەڭ ەلەكترگە قاتىستى بارلىق تىرشىلىگى توقتاپ, قاراڭعىدا قالسا نە ىستەيدى؟», دەگەن ساۋالى وتە ورىندى.
پروفەسسور ماناربەك قالىم ۇلى: «بۇل ماسەلەگە تاۋەلسىزدىكتى ساقتاپ قالۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى رەتىندە قاراعان ءجون. ەلگە قاجەت ەنەرگيانىڭ شيكىزاتى مەن باسقا دا ماڭىزدى اتريبۋتتارى وزىمىزدە بولا تۇرىپ, ونى دۇرىس پايدالانا الماساق, ەلدىگىمىزگە سىن ءارى زور مۇمكىندىكتى جىبەرىپ الامىز. وسىندا وتىرعان مامان, عالىم ازاماتتار «اەس قۇرۋدى 10 جىل بۇرىن باستاۋىمىز كەرەك ەدى. سوندا قازىرگىدەي ەنەرگيا تاپشىلىعىنا ۇرىنباعان بولار ەدىك», دەدى. مەن بۇل ويدى قۇپتايمىن. الەمدىك ساياسات كۇردەلى بولىپ تۇرعان كەزدە ءتۇرلى سەبەپ بولعان شىعار. ال ەندى ءدال بۇگىن ىسكە كىرىسپەسەك, وركەنيەتكە ىلەسۋدەن كەش قالامىز. دەسە دە حالىققا اقپاراتتى ءتۇزۋ جەتكىزۋ جاعى ازداپ كەمشىن بە دەگەن وي دا جوق ەمەس. وسكەمەندە اەس-كە قاتىستى جيىنعا ادەيىلەپ بارىپ قاتىستىم. سوندا ينتەرنەتتەن, الەۋمەتتىك جەڭىل-جەلپى جەلىلەردەن اقپاراتتاردى تام-تۇمداپ وقىپ الىپ, كەيبىرەۋلەر سونى جالاۋلاتىپ وتىر. ونىڭ بىردە-ءبىرى دالەلدەنبەگەن, جالعان مالىمەتتەر. قازىرگى عىلىمي جەتىستىكتەر مەن ەنەرگيا قاۋىپسىزدىگىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن جايدارى تىلمەن ءتۇسىندىرىپ ايتىپ بەرگەن ەدىم, كوكىرەگى اشىق, كوڭىلى وياۋ كوپشىلىكتىڭ بەتى بەرى قارادى», دەپ ايتىپ وتىر. سوندىقتان وسىنى بارلىعى ءتۇسىنۋ ءۇشىن جازىلعان جايدى جەتەرىنە جەتكەنشە تاراتۋ كەرەك.
بانۋ نۇرعازيەۆا دا الەمدىك فورۋمداعى جايدى بايانداپ, قىتاي كەلەسى جىلى اتوم ەنەرگياسىن وندىرۋدەن الەم بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىعۋدى كوزدەپ وتىرعانىن ايتتى. «ونداعى حالىق اەس-ءسىز بولاشاق جوق ەكەنىن تۇسىنگەن. ءبىزدىڭ ەلدە جىل سايىن 400 مىڭداي بالا دۇنيەگە كەلەدى. بۇل جارتى استانا حالقىنا جۋىق. ءيا, وسەيىك, ونەيىك, بۇدان دا كوبەيە بەرگەنىمىز جاقسى. بىراق ەرتەڭگى كۇنىمىز نە بولادى؟ وسىنى بايىپتاپ ويلايتىن كەز كەلدى», دەگەنى راس ءسوز. قورقىنىش پەن قاجەتتىلىكتىڭ اراجىگىن اجىراتا بىلگەنىمىز دۇرىس. اەس ادامزاتتىڭ يگىلىگى ءۇشىن. سونى ءبارىمىز ۇعىنۋىمىز كەرەك.
ارمان تەلەۆ: «قازىرگى زاماندا كومىر جاعىپ, ودان ەنەرگيا الۋ قورشاعان ورتاعا, تابيعاتقا, جالپى جەر الەمگە قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇر. سوندىقتان اەس – ەكولوگيالىق ءارى ەكونوميكالىق تا ماجبۇرلىك» دەسە, اسۋان سيابەكوۆ: ء«بىز تەك كومىردەن عانا ەنەرگيا الىپ وتىرا بەرسەك, ساۋدا مەن قارىم-قاتىناس, باسقا دا تىرشىلىك قيىنداي تۇسەدى. مىسالى, سالىق مولشەرى ولشەۋسىز ءوسۋى ىقتيمال. سوندىقتان جاسىل ەنەرگياعا كوشۋدى كىدىرتۋگە استە بولمايدى. بۇل – بۇكىلالەمدىك ءۇردىس», دەپ ءبارىن اشىق ءتۇسىندىرىپ بەرىپ وتىر.
وسىلاردى ءمان-جايدى بىلەتىن عالىمدار مەن ءىستىڭ ورتاسىندا جۇرگەن ماماندار ايتپاسا, كىم ايتادى. مىنە, «Egemen Qazaqstan» گازەتى حالىققا جەتۋگە ءتيىس ويدى ءدال بەرىپ, ماڭىزدى دۇنيەنى تالقىعا سالعان. باسىلىمنىڭ وسىنداي ءتۇسىندىرۋ, اعارتۋشىلىق باعىتىنداعى جۇمىسىنىڭ ماڭىزى زور. ءبىزدىڭ تىلەگىمىز – سونى وقىعان كوزى اشىق ازاماتتار دالەلدى دۇنيەنىڭ تارالۋىنا مۇددەلى بولسا ەكەن. سونىڭ ءبارى حالىقتىڭ ساناسىندا سايراپ تۇرۋ ءۇشىن ۇگىت-ناسيحاتىن ارتتىرسا ەكەن. ءتىپتى وبلىستاردا, اۋىل-ايماقتاردا, ءاربىر مەكتەپ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ايتىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. مەملەكەتتىك وزگەرىستەردى حالىق شىنايى قولداۋى قاجەت. سوندىقتان ونىڭ ءمانىن ءتۇسىندىرۋ كەرەك.
اسىلى وسمان,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پروفەسسور
