ماقالادا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مەملەكەتتىك ورگانداردا جوسپارلى تۇردە وتەتىن ساباقتاردا, مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىندا, مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنىڭ ماماندارى دايارلاناتىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا جان-جاقتى تالقىلانسا, ورىندى بولار ەدى.
سەبەبى وندا ەل پرەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتى جاڭعىرتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس ءتيىستى جۇمىس قولعا الىنىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ سانالى تۇرعىدان وزگەرۋىنە ىقپال ەتەتىن, ولاردىڭ ۇستانىمدارى مەن قۇندىلىقتارىن ءبىر جۇيەگە تۇسىرەتىن ارناۋلى دوكترينا جوباسىنىڭ دايىندالىپ جاتقانى, بۇل قۇجاتتا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قوعامنىڭ سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرە الاتىن بىلىكتىلىك داعدىلارى, قۇندىلىق ۇستانىمدارى توپتاستىرىلاتىنى باياندالعان.
ماقالا اۆتورى الەمدىك دەڭگەيدەگى ەنتسيكلوپەديست عالىم, عۇلاما ويشىل ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بابامىزدىڭ وسىدان مىڭ جىل بۇرىن ايتقان «ار-ۇجدانعا جۇگىنگەن قوعامدا زاڭدارعا جۇگىنۋگە قاجەتتىلىك ازايادى» دەگەن ءسوزىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن قۇنىن جوعالتپاعانىن ەرەكشە اتاپ وتەدى. جالپى, سان عاسىر بويى ۇلتتىق تاربيەمىزگە نەگىز بولعان ار-ۇجدان, ار-ۇيات دەگەن ۇعىمداردىڭ تەرەڭ ماعىناسى بار ەكەنى بەلگىلى. وسىعان وراي قاي كەزدە دە جاۋاپكەرشىلىگى مول, پاراساتى باسىم ادام قانداي دا ءبىر ارەكەت جاساردىڭ الدىندا «كەيىننەن ۇيات بولماي ما, ارتى نە بولادى, ەل-جۇرت نە دەيدى؟» دەپ ويلانىپ, باسقاشا ايتقاندا, «جەتى ولشەپ, ءبىر كەسىپ» قادام باسادى.
بۇگىنگى كۇنى وتكەن كەڭەس ءداۋىرىن قانشا سىناساق تا, سول كەزدە اقپارات قۇرالدارىندا ءبىر لاۋازىم يەسىنىڭ كەمشىلىگى تۋرالى ماقالا شىقسا, سىن ايتىلسا, ول مىندەتتى تۇردە تەكسەرىلىپ, قورىتىندىسى ەلگە جاريالاناتىن ەدى. ەگەر كورسەتىلگەن فاكتىلەر راستالسا, كادرلىق شەشىمدەر قابىلداناتىن. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى كەزدە باسشى قىزمەتتەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر تۋرالى نە ايتىلسا دا, نە جازىلسا دا, ول كوبىنەسە تەكسەرىلمەيدى. ءتىپتى وعان سىن تەزىنە ىلىنگەن ادامنىڭ ءوزى ەشقانداي جاۋاپ بەرمەيدى, اقيقات جاعداي حالىققا جەتكىزىلمەيدى. سونىڭ سالدارىنان حالىقتىڭ ويىنداعى كۇدىك, سەنىمسىزدىك جىلدان-جىلعا قويۋلانىپ, قوردالانا بەرەدى. سوندىقتان اگەنتتىك ازىرلەگەن دوكترينادا كوزدەلگەن ماقساتتار ويداعىداي ءىس جۇزىنە اسىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ جۇمىسى ءاردايىم اشىق بولىپ, قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتادى جانە حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن ارتتىرادى دەپ سەنەمىز.
قابىلداناتىن دوكترينادا ءال-فارابي بابامىزدىڭ «قايىرىمدى قالا تۇرعىندارىنىڭ كوزقاراستارى» دەگەن تراكتاتىنداعى ويلار دا كورىنىس تاپسا, يگى بولار ەدى. ويتكەنى «الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى» وسىدان ون عاسىر بۇرىن قالا باسشىسىنىڭ (قازىرگى كەزدەگى مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتشىلەر) كىم بولۋى كەرەگىن, ونىڭ بويىندا قانداي قاسيەتتەر بولۋعا ءتيىس ەكەنىن اشىپ كورسەتكەن. ول «قالا باسشىسى 12 قاسيەتكە يە بولۋى قاجەت» دەيدى. وسىعان قىسقاشا توقتالا كەتەيىن. قالاعا باسشى بولاتىن ادامعا قويىلاتىن ءبىرىنشى تالاپ – ونىڭ ون ەكى مۇشەسى ساۋ, دەنساۋلىعى مىقتى بولۋى كەرەك. سونىمەن قاتار ايتقان ءسوزدى جىلدام ۇعىپ, ونى تەز ارادا يگەرىپ الۋعا ءتيىس. ۇشىنشىدەن, ءسوزدى تىڭداي بىلەتىن جانە جادىندا ساقتاي الاتىن, تۇسىنەتىن ادام بولۋى ابزال. تورتىنشىدەن, اقىلدى, پاراساتتى جانە ەڭ ۇساق-تۇيەك دەگەن ماسەلەنىڭ ءوزىن نازاردان تىس قالدىرمايتىن ادام بولۋى قاجەت. بەسىنشىدەن, ويلارىن انىق جانە ناقتى جەتكىزەتىن شەشەن (وراتور) بولۋى كەرەك. قازىرگى جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ءال-فارابي بابامىزدىڭ «ادام ماقساتىنا ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرۋ ارقىلى جەتەدى» دەگەن وسيەت ءسوزى ساباق بولسا ەكەن. التىنشىدان, باسشى بولامىن دەگەن كىسى ءبىلىم مەن ىلىمگە ماحابباتى زور, وقۋدان شارشامايتىن, ءوزىنىڭ رۋحاني بايلىعىن ۇدايى جەتىلدىرە بەرەتىن ادام بولۋى كەرەك. سونداي-اق تاماق جەۋ مەن سۋسىن ءىشۋ مادەنيەتىن مەڭگەرگەن, قۇمارلىقتى جەك كورەتىن ادام بولۋعا ءتيىس. شىندىقتى سۇيەتىن, وتىرىككە جانە ونى ايتاتىندارعا توزبەيتىن ادام بولۋى قاجەت. جانى تازا, نامىسىن باعالايتىن ادام بولۋى كەرەك. ۇلى عۇلاما ءوز تراكتاتىندا «دينار, ديرحامعا مويىنسۇنبايتىن» دەپ جازعان, ياعني بۇگىنگى تىلمەن ايتساق, «پاراقورلىقتى جەك كورەتىن ادام» باسشى بولۋعا لايىقتى دەپ ەسەپتەيدى. ول تابيعاتىنان ادالدىقتى جاقسى كورەتىن, ارامدىقتى جانە تيرانيانى جەك كورەتىن ادام بولۋى كەرەك. تراكتاتتاعى ون ەكىنشى تالاپ – باسشى ءوز اينالاسىنداعى ادامدارعا جانە باسقالارعا ءادىل بولاتىن, ادىلەت جولىنداعىلارعا كومەك بەرەتىن جانە ادىلەتتىلىكپەن بولعان شىعىنداردى وتەيتىن, ەش نارسەدەن قورىقپايتىن باتىل ادام بولۋعا ءتيىس. باسشىعا قويىلاتىن بۇدان ارتىق قانداي بىلىكتىلىك تالابى بولۋى مۇمكىن؟
قارالىپ جاتقان دوكترينادا كوزدەلگەن ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارى, كاسىپتىك جانە تۇلعالىق قاسيەتتەر, قولدانىسقا جاڭادان ەنگىزىلەتىن «مەملەكەتتىك سانا» دەگەن ۇعىم پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ء«اربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشى مەملەكەتشىل بولۋى كەرەك» دەگەن تۇجىرىمىنا تولىق جاۋاپ بەرەدى دەپ سانايمىز.
ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى,
تالىمگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەسى
