سۋرەتتەردى تۇسىرگەن جەڭىس ىسقاباي
بيىگى بولەك بۇلاق حاقىندا بۇرىندا سىر تارتقانبىز, دەگەنمەن بۇل جولعى ساپار ءتىپتى وزگەشە بولدى. بيىل قۇرىلعان «Visit Zhetysu» تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىعى وڭىردەگى ەرەكشە جەرلەردى ەلدىڭ ەسىندە قايتا جاڭعىرتۋ ءۇشىن ءارتۇرلى جوباعا مۇرىندىق بولىپ كەلەدى. مىنە, بۇگىن وبلىستىڭ ەڭ كورىكتى جەرلەرىنىڭ بىرىنە ساياحات ۇيىمداستىرىپ, تۋريست-بلوگەرلەردى, تاجىريبەلى گيدتەردى, تۋروپەراتورلاردى, موبيلوگرافتاردى, بەينەوپەراتورلاردى جانە جۋرناليستەردى ءبىر توپقا بىرىكتىرىپ, سارقىراما باسىنا سالتانات قۇردى. قازاقستانداعى ەڭ بيىك سارقىراما بۇرقانبۇلاققا جەتۋ وڭاي ەمەس, ال جەتىپ العان سوڭ ونى ۇمىتۋ استە مۇمكىن ەمەس.
جولساپاردان سىر تارتپاس بۇرىن ارىپتەسىمىز زالينا اتاباەۆانىڭ ءبىراۋىز پىكىرىن جازا كەتكىمىز كەلەدى. «بۇرقانبۇلاق – قاۋىرت تىرلىككە قولى بايلانعان قوعامنىڭ ويىن تابيعاتپەن ۇندەستىرەتىن مەكەن. ونىڭ اۋاسى دەرتكە شيپا, ال قالىڭ ورمانى ميداعى الاساپىران تۇسىنىكتەردى تىزگىندەيدى. قۇددى باسقا عالامشاردا جۇرگەن جانداي ءومىردىڭ اسەمدىگىنە تاڭداي قاعاسىز». بۇل پىكىرگە قوسىلىماسقا لاج جوق. نەگە دەسەڭىز, ماقالامىزدى وقىپ شىعىڭىز.
سايىپقىران سارقىراما تالدىقورعان قالاسىنان 140 شاقىرىم, ال تەكەلى مونوقالاسىنان 70 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. بىراق قازىر تىكە جول جوق, سوندىقتان اينالما جولمەن جۇرۋگە تۋرا كەلەدى. الدىمەن تالدىقورعان-وسكەمەن تاسجولىنىڭ بويىمەن قاپالعا قاراي بەتتەپ, ودان ءارى تاۋعا بۇرىلۋىڭىز كەرەك. بۇرقانبۇلاق ەسكەلدى اۋدانى اۋماعىندا تەڭىز دەڭگەيىنەن 2 مىڭ مەتر بيىكتىكتە جايعاسقان. سىزگە جول تالعامايتىن بيىك كولىكپەن بارعان دۇرىس. ءبىز حالىق اراسىندا «شيشيگا» اتانىپ كەتكەن «گاز-66» كولىگىنە وتىرىپ, تاڭ الاگەۋىممەن بۇلاق باسىندا بولدىق.
جولاۋشىنىڭ ۋاقىتىن جول انىقتايدى. سوعان ساي الدىن الا بولجانعان جوسپارلارعا تۇزەتۋ ەنگىزەسىز. ءبىز دە سولاي ىستەدىك. وبەكتيۆتى جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, 8 ساعاتتىق جولدى 11 ساعاتتا ارەڭ ەڭسەردىك. بىراق بۇل اۋەسقوي ساياحاتشىلاردى شوشىتا المايدى. سەبەبى سارقىراماعا اپارار جول اسەرگە تولى ءارى بويعا ادرەنالين قۇيادى. كەيدە تاۋ جولى كۇرت كوتەرىلىپ, كەيدە تومەن سىرعىپ كەتەدى, وعان ويشا دايىن بولۋىڭىز شارت. سوندىقتان توپ جەتەكشىلەرى راتسيا ارقىلى ۇنەمى بايلانىستا بولادى. دەگەنمەن ساپاردىڭ قيىندىعى جوڭعار الاتاۋىنىڭ اسقاق شىڭدارى مەن اسپانمەن استاسقان جازيرا دالانى كورگەندە ۇمىتىلىپ كەتەدى. اق بۇلتتار الاقانعا قونارداي قولسوزىم جەردەن قول بۇلعايدى. ساپار بارىسىندا ساياحاتشىلار مەزگىل-مەزگىل توقتاپ, كەرەمەت كورىنىستەردى فوتوعا تۇسىرۋمەن بولدى.
بۇل تۇعىر قورىن شاتقالى, ارينە, تامسانباسقا قويمايدى. تاۋدى ەنتەلەپ قورا وزەنى سۇلۋداي سىزىلىپ جاتىر. ول تۋرالى اڭىز بىلاي ءوربيدى. ەرتەدە قورا ەسىمدى قىز ءومىر ءسۇرىپتى, وعان بۇرحان ەسىمدى جىگىت رياسىز عاشىق بولادى. بىراق ونىڭ تۋىستارى بۇل وداققا قارسى شىعادى. ءبىر نۇسقادا قىزدىڭ وتباسى قارسى بولسا, تاعى بىرىندە سۇلۋدىڭ تاكاپپار مىنەزىن جىگىتتىڭ اناسى جاقتىرماپتى. قايتا قوسىلۋعا ۇمتىلعان جىگىت تۇتقىننان قۇتىلىپ, سۇيىكتىسىنە اسىعىپ سارقىراماعا, ال قىز داۋىلدى وزەنگە اينالادى. سودان بەرى سارقىراما مەن وزەن ماڭگىلىككە قوسىلىپ, جوڭعار الاتاۋىنىڭ بۇكىل شىعىس سىلەمىن باسىپ وتەدى. ال پەرزەنتىنەن ايىرىلعان بەيشارا انانىڭ كوز جاسى شاعىن بۇلاققا اينالىپ, سارقىرامانىڭ جانىنان اعىپ جاتىر. ەل اۋزىندا تاعى ءبىر اڭىز بار. موڭعول ديالەكتىلەرىندە «بۋرحان» ءسوزى بۋددا مەن ونىڭ مۇسىندىك بەينەلەرىنە قاتىستى ءجيى قولدانىلعان. ايتپاقشى, قورىن شاتقالىندا بۋددانىڭ كونە كەسكىنى قاشالعان تاس بار, ونى ينفوتۋرعا قاتىسۋشىلار بۇدان بۇرىن تەكەلى قالاسىمەن تانىستىرۋ ەكسكۋرسياسى اياسىندا ءوز كوزدەرىمەن كورگەن ەدى. ول سارقىراماعا بارار جولدىڭ الدىندا تۇر.
جول بويىندا تاعى ءبىر شاعىن كولگە كوز تۇسەدى, ونى زاماناۋي ساياحاتشىلار «وپەرا» دەپ اتايدى ەكەن, ودان بولەك ينتەرنەت-شولعىشتىڭ بەلگىشەسىمەن سالىستىرا وتىرىپ, باسقا دا اتاۋ قويۋعا بولادى. مىسالعا, Horseshoe, Bagel, Kopeyka. تاعى ءبىر ءاپسانا وسى كولمەن بايلانىستى. سۇيىكتىسى ەرەكشە سىي سىيلاعان سۇلۋ بۇل عاجايىپقا ءوزى عانا ەمەس, بارشا جۇرت ءسۇيسىنسىن دەپ التىن ساقينانى جەرگە لاقتىرعان. سودان قالعان دەسەدى. ايتپاقشى, جوڭعار الاتاۋىندا مارال, تاۋ ەشكى, قوڭىر جانە تيان-شان ايۋى, سىلەۋسىن, بارىس, سۋسار, بورسىق كەزدەسەدى. ولاردىڭ دەنى «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن.
اينالا شىرشاعا تولى, ورماندا اداسىپ كەتۋىڭىز ىقتيمال. كولىكتەن قول سوزساڭىز, اعاش بۇتاقتارى تىستەپ الادى. شاتقالدىڭ كىرە بەرىسى دە اڭىزدارعا تولى. بۇل جەردە ۇلكەن اۋليە تاس جاتىر. ەرتەدە قورا وزەنىنىڭ بويىندا ۇلكەن اۋىل بولعان. جايىلىمى شۇيگىن بولعاندىقتان, حالىق مال ءوسىرىپ جان باققان. ءبىر كۇنى قاتتى جەر سىلكىنىسىنەن تاۋ باۋرايىنان تاستار قۇلايدى. مىنە, بۇل – سول ۇلكەن تاس. جولىنداعىنىڭ ءبارىن جاپىرىپ, جاڭادان بوسانعان كەلىنشەكتىڭ نارەستەسىنىڭ شىرىلىنان كيىز ءۇيدىڭ الدىنا كەلىپ توقتايدى. وسىلايشا, تاس كيەلى دەپ سانالىپ كەتكەن. ادامدار ءالى كۇنگە دەيىن تاسقا تىلەك تىلەپ وتەدى.
ءبىر جاعىنان ءمولدىر جارتاستارمەن قورشالعان جايلى اعاش ۇيلەر, ال ەكىنشى جاعىنان قار باسقان تاۋ شىڭدارى كوز اربايدى. جاقىن جەردە وزەن كۇركىرى ەستىلەدى. جاسىل شىرشالار, ونى ماڭايلاي قورشاعان الۋان گۇلدەر قۇددى گۇلزار باقتاي نازىكتىك سىيلايدى. وسى ساتتە ءبىز 136 شاقىرىم جول ءجۇرىپپىز. بۇل – اۋدانداعى 2007 جىلى قۇرىلعان جالعىز تۋريستىك بازا. جاۋاپتى مامان ماريا ادينبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, باسىندا بۇل ماڭدا نەمىستەردىڭ شاتىرى مەن كيىز ءۇي بولسا, بىرتە-بىرتە جالپى سىيىمدىلىعى 50-گە جۋىق ادامدى قامتيتىن ەكولوگيالىق تازا اعاش ۇيگە اينالدى. شىنىندا, اعاش باسپانالار اينالاداعى لاندشافتقا ساي كەلەدى. بازا قىزمەتكەرلەرى مىندەتتى تۇردە تازالىقتى, تابيعاتتاعى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋدى قاداعالايدى, نۇسقاۋلىقتار جۇرگىزەدى. ويتكەنى كوپتەگەن تۋريست شاتىرلاردا بەيبەرەكەت دەمالىپ, سارقىرامانىڭ ءسانىن قۇرتادى. بازا اۋماعىندا بىرنەشە ءبىر جانە ەكىقاباتتى ۇيدەن باسقا مونشا مەن اسحانا بار, مۇندا قوناقتار كۇنىنە ءۇش مەزگىل تاماقتىڭ ءتۇر-تۇرىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ايتپاقشى, ەلەكتر قۋاتى ساعاتپەن بەرىلەدى, گەنەراتور مەن سۋ قۇبىرى بار. كەلگىڭىز كەلسە, بۇدان دا وزگە مالىمەتتەردى ينستاگرامداعى دەرەكقور بەتىنەن تابۋعا بولادى.
ءسال سەرگىگەن سوڭ ءبارى سارقىراماعا قاراي بەت الدى, جولاۋشىلار تابيعاتتان قۋات العانداي اسەردە, ءتىپتى شارشاعانى بايقالمايدى. مۇندا ەمدىك پايداسى مول تاۋ اۋاسى بار. بازادان سارقىراماعا دەيىن الىس ەمەس, جاياۋ 20 مينۋتتىق جەر. وزەن جاعاسىنداعى جارتاستاردىڭ بويىمەن سەرۋەندەۋگە بولادى. تاڭعاجايىپ فاكت: سارقىراماعا ءوتۋدىڭ ءوزى نارنيانىڭ ەرتەگىلەر ەلىنە كىرەتىن ەسىك سياقتى. اۋەلى شالعىنعا كىلەمشە توسەلگەن تاستارمەن جۇرەسىز, سودان كەيىن گۇرىلدەپ اققان سۋدىڭ دىبىسىنا شومىلعان قالىڭ شىرشالى ورمانعا بەتتەيسىز. بىرتە-بىرتە بيىكتەي بەرەتىن كوتەرمە جولمەن جۇرەسىز. قۇپيالى الەمدى كەشىپ كەلە جاتقاندايمىز. سالدەن كەيىن شىرشالار قاق ءبولىنىپ, ەرتەگى الەمى قارسى الادى. جابايى پەيزاجدىڭ سۇلۋلىعىنان ءنار العان, داۋىلداي كۇركىرەگەن بۇرقانبۇلاق سارقىراماسى مەنمۇندالايدى. عاجابى سول, ماۋسىم-شىلدە ايلارىندا, مۇزدىقتاردىڭ بەلسەندى ەرۋى باستالعان كەزدە, ول ءوزىنىڭ بارلىق ءسان-سالتاناتىن كورسەتەدى.
4 سارقىرامانى باۋىرعا باسقان بۇرقانبۇلاقتىڭ بيىكتىگى – 168 مەتر, ونىڭ كورىنەتىن بولىگى – تومەنگى ءۇش سارقىراما 114 مەتردى قۇرايدى. ءتورتىنشى كاسكادتى كورۋ ءۇشىن تىك تاۋ جولىمەن ودان دا جوعارى كوتەرىلۋ كەرەك. بار سۇلۋلىقتى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس, ءتىپتى ەڭ زاماناۋي فوتو جانە بەينەجابدىقتار مۇنى ىستەي المايدى. وسىنىڭ ءبارىن ءوز كوزىڭمەن كورىپ, تاۋدىڭ ەڭ تازا اۋاسىن سەزىنۋ كەرەكسىز, ايتپەسە ءبارى بەكەر. تۇمسا تابيعات تۋدىرعان عاجايىپتى جۇرەكپەن سەزىنىپ قانا قويماي, كوڭىلگە ءتۇيۋ قاجەت. شىركىن, قازاق دالاسىندا وسىنداي قاسيەتتى جەرلەر بارىنا تاۋبە! ايتا كەتەيىك, جاقىن جەردە مۇزدىقتاردىڭ ەرۋىنەن جازدا عانا پايدا بولاتىن «جوعالىپ بارا جاتقان» شاعىن سارقىرامالار دا بار.
ينتەرنەتتىڭ جوقتىعى تابيعاتپەن وڭاشا تىنىستاۋعا ەركىندىك بەرگەندەي. كەشكى اس پەن وت باسىنداعى اندەر جان ەلجىرەتەدى. گەنەراتور سونگەنشە مەيىرىمدى كومپانيادا زەفير قۋىرىپ جاتتى. تاۋ اۋاسى ءتاتتى ۇيقىعا شاقىرادى.
ءسويتىپ, ەرتەمەن بۇرقانبۇلاق سارقىراماسىنىڭ ەڭ جوعارعى نۇكتەسىن باعىندىرۋعا اتتاندىق. توپتىڭ بارلىق مۇشەسى بۇل قادامعا بارا المادى. جولدىڭ كوپ بولىگى قۇلاما قۇز, كەيبىر جەرلەردە ءتىپتى ورمەلەۋ كەرەك. تىك كوتەرىلۋ جولدى ايتارلىقتاي قيىنداتادى, ايتسە دە قۇستىڭ شيقىلى مەن اينالا ۇشقان كوبەلەكتەردىڭ جارىسى الىسقا شاقىرادى. ەكپىندەي العا ۇمتىلاسىز.
جالپى, قورىن شاتقالىنداعى كليمات باسقا تاۋلارداعىداي ەمەس, وتە قۇبىلمالى. كۇن كەنەت جاڭبىرعا, ال جاڭبىر بۇرشاققا اۋىسادى. ءتىپتى قار جاۋى مۇمكىن. كۇندىز ءارتۇرلى اۋا رايىن سەزىنەسىز, ءبىر توڭاسىز, ءبىر ىسيسىز. بۇل قۇبىلىس, ارينە, ەرەكشە كونتراست بەرەدى. ساپارعا 1-2 كۇن ازدىق ەتەدى, اپتالاپ ءتىپتى ايلاپ جاتۋىڭىز شارت. تابيعاتتى ءتۇسىنۋ, تەرەڭىنەن بويلاۋ ءۇشىن سەرۋەندەپ قانا قويماي, دۇنيەدەن تىسقارى كەڭىستىككە جول اشۋىڭىز قاجەت.
وڭىرلىك ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, جاقىندا سارقىراماعا بارۋدى جەڭىلدەتەتىن جاڭا جول پايدا بولادى. ول 2025 جىلعا جوسپارلانعان. بۇعان دەيىن پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن بۇرقانبۇلاق سارقىراماسىنا اپاراتىن جولدى قايتا جوندەۋ بويىنشا جول كارتاسى بەكىتىلگەن ەدى. وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا, قورىن شاتقالىنداعى ۇزىندىعى 52 شاقىرىم جولدىڭ تەحنيكالىق تولقۇجاتى ازىرلەنىپ, بۇل جوباعا ەكونوميكالىق قورىتىندى الىنعان.
«قورىن ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ بۇرقانبۇلاق سارقىراماسىنا دەيىنگى جولدى قايتا جاڭعىرتۋ» جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋگە وبلىستىق بيۋدجەتتەن 94,8 ملن قارجى ءبولىنىپ, «الماتى جوبا» جشس-مەن كەلىسىمشارت جاسالدى. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋدى اياقتاۋدىڭ جوسپارلانعان مەرزىمى – وسى جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ اياعى. بۇل ارادا جولدىڭ كۇردەلىلىگى مەن قاشىقتىعى ادامدارعا ۇرەي تۋدىرماۋى شارت. ەڭ باستىسى, تابيعاتقا قامقورلىق جاساۋ, قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋ, سوندا ءسىز ساپاردان كەرەمەت اسەر الاسىز.
«بۇرقانبۇلاققا ارنالعان اقپاراتتىق تۋرىمىز – وسىعان دەيىنگى تۋرلاردىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدىسى. سەبەبى بۇل سارقىراما – قازاقستاندا عانا ەمەس, جالپى ورتا ازياداعى ەڭ بيىك سارقىراما, بۇل باعىت ەلىمىزدىڭ ەكولوگيالىق جانە تاۋ ءتۋريزمىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسادى. اقپاراتتىق تۋرعا ەلىمىزدەگى اتاقتى ترەۆەل-بلوگەرلەر, حالىققا جەتكىزەتىن باق وكىلدەرى جانە وسى باعىتقا بولاشاقتا تۋر ۇيىمداستىراتىن تۋريستىك كومپانيالار قاتىستى. تۋر بارىسىندا سارقىراماعا جول ۇستىندەگى تالدىقورعان جانە تەكەلى قالاسىنىڭ ادام قابىلداۋ الەۋەتى ۇسىنىلدى. تەكەلى قالاسىنان جول جاسالسا, قالادا قوسىمشا جۇمىس ورىندارى اشىلۋ مۇمكىندىگى بار», دەيدى «Visit Zhetysu» تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى جاندوس نۇريەۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك, «Visit Zhetysu» تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىعى سالىستىرمالى تۇردە قىسقا مەرزىمدە جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ كورنەكتى جەرلەرىنە, سونىڭ ىشىندە الاكول جانە بالقاش كولدەرىنە, «التىنەمەل» مۇتپ-عا 5 ۇلكەن ينفوتۋر ۇيىمداستىردى. ودان بولەك «سيۆەرس الما گ ۇلى» فەستيۆالى, قاتىسۋشىلارى 2 551 مەترلىك شاعان شىڭىن جاياۋ باعىندىرعان «Shagan Fest» فەستيۆالى, سونداي-اق رافتينگ بويىنشا ازيانىڭ اشىق چەمپيوناتى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان «كوكسۋ سۋ فەست» جازعى فەستيۆالى ەل ەسىندە. اقپاراتتىق ورتالىق باسشىلىعىنىڭ مالىمەتىنشە, بارلىعى 2 مىڭعا جۋىق ادام قامتىلعان. نەگىزگى كونتينگەنت – تۋروپەراتورلار مەن تۋراگەنتتەر, سونىمەن قاتار گيدتەر, باق وكىلدەرى. مىسالى, بۇرقانبۇلاق سارقىراماسىنا ارنالعان ينفوتۋرعا نەبارى 12 تۋروپەراتور قاتىستى, ولاردىڭ كوپشىلىگى – الماتى قالاسىنان. قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى سارقىراماعا دجيپ تۋرىن جوسپارلاپ قويعان. جالپى, تۋريستىك ورتالىقتىڭ جۇمىسى وبلىستىڭ تۋريستىك نىساندارىن تانىمال ەتۋگە, ولاردىڭ كەلۋشىلەرىن ارتتىرۋعا, تۋرلاردى ۇيىمداستىرۋعا جانە جەتىسۋدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
قورىن شاتقالى – بۇرقانبۇلاق سارقىراماسىمەن بىرگە جەتىسۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى ءھام ءتۋريزمنىڭ تۇتقاسىنا اينالار تابيعي جادىگەر. ونى ءاربىر ادام ومىرىندە ءبىر رەت بولسا دا كورۋى مىندەتتى. كوز سۋىرار تابيعاتتىڭ تاماشاسى قۇدايدىڭ مەيىرىمى تۇسكەندەي جانعا جىلۋلىق, كوڭىلگە سۇلۋلىق قۇيادى. ونىڭ ەنەرگياسى سىزگە جىلدىق ازىق بولۋى دا مۇمكىن, ال ءبىزدىڭ قايناعان تىرشىلىك پەن شۋلى قالاعا قايتقىمىز كەلمەدى.
