«قاۋىپتى بۋدان» – ۇلتتىق الەۋمەتتىك-كوركەم تالداۋ. ارزىماس ساياساتتاردان بيىك تۇرعان, ەۋرازيا اتتى الىپ كەڭىستىكتىڭ تاريحي شىندىعىن اقتارىپ, سول جەردەگى ادام بالاسىنىڭ پسيحولوگيالىق كولليزياسىن سارالاپ, جاراتىلىسىن تانىتقان تۋىندى. «اتاۋ-كەرە» دە قازاقستانعا ءتان اقيقاتتىڭ, تراگەديالى اقيقاتتىڭ اق-قاراسىن پاراساتپەن پايىمداپ بەرگەن تەبىرەنىس. اسپاننان شابىت-شالقۋمەن اعىپ تۇسكەن تولعاۋ ەمەس, جەر باسىپ جۇرگەن ادام بالاسىنىڭ جەر بەتىندەگى تاريحي تاعدىرىن تارازىعا تارتقان فيلوسوفيالىق تولعام», دەيدى تۋىندى تۋراسىندا جازۋشى مارات قابانباي .
قالامگەر «قاۋىپتى بۋدان» دەپ قوسىمشا اتاۋ بەرگەن رومان-ەسكەرتپەسىندە تۇتاس ءبىر ۇلت تاعدىرىن ارالاردىڭ بۋدانىمەن سالعاستىرا وتىرىپ, ءساتتى ادەبي پارالەل جاسايدى. ۋ.كەرر دەيتىن گەنەتيك-سەلەكتسيونەردىڭ بال اراسىنىڭ تۇقىمىن جاقسارتۋ, ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا امەريكالىق ارالار مەن افريكالىق ارالاردى قولدان بۋدانداستىرىپ, وزگەشە سۇرىپتاعى ارا ءوسىرىپ شىعارعان جاڭالىعىنىڭ ناتيجەسىن ەرىك ەسىمدى كەيىپكەردىڭ وبرازىمەن بەرۋ ارقىلى سونى ويعا جەتەلەيدى. شىعارماداعى باستى كەيىپكەر ەرىكتىڭ اكەسى – قازاق تا, اناسى – ورىس, ياعني گەنەتيكالىق تۇرعىدان كەلگەندە, كەرردىڭ ارالارى سياقتى ول دا بۋدان. ءارى ارالاردىڭ بويىنداعى ءونىمدى كوپ جيناۋعا كەلگەندەگى قاناعاتسىزدىق, قاناعاتسىزدىق تۋدىرعان قاتىگەزدىك ەرىكتىڭ بولمىسىنا دا ءتان. ول ويىن شىعارمادا كەيىپكەر: «جاستايىمنان قيىندىق كوردىم. ەگەر ەسەيىپ ءوز قولىم ءوز اۋزىما جەتەر بولسا, تەك دۇنيە جيىپ وتەرمىن», دەپ وزىنە انت بەرۋ ارقىلى اقتاپ العىسى كەلەدى. ەرىك بەينەسى روماندا ءوز ورتاسىنان, تۋعان جەر, اتامەكەنىنەن, ءتىپتى ءوزىنىڭ تۋعان اناسىنان جەرىگەن جاتباۋىر, توعىشار جان رەتىندە بەدەرلەنەدى. باس كەيىپكەر ءتورت قۇبىلاسى تەڭ, بارشىلىقتا كەلىستى, قاتارىنىڭ الدى بولىپ ءومىر سۇرگەنىمەن, تابيعاتى ۇلتتىق سيپاتتان جۇرداي. ول ءۇشىن وتان, تۋعان جەر, اتا-انا, جار, ۇرپاق سىندى ادام ومىرىندەگى اياۋلى ۇعىمداردىڭ قۇنى قۇلدىراپ, الدەقاشان جۇتاڭ تارتقان. ول ەتەكتەگى اۋىلى – بەك-القاعا ەلىم دەپ ەمىرەنگەندىكتەن ەمەس, سۇيگەن كەلىنشەگىن كورىپ, شارۋانىڭ جاي-كۇيىن قاداعالاۋ ءۇشىن عانا بارادى. «ول جىلىنا بەك-القاعا ءبىر رەت مىندەتتى تۇردە قاتىنايتىن. تۋعان ەل-جۇرتىن ەزىلە ۇزىلە ساعىنعاندىقتان ەمەس, جىل بويعى تابان ەت, ماڭداي تەردىڭ قۇنىن شىعارۋ ءۇشىن, ۇشى-قيىرى تاۋسىلماس شارۋانىڭ شالعايىن قايىرۋ ءۇشىن ەتەكتەگى ەلگە – ۇلكەن جەرگە اسىعاتىن».
شىعارماداعى بۇل جولدار ەرىكتىڭ ىشكى نيەت-پيعىل, وي-تانىمىن انىق اڭعارتادى. ەرىك ءۇشىن نەعۇرلىم اقشانى كوپ تاۋىپ, پايداعا كەنەلۋدەن وزگە بۇل ءومىردىڭ ادامگەرشىلىك, ۇلتىن ءسۇيۋ, حالقىنا بورىشتى بولۋ, ادامدارعا قايىرىمدىلىق ەتۋ سىندى ىزگى قاسيەتتەرى باعاسىن جويىپ, باستى ورىنعا ماتەريالدىق قۇندىلىقتار شىقسا, روماننىڭ كەلەسى كەيىپكەرى تاعانننىڭ ۇعىمىنداعى باقىت, ءومىر جايلى تۇسىنىك مۇلدەم بولەك, ەرىك تانىمىنا كونتراست.
جازۋشى تاعان تاعدىرى ارقىلى قوعامداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى جان-جاقتى قىرىنان سارالاپ, ساراپتاي كورسەتۋگە ۇمتىلادى. تۋىندىدا تاعان ادامزاتتىق پروبلەمالاردى ارقالاۋشى, شىعارماننىڭ نەگىزگى وزەگى رەتىندە كورىنگەنىمەن, ونىڭ ءوزى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ورتاعا سىڭىسە الماي جاتسىنۋى, ءوز قوعامىنان ءوزى جەرۋى – قوعام تۇيتكىلىمەن تىزبەكتەلە ورىلگەن تاعان تاعدىرىنىڭ, بالكىم, ادامزات تاعدىرىنىڭ باستى تراگەدياسى. مىنە, وسى تۇستان ۇلتتىق ءدىلىن تابانعا تاپتاپ, ءتۇپ-تامىر, ازاماتتىق بولمىسىنان جاتسىنعان ەرىكپەن ەكەۋىنىڭ اراسى ەكىگە جارىلادى. شىعارماداعى بىتىسپەيتىن, قابىسپايتىن ىشكى رۋحاني تارتىس تا وسى تۇستان باستالادى. كەيىپكەر تاعاننىڭ اۋزىمەن ايتىلار «نەگە ءبىز وسى؟» دەگەن ساۋالدىڭ ىشىندە قوعامنىڭ, ۇرپاق كەلەشەگىنىڭ, تۇتاستاي ۇلت بولاشاعىنىڭ تراگەدياسى سۋرەتتەلەدى. امەريكادان التايعا ارنايى الدىرتقان بۋدان ارالاردىڭ ولەرمەندىگىن, قاتىگەزدىگىن بۋدان ۇرپاقتىڭ ىشكى الەمى, پسيحولوگيالىق بولمىسىمەن پاراللەل الا وتىرىپ, شەبەر شەندەستىرگەن قالامگەر اۋىلداستارىنىڭ اۋزىنا: «جات جۇرتتىق ەشقاشان جارىتقان دا, جەرسىنگەن دە ەمەس, بۇگىن بالىن ۇسىنسا, ەرتەڭ ۋىن ۇسىنادى» دەگەن ءسوزدى سالۋ ارقىلى قاتاڭ ەسكەرتپە جاسايدى. وقىرمانىن ويلانۋعا جەتەلەيدى. «اپتالىق الىس جول, مىڭداعان شاقىرىمدىق قاشىقتىقتى اتتاپ ءوتىپ, التايعا قونىس اۋدارعان بۋدان ارا – «قاۋىپتى گيبريد» بۇگىندە قاۋلاپ ءوسىپ كەلەدى...» دەپ ءتۇيىن جاسايدى. «اتاۋ كەرە» – قالامگەردىڭ قازاق حالقىنا جاساعان ەڭ سوڭعى ەسكەرتپەسى.
