جىلۋ ۋاقتىلى بەرىلمەۋى مۇمكىن
جالپى, جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ جايىنا توقتالماس بۇرىن, جوعارىداعى ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا ۇڭىلسەك. الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جۇمىسىن ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بۇگىندە ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ كاسىپورىندارى 2 تۋربينا, 30 قازاندىق, 12 شاقىرىم جىلۋ جانە 886 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسىنە, 113 ترانسفورماتورلىق قوسالقى ستانساسىنا جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. الايدا جۇمىستار جۇيەلى ۇيىمداستىرىلماعاندىقتان, دايىندىق ويداعىداي ەمەس. وسىعان وراي وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك قاناعاتوۆتىڭ توراعالىعىمەن جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جاعدايى قارالعان ەدى. سول جيىندا كوپ تۇيتكىلدىڭ شەتى شىقتى.
وبلىستىق ەنەرگەتيكا, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دانيار سقاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, سارقان قالاسىنىڭ ورتالىق قازاندىعىنىڭ توزعان 2 قازاندىعىن اۋىستىرۋعا مەردىگەر انىقتالعانىمەن, قاجەتتى نەگىزگى جابدىقتاردىڭ جوق بولۋىنا بايلانىستى ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىس باستالماعان. ول ازداي, ۇشتوبە قالاسىندا بلوكتى-ءمودۋلدى قازاندىق ساتىپ الۋعا جانە ورناتۋعا قاراجات بيىل شىلدەدە بولىنگەن. الايدا كونكۋرستىق راسىمدەر ءالى كۇنگە دەيىن جاريالانباعان. تالدىقورعان قالاسىنداعى دارابوز انا, اباي, گاۋحار انا, بالپىق بي كوشەلەرىندەگى جىلۋ جەلىسىنىڭ ۋچاسكەسىن قايتا جاڭارتۋ جوباسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا بايلانىستى بيىل 4-28 قىركۇيەك ارالىعىندا ابونەنتتەردى ىستىق سۋدان اجىراتۋ جوسپارلانعانىمەن, جۇمىس ۋاقىتىندا اياقتالماۋى مۇمكىن. بۇل تۇرعىنداردىڭ نارازىلىعىن تۋدىرادى. سونىمەن قاتار ەسكەلدى اۋدانىنىڭ اقتۇما, اقەشكى جانە سىرىمبەت اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىن ورتالىق سۋمەن قامتاماسىز ەتىلمەۋ قاۋپى بار.
«قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنان قىسىلماي شىعۋ ءۇشىن ەنەرگيا كاسىپورىندارىنا 365 مىڭ توننا كومىر, 10,1 مىڭ توننا مازۋت قاجەت. سونىمەن قاتار بيۋدجەتتىك ۇيىمدار ءۇشىن 11,4 ملن ليتر ديزەل, 16 مىڭ توننا كومىر جانە 4,2 مىڭ توننا پەللەت دايىندالۋى كەرەك. الايدا ەنەرگيا كاسىپورىندارىندا بۇگىندە 81,6 مىڭ توننا كومىر, 1,7 مىڭ توننا مازۋت قورى بار. كاسىپورىندارعا كومىر تولىعىمەن ساتىلىپ الىنعانىمەن, جوسپارداعى 365 مىڭ توننا كومىردىڭ 167,9 مىڭ تونناسى عانا جەتكىزىلگەن. مازۋت وتىنىن جەتكىزۋ قازان ايىندا باستالادى», دەيدى د.سقاقوۆ.
بۇگىندە بيۋدجەتتىك ۇيىمدارعا 11,2 ملن ليتر (قاجەتتىلىك 11,4 ملن ليتر) سۇيىق وتىنى ساتىپ الىنسا, ونىڭ 8,8 ملن ءليترىن عانا دىتتەگەن جەرىنە جەتكىزىلگەن. بيۋدجەتتىك ۇيىمدارعا قاجەتتى 16 مىڭ توننا قاتتى وتىننىڭ 13,5 مىڭ تونناسى جەتكىزىلگەن. وكىنىشكە قاراي, پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ مادەنيەت نىساندارىنا كومىر مۇلدەم جوق. وبلىس تۇرعىندارى ءۇشىن كومىردىڭ جالپى قاجەتتىلىگى 453,8 مىڭ توننانى قۇرايدى, بۇگىندە 250,4 مىڭ توننا الىنعان. دەگەنمەن تۇرعىنداردىڭ قاتتى وتىن دايىنداۋ جۇمىسى قاراتال, كوكسۋ, اقسۋ اۋداندارىندا باياۋ.
جىلىتۋ ماۋسىمى جاقىنداپ قالسا دا, وبلىستاعى 10 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنىڭ جوندەۋ جۇمىسى تولىق اياقتالماعان. سوندىقتان جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جۇمىسى باستالماعان. سونىمەن قاتار جىلۋ جانە ەلەكترمەن جابدىقتاۋشى ۇيىمدار الدىندا دەبيتورلىق بەرەشەكتەردىڭ ۋاقتىلى وتەلمەۋ ماسەلەلەرى تۋىندادى. سالدارىنان كاسىپورىندار ۋاقىتشا قارجىلىق قيىندىققا تاپ بولىپ وتىر.
جىلىتۋ ماۋسىمىندا «تالدىقورعانجىلۋسەرۆيس», «الاكولجىلۋ», «سارقانجىلۋ» «اسۋتۆك» «پانفيلوۆسۋقۇبىرى» مەكەمەلەرى مەن «جىلىتۋ ورتالىعى» جشس-لاردىڭ كومىر جانە مازۋت ساتىپ الۋىنا بيۋدجەتتەن 1,8 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. بيۋدجەتتىك ۇيىمدارعا كومىر جانە ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ, جەكە سەكتوردى كومىرمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى جۇمىستار دا رەتىمەن جالعاسىپ جاتىر. سونداي-اق 1 648 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي جانە بيۋدجەت سالاسىنىڭ 936 وبەكتىسىن قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىنداۋ جۇمىسى قاداعالانۋدا.
ورتالىق قازاندىقتاردى جاڭعىرتۋ, جىلۋ جانە ەلەكتر جەلىلەرىن جوندەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى جىلى تالدىقورعان, تەكەلى قالالارى مەن الاكول, پانفيلوۆ, سارقان اۋداندارىنداعى جىلۋمەن جابدىقتاۋ نىسانىن جاڭعىرتۋعا, سالۋعا جانە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىسىنا بيۋدجەتتەن 3,7 ملرد تەڭگە بولىنگەن. سول قاتاردا تالدىقورعان قالاسىنداعى №4 قازاندىقتى گازبەن جىلىتۋعا اۋىستىرۋ جانە تەكەلى قالاسىنداعى «الاتاۋ» شاعىن اۋدانىنداعى جىلۋ جەلىلەرىن قايتا قۇرۋ جانە سالۋ, الاكول اۋدانى, ءۇشارال قالاسىنداعى قازاندىقتى قايتا جاڭارتۋ, پانفيلوۆ اۋدانى, نۇركەنت اۋىلىنىڭ جىلۋ جەلىسىن كەڭەيتۋ, سارقان اۋدانى سارقان قالاسىنىڭ قازاندىعى جوندەلىپ جاتىر.
جىلۋ جەلىسى مەن كوزدەرىن قايتا جاڭارتۋ اياسىنداعى جوسپار قاراتال مەن پانفيلوۆ اۋداندارى جانە تالدىقورعان قالاسىندا قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. بۇگىندە وبلىستىق بيۋدجەتتەن «باسقۋات» قازاندىعىن قايتا قۇرۋ جانە كەڭەيتۋ» جوباسىنا تۇزەتۋ جۇرگىزۋگە 500 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بۇل كەلەسى جىلى ناۋرىز ايىندا اياقتالىپ, الدىن الا مولشەرلەنگەن قۇنى 25 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوبا 2024-2025 جىلى جۇزەگە اسىرىلماق. ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جوباسىنا دا وبلىستىق بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى ءبولىنىپ, 205 شاقىرىمنان اسا ەلەكتر جەلىسى قايتا جاڭعىرادى. دەمەك ايماقتا قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جۇمىسى قارقىندى جۇرۋدە جانە وعان كەرەكتى قارجى مولشەرى دە جەتكىلىكتى.
كۇزدىڭ ىزعارى بىرتە-بىرتە كۇشەيىپ بارادى. ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا جىلىتۋ ماۋسىمى باستالادى. وسى رەتتە شالعايداعى اۋدانداردىڭ دايىندىعىن سۇراپ بىلدىك.
«الاكول اۋدانى بويىنشا جىلىتۋ ماۋسىمى بەكىتىلگەن جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلۋدە. اۋداندا 2 ورتالىقتاندىرىلعان جىلىتۋ قازاندىعى جۇمىس ىستەيدى. ورتالىق قازاندىقتى قاتتى وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋگە «سنابسەرۆيسگرۋپ» جشس-مەن 378 ملن تەڭگەگە 24 156 توننا قاتتى وتىن جەتكىزۋگە كەلىسىمشارت جاسالىپ, تاۋلىگىنە 132 توننادان تاسىمالداۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. قازىرگى تاڭدا 16 048 توننا قاتتى وتىن جەتكىزىلدى. جىلۋ جەلىلەرىن اعىمداعى جوندەۋگە بايلانىستى 117 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, بۇل جۇمىستى «ۆەلۋند ستال» جشس ساپالى اتقارۋدا», دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ايجان مۇرات.
جالپى العاندا, اۋداندا بارلىعى 13 745 جەكە تۇرعىن ۇيگە جىلىتۋ ماۋسىمى بارىسىندا 71 696 توننا قاتتى وتىن قاجەت. بۇگىنگى تاڭدا 41 787 توننا كومىر ساتىلىپ, تۇرعىنداردىڭ 59,1 پايىزى قىسقى دايىندىعىن قامداپ الدى. اۋداندى قاتتى وتىنمەن قامتاماسىز ەتەتىن 5 تەمىرجول تۇيىعى بار. بۇگىنگى تاڭدا 14 ۆاگون نەمەسە 1 041 توننا كومىر قورى جەتكىزىلىپ, ساتىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار «قازاقستان تەمىرجولى» ۇك» اق اقپاراتى بويىنشا بارلىعى 11 ۆاگون نەمەسە 759 توننا كومىر جولدا كەلە جاتىر. كومىردىڭ ورتاشا ساتىلۋ باعاسى 17 500-23 000 تەڭگە ارالىعىندا.
جىل سايىن جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعاننان باستاپ تۇرعىن ۇيلەر مەن پاتەرلەردەگى تۇرمىستىق ءورتتىڭ سانى ارتاتىنى دا بەلگىلى. بۇل كوبىنەسە جىلىتۋ جۇيەلەرى مەن قوندىرعىلاردىڭ توزۋى, پەشتىڭ اقاۋى, جىلىتۋ, ەلەكتر جەلىسىن شامادان تىس جۇكتەۋ كەزىندەگى ءورت قاۋىپسىزدىگى ەرەجەسىن ورەسكەل بۇزۋ, سونداي-اق تۇرعىنداردىڭ نەمقۇرايدىلىعىنان تۋىنداپ جاتادى. سوندىقتان دا ءورتتىڭ الدىن الۋ, جالپى قاراپايىم تالاپتاردى ورىنداۋ تۋرالى اۋداندىق توتەنشە جاعدايلار ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن باستاپ كەتكەن.
كومىردىڭ باعاسى قىمباتتاعان
جاۋاپتى مامانداردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قازىر كومىر ساتىپ الۋ جۇمىستارى قىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. تالدىقورعانعا جاقىن اۋداندار كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتىلگەنىمەن, قاتتى وتىنعا سۇرانىس جوعارى. بىلتىرعى ولقىلىقتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قويمالاردان توننالاپ تاسۋدا.
«وبلىس بويىنشا 34 كومىر تۇيىعىمەن 4 قويما جۇمىس ىستەپ تۇر. ءدال قازىر ول جەرلەردە 27,8 مىڭ توننا كومىر بار. ورتا ەسەپپەن تاۋلىگىنە 24 ۆاگونمەن 1 656 توننا كومىر جەتكىزۋدە. الدىمىزداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا جالپى 453,8 مىڭ توننا كومىر قاجەت. قىركۇيەك ايىندا 65,4 مىڭ توننا كومىردى الىپ كەلۋ جوسپارلانعان. اۋدان جانە قالا اكىمدىكتەرىنىڭ اقپاراتى بويىنشا كومىردىڭ ءبىر تونناسى ورتاشا ەسەپپەن 17 200-18 300 تەڭگە, ال تەمىرجول قاتىناسى جوق اقسۋ جانە سارقان اۋداندارىنداعى باعا 24 000-26 500 تەڭگە», دەيدى د.يسكاكوۆ.
جالپى, جۇمىستىڭ جۇيەلى ورىندالۋ بارىسى – تىكەلەي باقىلاۋدا. وعان ارنايى مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ وبلىس بويىنشا دەپارتامەنتى كومىر باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىر. تەمىرجول قاتىناسى جوق الىس اقسۋ مەن سارقان اۋداندارى تالدىقورعان مەن الاكول اۋدانى ارقىلى كومىردى تاسىمالدايدى. اقسۋ اۋدانىنداعى جالعىز تۇيىق ءى.جانسۇگىروۆ اۋىلىندا ورنالاسقان. ول جەردەگى قويماعا جاۋاپتى سەيداحمەت جاڭاباتىروۆ: «مەنىڭ ءدال وسى جۇمىسپەن اينالىسقانىما 30 جىلدان اسىپ كەتتى. حالىققا ءتيىمدى باعا ۇسىنىپ, كومىردىڭ ساپاسىنا ءمان بەرەمىز. ءبىز ارنايى «كاماز» جالداپ, سول ارقىلى جۇمىس ىستەيمىز. ال جولدان الىپ, باعاسىن نەگىزسىز ءوسىرىپ جۇرگەندەر دە جوق ەمەس. ماسەلەن, ولار اۋدانىمىزدا ءار تونناسىن 30 مىڭنان ساتادى. بىزدەگى باعا بەلگىلەنگەن. ول مەجەدەن اسىپ تا, بۇزىپ تا كەتپەيمىز. ءدال قازىر قويمادا كومىر جەتكىلىكتى. قاجەتتىلىك بولىپ جاتسا, قوسىمشا الىپ كەلەمىز», دەيدى. كورشىلەس سارقان اۋدانىندا دا كومىر باعاسى وبلىستاعى باسقا ەلدى مەكەندەرمەن سالىستىرعاندا جوعارى. سەبەپ بەلگىلى. وبلىس اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىندەگىلەردىڭ بىزگە بەرگەن اقپاراتى بويىنشا سارقان قالاسىندا ەكى قويما جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ءبىر قويماسىنا ەرلان بەيسەمبەكوۆ جاۋاپتى.
«قويمامىزداعى كومىر قورى جەتكىلىكتى. تۇرعىندار جاقسى الىپ جاتىر. ءبىر توننا كومىردىڭ باعاسى – 26 500 تەڭگە. اراعا ءۇش كۇن سالىپ تالدىقورعاننان الىپ كەلىپ وتىرامىز. ارنايى «كاماز» جالدايمىز. جاعدايعا قاراي ءبىز دە ارەكەتتى شيراتا تۇسەمىز. كومىر سۇرانىسقا يە, قويمالارعا ءالى دە تاسىپ جاتىر. بۇل – تەمىرجول قاتىناسى جوق وڭىرلەردەگى جاعداي», دەيدى ەرلان نۇرسايىن ۇلى.
ال گازبەن قامتىلعان, تەمىرجول قاتىناسى بار ەسكەلدى, كەربۇلاق, قاراتال اۋداندارىمەن تالدىقورعان قالاسىنداعى قويمالارعا جاۋاپتى تالعات ديحانباەۆتىڭ ءوز ايتارى بار.
«بىلتىر ءدال وسى ۋاقىتتا كەزەك باستالىپ, تۇرعىندار جاپا-تارماعاي كومىر الۋعا اسىقتى. بيىل جاعداي باسقا. قويمادا كومىر ءوز مولشەرىنەن اسا تولىپ تۇر. حالىق قاجەتتىلىگىنە قاراي كومىر ساتىپ الىپ جاتىر. بۇرىنعىداي تالاس جوق. قويمالاردى اتاپ وتسەك, تالدىقورعانداعى قويمادا – 5 مىڭ توننا, ەسكەلدى اۋدانىنىڭ ورتالىعى قارابۇلاق اۋىلىنداعى قويمادا – 1,5 مىڭ توننا, ۇشتوبەدە 600 توننا كومىر بار. ەرتەڭ قارا سۋىق كەلگەندە كەزەك كوبەيىپ, شۋ شىعىپ كەتپەس ءۇشىن كەز كەلگەن ادام قازىردەن قيمىلداعانى ابزال. ال ءبىز ءوز كەزەگىمىزدە جوسپاردى تولىق ورىنداپ, قىستان جاقسى شىعۋعا نيەتتىمىز», دەيدى تالعات جۇماباي ۇلى.
جالپى, جىلىتۋ ماۋسىمىنا وبلىسىمىز «قاراجىرادان» 216,8 مىڭ توننا, «شۇباركولدەن» 237 مىڭ توننا كومىردى الىپ كەلۋدى جوسپارعا قويعان. تەمىرجول قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, مامىردان بەرى 120,8 مىڭ تونناسى كەلگەن. بۇل – پايىزدىق كورسەتكىشپەن ەسەپتەگەندە 26 پايىز. مەجەلەگەن ولشەمنىڭ جارتىسىنا دا جەتپەيدى. دەمەك الداعى ۋاقىتتا ۆاگوندار كوبەيىپ, كومىر مولشەرى دە ارتپاق. قىركۇيەكتىڭ وزىندە 948 ۆاگون كومىر الىپ كەلۋ كۇنتىزبەگە ەنگەن. قازىر 5,7 مىڭ توننا كومىر تيەلىپ دايىن تۇر. قاتتى وتىندى پايدالانۋشىلارعا بارلىق جاعداي ويلاستىرىلعان. تەك ۋاقىتىمەن ارەكەت ەتىپ, ءتيىمدى باعا ۇسىنىلىپ تۇرعاندا ساتىپ الۋ قاجەت.
جەتىسۋ وبلىسى
