اكىم سايلاۋى: حالىق تاڭداۋى سىنالادى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار جانە اۋدان اكىم­دەرىن سايلاۋدى وتكىزۋدى تاپ­سىردى. پرەزيدەنت بيىل ساۋىر­دە وتكەن الەۋمەتتىك-ەكو­نو­­­ميكالىق ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەي­تىلگەن كەڭەستە ايتتى.

«الداعى ەكى جىلدا قاناتقاقتى جوبا رەتىندە اۋدان جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالا اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ وتەدى. وسى ورايدا قاجەتتى نورما­تيۆتىك بازانى جانە جول كارتاسىن ازىرلەۋ قاجەت. ۇكىمەت بۇل جۇمىستى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىمەن جانە وبلىس اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزەدى. ءبىز قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ جانە بيلىك قۇزىرەتتەرىن تومەنگە بەرۋ ۇدەرى­سىن جالعاستىرامىز. «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭنىڭ قابىل­دانۋى بۇل باعىتتاعى تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام بولماق», دەگەن ەدى ق.توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جول­داۋىن­­دا دا اتالعان ماسەلەگە نازار اۋدار­­دى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ايماق­­تاعى اتقارۋشى بيلىكتىڭ شەشىم قابىل­داۋ ىسىنە ازاماتتاردىڭ تىكەلەي قاتى­سۋ مۇم­كىندىگىن بىرتىندەپ ارتتىرۋ دا ما­ڭىزدى.

«اۋىل, كەنت جانە اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىن تۇرعىندار وزدەرى سايلاي باستاعانىنا ەكى جىلدان استى. سودان بەرى اۋىلدىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ تورتتەن ءۇشى سايلاندى. ەندى اۋدان جانە وبلىستىق دەڭگەيدەگى قالا اكىمدەرىن سايلاپ كورەمىز», دەدى ق.توقاەۆ.

قىركۇيەكتە ورتالىق سايلاۋ­ كو­ميس­­­سيا­سىنىڭ وتىرىسىندا الدا­عى­­­ ساياسي باسەكەنىڭ ناقتى كۇنى بەل­گى­­­لەن­دى. وسىلايشا, 5 قاراشادا 45 اۋ­دان جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قا­لا­­­دا قاناتقاقتى رەجىمدە ۇيىم­داس­تى­­­­­رى­­­­لاتىنىن حابارلاعان-دى. تاياۋ­دا ورتا­­­­لىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ تور­ا­­عا­سى­ نۇرلان ءابدىروۆتىڭ قاتى­سۋىمەن وسك جيىنى ءوتتى. ءىس-شارا بارىسىندا ۇمىت­كەرلەردى ۇسىنۋ جۇمىسىنىڭ قورى­تىن­دىسى حابارلاندى. ماسەلەن, ورتا­لىق سايلاۋ كوميسسياسى تور­ا­عا­­­­­­سىنىڭ ورىن­باسارى كونستانتين پەتروۆ­­­­­­تىڭ كەل­تىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, الداعى سايلاۋ ناۋقانىنا 249 كانديدات ۇسىنىلعان. سونىڭ 36 پايىز­دان استامى ساياسي پارتيالار اتىن­ان سىنعا تۇسەدى. ال 64 پايىزعا جۋىعى ءوزىن-ءوزى ۇسىنىپ وتىر.

ايتا كەتەرلىگى, 45 ايماقتاعى ەڭ جو­عا­رى باسەكەلەستىك جامبىل وبلىسىن­دا (جۋالى اۋدانى), جەتىسۋ وبلىسىن­دا (كەربۇلاق اۋدانى), تۇركىستان وبلىسىندا (بايدىبەك اۋدانى) وتپەك. اتال­عان وڭىرلەردە 9 ۇمىتكەر اۋدان تىزگىنىن قولىنا الۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن. سون­داي-اق ەلىمىزدە تىركەلگەن جەتى پارتيا­نىڭ­ ءبارى ءوز ۇمىتكەرلەرىن ۇكىلەپ ساياسي باسە­كە­گە قوسىپ وتىر.

ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى اعا ساراپشىسى قۋانىش سايلاۋ وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار مەن اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋ قاناتقاقتى رەجىمدە وتكەنى دۇرىس دەپ ەسەپتەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي سايلاۋ جۇيە­سىن جان-جاقتى قاراستىرىپ, الداعى سايا­سي ناۋقانداردا قانشالىقتى ءتيىمدى بولا­تىنىن انىقتاۋ كەرەك.

«سايلاۋ – وتە ماڭىزدى ماسەلە. مۇنى ۇلتتىق دەڭگەيدە عانا ەمەس, جەر­گى­لىكتى تۇرعىدان دا قاراستىرعان ءجون. وسىلايشا, اكىمدەردىڭ سايلانۋى ەلگە ۇلكەن سەرپىن بەرەدى. دەگەنمەن ونى بىردەن وتكىزبەگەن ءجون. جۇيەلى, تيا­ناق­تى تۇردە جۇرگىزگەن دۇرىس. سون­دىق­­تان اكىمدەردى قاناتقاقتى رەجىمدە ساي­­­­لاۋ ارقىلى پرەزيدەنت تاپسىرماسىن­ ورىنداپ قانا قويمايمىز, ساپالى تۇردە جۇزەگە اسۋىن قامتاماسىز ەتەمىز», دەيدى ق.سايلاۋ.

ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىم­جان الداعى ساياسي باسەكە ايماق­تار­دىڭ قارقىندى دامۋىنا جول اشا­تىنىنا سەنىمدى. ونىڭ سوزىنە سەن­سەك, قاناتقاقتى باستاما ءوڭىر جۇرت­شى­لى­عىنىڭ ءۇمىتىن وياتىپ وتىر.

«وڭىرلەردى ارالاعاندا اۋدان­ اكىم­دە­رىنىڭ دارمەنسىزدىگىن ءجيى باي­قاي­مىز. نەگە؟ سەبەبى قولىندا بيۋد­جەتى جوق, ءتيىس­تى دەڭگەيدە اۋدان اۋماعىندا الەۋ­مەت­تىك سالالارعا ء(بىلىم, دەنساۋلىق), كوم­­مۋ­نالدىق شارۋا­شىلىققا قۇزىرەتى جۇر­­مەيدى. ءبارى اۋدان اكىمىنە ءمالىم, الاي­­دا اۋىل­ شارۋا­شىلىعى سالاسىنا دا ءتۇرلى بۇلاق­تان اعىپ كەلەتىن سۋبسيديالاردى, وزگە قارجى-قاراجاتتى قاراس­تى­رۋعا دا قاۋ­قارسىز.

وڭىردە تاۋداي تاۋقىمەتىن ارقالاپ ءبارى اۋدان اكىمدىگىنە بارادى. ال قو­لىن­­داعى بيلىگىنىڭ اتى دارداي بول­عان­­­ىمەن, زاتى جۇرداي باسشىنىڭ حالىق ال­­دىن­­داعى ابىروي-بەدەلى دە بەلگىلى. سەلو­­لىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرى تۋرالى مۇل­­دە ءسوز قوزعاماي-اق قويالىق», دەيدى ج.ءاشىمجان.

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, اۋدان اكىم­دەرىنىڭ دەربەستىگى حالىق پەن قازى­نا­عا تىكەلەي بايلانىستى. حالىق سايلاعان اكىم وزىنەن جوعارى بيلىككە جالتاقتامايدى. قاراجاتىنا ىقتياتتى بولىپ, سايلاعان ەلىنىڭ الدىندا ەسەپ-قيسابىن بەرىپ وتىرماق.

الداعى سايلاۋعا ۇسىنىلعان ۇمىت­كەر­لەردىڭ ورتاشا جاسى – 47 جاستى قۇراپ وتىر. ۇمىتكەرلەردىڭ باسىم بولىگى 35 پەن 55 جاس ارالىعىندا (68,27 پايىز). كانديداتتىڭ كوبى ەر ادام. سونىمەن قاتار 13 ايەل ۇسىنىلدى. بۇگىن­­­دە اكىمدىككە كانديداتتاردى تىركەۋ ءجۇرىپ جاتىر. تىركەۋ 10 قازان ساعات 18.00-گە دەيىن جالعاسادى.

ساياساتتانۋشى باۋىرجان سەرىكباەۆ جۇيەلى تۇردە ساتىلاپ ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ەلىمىزدەگى دەموكراتيالىق رەفورمالار الداعى ۋاقىتتا دا پراگما­تي­كالىق تۇرعىدا جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىم بىلدىرەدى. وسىلايشا, حالىقتىڭ ءوزىن-ءوزى باسقارۋ سالاسىنا بەلسەندى قاتى­سۋىنا, جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باس­قارۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە جول اشىل­ماق.

«قازاقستاندا 2021 جىلدان باس­تاپ­ بارلىق اۋىل اكىمىن حالىق ساي­لاپ كەلەدى. ساياسي پارتيالاردان بولەك تالاپقا ساي ءاربىر ازامات ءوزىن-ءوزى ۇسىنىپ, حالىق قولداسا اۋىل اكىمى بولا الادى. قازىرگى تاڭدا سالىقتىڭ 4 ءتۇرى اۋىل بيۋدجەتىندە قالسا, الداعى ۋا­قىتتا اۋىل قازىناسىندا 8 سالىقتى قال­دىرۋ كوزدەلگەن. ەندىگى كەزەكتە قازاق­ستاندا 45 اۋدان, قالا اكىمدەرىن سايلاۋ تەتىگى ىسكە قوسىلدى. مۇنىڭ بار­لىعى اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋداعى كەم­شىلىكتەرگە عىلىمي تالداۋ جاسالىپ, جەرگىلىكتى جەرلەر مەن وڭىرلەردەگى ەرەك­شەلىكتەردى ساراپتاپ, زاڭدارعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلە وتىرىپ جۇزە­گە­ اسىرىلىپ جاتقان قادامداردىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى. ەگەر ءبارى ءساتتى وتسە, 2024 جىلدان باستاپ اۋدان مەن قالا اكىم­دەرىن تولىق حالقىمىز سايلايتىن رەفور­­مانىڭ دا اۋىلى الىس ەمەس», دەيدى ب.سەرىكباەۆ.

مىنە, 5 قاراشادا وتەتىن سايلاۋدىڭ العاشقى كەزەڭى ارتتا قالىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ۇمىتكەرلەر ۇسىنىلدى. ەندى 10 قازانعا دەيىن ولاردى تىركەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆتىڭ ايتۋىنشا, العاشقى كەزەڭگە ۇمىتكەرلەر وتە بەلسەندى قاتىسقان.

ساياساتتانۋشى ماقسات جاقاۋدىڭ پايىم­داۋىنشا, اكىمدەردىڭ سايلانۋى – ساياسي رەفورمانىڭ جالعاسى. دەمو­كرا­تيالىق جاريالىقتىڭ ارقاسىندا جەر­گى­لىكتى اتقارۋشى بيلىكتى حالىقتىڭ ساي­لاۋىنا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر.

«بيلىك ورتالىقسىزداندىرۋدى كۇشەيتىپ جاتىر. تاعايىندالاتىن اكىمدەردىڭ ورنىنا سايلانبالى داس­تۇر­مەن ايماق مەنەدجەرلەرى, سايا­سي­ تۇلعالاردىڭ كەلۋ ناۋقانى باستالادى. ەگەر ساياسي دامۋ تاريحىمەن ايتساق, بۇل ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت اۋدان مەن قالالار اكىمدەرىنىڭ سايلاۋى وتپەك. دەموكراتيالىق ساتىلاي دامۋدىڭ ۇلكەن ءبىر قادامى, اكىمدەر سايلاۋى بولسا, ساياسي رەفورمالاردىڭ ناتيجە بەرىپ وتىرعانى ەمەس پە؟! بۇل سايلاۋدان ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ۇتادى», دەيدى م.جاقاۋ.