بەكاسىل اۋليە ەل دانالارى ورتاسىندا

مۇراتانۋشى عالىم قايىم مۇحامەد­حانوۆپەن ابايدىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىنا قاتىستى قىرۋار شارۋانىڭ ورتاسىندا جۇرگەندە ازداپ اڭگىمە-سۇحبات قۇرعانىمىز بار ەدى. بەكاسىل اۋليە تۋرا­لى سول قايىم اقساقالدان ەستىپ ەدىك. شاكارىم مەن بەكاسىلدىڭ جاس ال­شاق­تىعى اجەپتەۋىر بولسا دا, ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى سىيلاستىق تۋرالى ايتقان-دى. «سەمەي-شىڭعىستاۋ وڭىرىندە اباي ءوز الدىنا, شاكارىم اۋليە دەپ ەسەپتەلەدى. دەمەك ولاردىڭ جولىعۋى, سۇحباتتاسۋى زاڭدىلىق. اتتەڭ, بودان ەلدە ولار تۋرالى ايتىلمادى. ۇلى مۇحاڭ كوپ سىردى وزىمەن بىرگە الىپ كەتتى عوي. جارىقتىق بىزگە قىرسىعى تيەر دەپ تالاي جايتتى ايتپادى», دەپ كۇرسىنگەنى ءالى ەسىمدە. اڭگىمە نەگىزىنەن اباي, شاكارىم تۋرالى بولىپ, بەكاسىل اۋليە ءسوز اراسىندا عانا قوزعالىپ ەدى. ءبىز پاقىر ول كەزدە نەنىڭ پارقى مەن نارقىن ءبىلۋشى ەدىك, تۇبەگەيلى سۇراپ الماپپىز-اۋ دەپ وسى ۋاقىتتا وكىنەمىز.

وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى ءبىز اباي اتىنداعى قازپي-دە پروفەسسور س.قيراباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن كان­ديداتتىق ديسسەرتاتسيا جازىپ جۇردىك. سول تۇستا توكەن يبراگيموۆ كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. كەيىننەن سە­مەي­دەگى اباي مەموريالدىق مۋزەي-قورىعىنىڭ باسشىسى بولىپ ەداۋىر قىزمەت اتقاردى. ول اباي, شاكارىم, اۋەزوۆ, ءارىسى كەڭگىرباي بي تۋرالى كوپ ايتاتىن. سوندا وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ تۋماسى بەكاسىل دەگەن عۇلامانىڭ شاكارىم اۋىلىندا بولعانىن ايتىپ ەدى. ءتىپتى «1902 جىلى شاكارىم ءبىر سالتاناتتى ما­جىلىسكە شاقىرىلسا كەرەك, تۇركىستانعا با­رىپتى, بەكاسىل اۋليە جىبەرمەي, سول ولكەدە ءبىراز بوگەلىپتى دەگەندى ۇلكەن­دەردەن ەستۋشى ەدىك» دەپ اڭگىمەلەپ ەدى. م.قالدىبايدىڭ كىتابىنداعى ول كىسى ارقا وڭىرىنە بارىپ تۇرادى ەكەن دەگەن دەرەككە سۇيەنسەك, ءسىرا, سول شىڭعىستاۋ-سەمەي ءوڭىرى دەپ ناقتىلاعانىمىز ابزال سياقتى. ال شاكارىمنىڭ 1902 جىلى تۇركىستانعا بارعانى راس, ول تۋرالى «اباي» جۋرنالىنىڭ 2005 جىلعى ءبىرىن­­شى نومىرىندە «تۇركىستان تورىندەگى باسقوسۋ» اتتى ماقالا جاريالاندى. اۆ­تورى – ادەبيەتشى عالىم فادلي ءالي.

60-جىلداردىڭ ورتاسىندا ومارباي تويعانباەۆ دەگەن اقساقال وتباسىمەن ءبىزدىڭ اۋىلعا كوشىپ كەلدى. ءوزى بىزگە اتالاس. العاش كورگەنىمدە ءتۇسى سۋىقتاۋ كورىندى. ءتىپ-تىك بولىپ وتىراتىن, شەشەن سويلەيتىن, سالەم بەرمەگەندەرگە, ۇلتتىق سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرىپتان ءسال دە بولسا ءمۇلت كەتەتىندەرگە قاتاڭ ەسكەرتۋ جاساپ وتىراتىن. ءۇيى اۋىلدىڭ قىزىلشوقى دەگەن شەتتەۋ بولىگىندە بولدى. مال ىزدەپ جۇرگەندە سالەم بەرەمىن. كەيىن بويىم ۇيرەنىپ, قارياعا ءۇيىر بولا باستادىم...

بۇل كىسى اۋلەت, زاۋزاتىمەن كەڭەس جىل­دارىنداعى كۇشپەن تاركىلەۋ, اش­تىق كەزىندە وڭتۇستىك وڭىرگە اۋىپتى. ەل­گە قاراي كەلگەندە مەركە اۋدانىنان شىعىپتى. جالپى, سول ۇركىنشىلىك كەزىندە وڭتۇستىك قازاقستان, قىزىلوردا, شۋ بويى, ت.ب. ءبىراز جەردە عۇمىر كەشىپتى. ءبىر اڭگىمە بارىسىندا تام-تۇمداپ ايتقانى قاسقار تاسىبەك ۇلى تۋرالى ەدى. وندا دا ول كىسىنىڭ بەكاسىل اۋليەمەن سىرلاس, سىيلاس بولعاندىعى جونىندە بولاتىن. سودان كەزەكتى ءبىر «وتىرىسىمىزدا» مىنانى ايتىپ ەدى. «سەنىڭ قاسقار باباڭ, مەنىڭ اعام مىنا دۇنيەدە ەكى ادامدى اۋزى­نان تاستاماي ءوتىپتى. ءبىرىنشىسى – كوزىنىڭ تىرىسىندە «جاقسى جاكەڭ» اتانعان, قۇ­نان­بايدىڭ سەنىمدى دوسى, ابايعا باتا بەرگەن, رۋحى قازىردە مەككەدە دامىلداپ جاتقان جاڭقۇتتى بي, سەبەبى جاكەڭ قاسقارعا دا باتا بەرگەن, الايدا سول تۇستا ءسال قوبالجىپتى, ءسىرا, قاسقاردىڭ عۇمىرى كەلتە بولارىن ءبىلدى مە ەكەن؟ ەكىنشى قاستەرلەپ وتكەن ادامى – اتاقتى بەكاسىل اۋليە. بەكاسىلدىڭ اۋليەلىگى باباڭ بوكەستىڭ اۋليەلىگىمەن باعىتتاس. بوكەس جارىقتىق جاقسى جاكەڭنىڭ اجالى قاشان كەلەتىنىن ءدال ايتقان. جاڭ­گىر تورەنىڭ (قاراوتكەل (اقمولا) اعا سۇل­تانى بولعان قوڭىرقۇلجا قۇدايمەن­دە­ ۇلىنىڭ نەمەرەسى) اشتان ولەتىنىن (راسىندا سولاي بولعان, تورە قىلتاماقتان قايتىس بولعان), نۇرلان مىرزانىڭ اكەسى بايسەيىتكە تۇقىمىنىڭ وسپەيتىنىن ايتىپ بەرگەن. مەن قاشاندا ايتىپ وتى­رامىن, اللانىڭ ۇيعارىمى سولاي بول­عانىنا تاۋبە دەيمىن, سەبەبى مەن باۋىر­مال, قازاقىلىعى جوعالماعان قا­سيەت­تى وڭتۇستىكتە ءومىر ءسۇردىم. وزگەنى قاي­دام, ءوز باسىم بەكاسىل اۋليەنى ءپىر تۇتىپ وتىراتىن اداممىن. ول قاسقار باباڭ­مەن دامدەس بولعان. باباڭ سول كىسىنىڭ اقىلىمەن ءدىني ءبىلىم العان, جۇرەگىنە يمان ۇيالاتقان». ومارباي اقساقالدىڭ ايت­قان اڭگىمەسىنىڭ قىسقاشا ءتۇيىنى وسىنداي ەدى.

ومارباي اقساقال: «اسىل تەكتى بەك­اسىل شىڭعىس وڭىرىنەن ەلىنە اتتانىپ بارا جاتقانىندا, ءسىرا, بۇل سوڭعى ساپارى ەكەنىن سەزدى مە ەكەن (راسىندا دا, ودان كەيىن ارقاعا ات ءىزىن سالماپتى, ەداۋىر ۋاقىتتان سوڭ باقيعا اتتانىپتى), قامىعىپ, ارتىنا قيماستىقپەن قاراپ: «تىلەۋ تىلەدىڭ, تىلەۋىڭ تىلەۋىممەن استاس­تى, تاڭىرىنەن سۇراعان تىلەۋىڭ پەرىش­تەنىڭ قۇلاعىنا شالىنعاي! تىلەۋلى جۇرتىم, قيماي كەتىپ بارامىن, اللانىڭ ءبىر قاسيەتتى ايانىن تۇسىمدە ءبىر اۋليە ماعان بەرىپ ەدى. تۇيگەنىم: ەندى مەن بۇل قاسيەتتى وڭىرگە ورالمايمىن, مەنى قويشى, قانشاما وتكەلەك, قىساستىق كورسە دە, وسى ولكەنىڭ قوس ۇلىسى ەرتە مە, كەش پە, الدىمەن اللانىڭ, سوسىن حالقىنىڭ, ادامزاتتىڭ ماقتانىشىنا اينالار-اق» دەپتى. ال وسىنداعى «تىلەۋلى جۇرتىم», «تىلەۋ تىلەدىڭ», «تىلەۋىڭ تى­لەۋىم­مەن استاستى», ت.ب. مامىتبەك قال­دىبايدىڭ «ساحارا عۇلاماسى» كىتا­بىنداعى «ارقادا تىلەۋ دەگەن ادام­نىڭ اۋىلىنا بارادى ەكەن» دەگەن مالى­مەتىندەگى سيمۆولدىق بەينە (ناقتى ادامنىڭ ەسىم-نىسپىسى ەمەس) كەيپىنە كىرىپ تۇرعان جوق پا؟ «وسى ولكەنىڭ قوس ۇلىسى» اباي مەن شاكارىم ەمەس پە؟ ياعني ءبىزدىڭ بولجامىمىزعا ءسال جان بەرەتىن سياقتى-اۋ... اباي توڭى­رەگىنەن 70 شاقتى ادامنىڭ كەڭەستىك توتاليتارلىق كەزەڭىندە اتىلعانى, ايدالعانى, تۇقىمىن توز-توز قىلعانى, شاكارىمنىڭ ەلسىزدەگى قۇدىقتا بالەنباي جىل جاتقانى, تەك بەرتىندە عانا اللانىڭ راقىمىمەن ەل-جۇرتىمەن قاۋىشۋى – ءبارى دە سول بەكاسىل اۋليەنىڭ «قانشاما وتكەلەك, قىساستىق كورسە دە...» دەۋىمەن سايكەس بولىپ تۇرعان جوق پا؟

ومارباي اقساقال وقۋشى كەزىمنەن باستاپ ازداپ بولسا دا ساناما سىڭىرگەن بەكاسىل اۋليە كىم؟ ايرىقشا قۇرمەتتىڭ استارىندا كيەلى, قاسيەتتى, قاستەرلى الدەبىر ۇعىمعا ءتاۋ ەتۋشىلىك بار سياقتى بولىپ كورىنەتىن. جاسپىن عوي, سوندىقتان وسى ءبىر قۇرمەت ماعان دا اۋىسىپ, بەكەم اتانعان كىسى (بەكاسىل) كادىمگى ەكى اياقتى, جۇمىر باستى پەندەدەن گورى, كيەلى, قاسيەتتى تىلسىم دۇنيەنىڭ وكىلى سياقتى بولىپ ەلەستەيتىن…

2009 جىلى كوپ بولىپ بىرىگىپ كەن­شوقى اۋىلىندا ادەمى مەشىت تۇرعىزدىق. قاسقار بابامىزدىڭ «ۇرپاقتارىم مەشىت سالدىرسا عوي» دەگەن ارمانى جۇزەگە استى. ۋاقىت وتە كەلە, بابامىز تۋرالى تانىمدىق دۇنيە بولسا ەكەن دەپ, كىتاپ جازۋدى قولعا الدىم. ماتەريال از, كونە­كوز قاريالار باياعىدا دۇنيەدەن وتكەن. ەرتەلى-كەش ەستىگەن دەرەكتەردى ساراپتاپ, عىلىمي-تاريحي سايكەستىگىن تەكسەرىپ, بابا عۇمىر كەشكەن ۋاقىتتاعى قوعامدىق-الەۋمەتتىك, تاريحي, سايا­سي جاع­دايلاردىڭ حال-احۋال, ءوزىم قۇر­مەتتەگەن تۇلعالار تۋرالى ىزدەنىپ جۇر­­­­گەنىمدە «Egemen Qazaqstannan» بەكاسىل جارىقتىق تۋ­­رالى ماقالانى كوردىم. باياعىدا ومار­­باي اقساقال ايتقان اڭگىمەلەر ۇزىك-ۇزىك ەسكە ءتۇستى. ءسويتىپ جۇرگەندە, 2004 جىلى «جىبەك جولى» باسپاسىنان «سا­حارا عۇلاماسى» دەگەن اتپەن شىققان مامىتبەك قالدىبايدىڭ تاريحي-ومىرباياندىق كىتابىن وقىدىم. قۇرالبەك ەرگوبەكوۆ ارىپتەسىمنىڭ مەرزىمدى ءباسپاسوز بەتىندە جاريالانعان دۇنيەلەرىن, ت.ب ازدى-كوپتى ەڭبەكتەردى شولعانمىن. ونىڭ ۇستىنە «ورحون ەسكەرتكىشتەرىنىڭ تولىق اتلاسى», بەكاسىل بابامىزدىڭ «جۇلدىزناما» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى وتكەن 2006 جىل­دىڭ اقپانىندا مەن ەۇۋ-نىڭ قازاق ادەبيەتى كافەدراسىندا پروفەسسور ەدىم.

مامىتبەك قالدىبايدىڭ كىتابى تىڭ دۇنيە دەي كەلىپ, ءبىزدىڭ پاتشا كوڭى­لىمىز: «...شىركىن-اي, ۇلى بابامىزدىڭ وزگەشە فەنومەن ەكەنىن كورسەتۋ ماق­سا­تىمەن «بەكاسىل بيبولات ۇلى – كورىپ­كەل», «بەكاسىل بيبولات ۇلى – فيلوسوف», «بەكاسىل بيبولات ۇلى – ءدىندار عۇ­لاما», «بەكاسىل بيبولات ۇلى جانە حا­لىق­تىق مەديتسينا» ت.س.س. دەپ جىكتەپ جىبەر­سە, قادىرىن كەلتىرىپ, ءار تاراۋدى بۇل­تارتپاس ايعاقتارمەن دايەكتەۋ عىلىمي سيپاتپەن قاتار, كوپشىلىك ءۇشىن دە پايدالى دۇنيە بولىپ شىعار ەدى دەگەنگە توقتالدى.

بەكاسىل اۋليە جان-جاقتى, عىلىمي تۇجىرىمعا سۇرانىپ تۇرعان تۇلعا ەكە­نىنە ەشكىم دە داۋ ايتپاس... ءبىز اۋليە بابامىزدى ەلىمەن تابىستىرىپ, ناسيحاتتاۋ ساتىسىنان وتكەن سياقتىمىز, ەندەشە ونىڭ سان-سالالى ءبىلىمى مەن تابيعات سىيلاعان, اللا بەرگەن جۇمباق قابىلەت-قارىمىن زەرتتەۋ ەڭبەگى قاجەت-اق.

مەنىڭ ويىمشا, وسىناۋ داڭعايىر تۇلعانىڭ عۇمىرى مەن ەڭبەگىن قازىرگى كەزەڭدە ۋاقىت پەن كەڭىستىك سياقتى تاري­حي-فيلوسوفيالىق ۇعىمدار اياسىندا زەرتتەۋگە, ياعني بەكاسىلتانۋ ءىلىمىن تۋ, قالىپتاسۋ, دامۋ كەزەڭدەرىنە بولە وتىرىپ زەردەلەۋگە كىرىسكەن ءجون. العاشقى, ياعني تۋ ساتىسى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە تياناقتالعان سياقتى, ەندى قالىپتاسۋى, دامۋى كەزەڭىنە نازار اۋدارعان ابزال.

وسىناۋ باعىتقا كىشكەنتاي دا بول­سا قوسقان ۇلەسىم بولسىنشى دەپ, تومەن­دەگى­لەردى ايتپاقپىن. ءوز ويىمىزدى بىل­دىرۋگە ومارباي اقساقالدان ەستىگەن قىسقا مىنا جايتتار سەبەپكەر بولدى. سوزدەرىن سول كۇيىندە بەرۋگە تىرىس­تىم. «ەي, وقىمىستى ۇلىم, بەكاسىل اۋليەنىڭ اباي ۇيىندە بولعانىندا ءجۇ­سىپ كوپەي بالاسى كەلىپ, ەكەۋىنىڭ ارا­سىن­داعى بولعان اڭگىمەنى ەستۋىڭ بار ما؟» دەگەن-ءدى اقساقال. بۇل – مەنىڭ ەسىمدە قالعان ءبىرىنشى قىسقا اڭگىمەسى. مەندەي «عۇلاما» ول كەزدە ابايدى بىلسە دە, كوپەي بالاسىنىڭ كىم ەكەنىن قايدان ءبىلسىن؟ كەيىننەن ويلانىپ, ءبىر رەتى كەلگەندە مۇنى اقاڭا (اقسەلەۋ) ايتتىم. ول كىسى بۇل جونىندە ىندەتە قاراستىرعانىن ايتتى. مۇنى ءوزى قايتىس بولار كەزىندە شىققان «قازاقتىڭ اۋىزشا تاريحى» اتتى كىتابىنا ەنگىزىپتى. ول اڭگىمەنىڭ سۇلباسى بىلاي. اقيقاتتى ايتايىق, اباي مەن ءماشھۇر ءجۇسىپ ورتاسى بالەندەي جاقسى بولعان دەۋگە كەلمەيدى. ماشەكەڭنىڭ ابايدى اكەسى قۇنانباي ولگەندە اس بەرمەدى دەپ, تاعى دا سول ابايدى بازارالىلاردى يتجەككەنگە ايداتىپ جىبەردى دەپ كىنالاعانى ءوز كىتاپتارىندا جازىلعان. ال شاكارىمدى اتا-تەك شەجىرەسىن شىعارعاندا تالاي ادامدى (قۇنانباي اۋلەتىمەن اراز) ادەيى كىرگىزبەگەن دەپ سوككەنى دە ءمالىم. سونىمەن, توبىقتى ەلىنە ءبىر شارۋاسىمەن كەلگەن ءماشھۇر ابايدىكىنە سالەم بەرۋگە كەلەدى عوي. تابالدىرىقتان اتتاي بەرگەن ماشەكەڭە اباي: «اقىننىڭ اتاعى وزىنەن قىرىق كۇن بۇرىن جۇرەدى دەگەن ءسوز بار, قانە, ايتشى, قۇداي قاي­دا, جۇماق قايدا, توزاق قايدا؟» دەپتى. سوندا ءماشھۇر: «قۇنانبايدىڭ ىبى­راحىمىنىڭ قۇدايى قايدا ەكەنىن بىل­مەيمىن, مەنىڭ قۇدايىم جۇرەگىمدە. قاتى­نىڭ جامان بولسا – توزاق, جاقسى بول­سا – جۇماق» دەپتى. اباي ريزا بولىپ, ەكەۋى قۇشاقتاسا تابىسىپتى. ال وسى وتىرىستىڭ ىشىندە ومارباي قاريا ايت­قان­داي, بەكاسىل ابايدىڭ ۇيىندە بولدى دەيىك. ومارباي اقساقال ايتقانداي, جو­عارىداعى اڭگىمەنى وڭتۇستىك وڭىرىنە جەتكىزگەن بەكاسىل ەكەن. ەندەشە, بەك­اسىل بابانىڭ ارقاعا ساپارىندا ءجيى كەلەتىن ءوڭىرى اباي ەلى ەمەس پە ەكەن دەگەن وي­عا كەلگەنىمدى جاسىرمايمىن. بۇعان بىرنە­شە سەبەپ بار.

بىرىنشىدەن, ەل-جۇرتىنا ءمالىم تا­نى­مال تۇلعا ەلىنىڭ اتى شىققان ايگى­لى ادامداردى ىزدەپ, جۇزدەسكەندى قالاي­تىنى انىق. ەكىنشىدەن, بەكاسىل بابامىز عۇمىر كەشكەن ۋاقىت قازاق تاري­حىن­داعى ەڭ ءبىر كۇردەلى كەزەڭ ەدى. وسى تۇستا قوجالاردىڭ اياگوز ماڭىنا توپ­تا­سىپ, ءبىرازى شاۋەشەككە بەتتەپ, ءبىرا­زى شىڭعىستاۋعا قۇنانبايدىڭ شاقى­رۋىمەن بارۋى, ت.ب. بۇل وڭىردەگى قايناعان, بۋىرقانعان ءومىردى كورسەتەدى. بەردىقوجا (مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءۇشىنشى اتاسى) قۇ­نانباي توڭىرەگىنە كوشىپ, قۇربانعالي, ت.ب. قوجالار شاۋەشەك اسقان. ءسويتىپ, اقتايلاق بي باستاعان يگىلىكتى ءىستىڭ ارقا­سىندا سول ءوڭىر شوقىندىرۋدان امان قالدى دەسەك, ارتىق بولماس. ەندەشە, وسىناۋ ءدىني-رۋحاني جايتتار ورىن العان ەلگە ۋاقىت وتە كەلە, وڭتۇستىك وڭىر­دەن بەكاسىل بابامىزدىڭ ساپارلاۋى قي­سىنعا كەلىپ تۇرعان جوق پا؟

ومارباي اقساقالدىڭ ايتۋىنشا, بەكەڭ اۋليە زەردەسى تۇنىق, ءبىر كورگەنىن, نە ەستىگەنىن ەش ۋاقىتتا ۇمىتپايتىن ادام بولعان. بەكاسىل بابامىز وزىنەن جيىرما جاستان استام كىشى ابايدىڭ تالانتىنا, وزگەدەن وقشاۋ ءىلىم-بىلىمىنە, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنە ءتانتى بولىپ وتىرادى ەكەن.

بىردە ومارباي اقساقال: «بازارالىنى يتجەككەنگە ايداتقان قۇنانباي ەمەس. سول بازارالى ەلگە ورالعاندا ءوز كىناسىن ءبىلىپ, كەشىرىم وتىنبەكشى بولدى ما, ىبىراحىمعا بارىپ, سالەم بەرىپتى. اڭگىمە ۇستىندە بازارالى ابايدىڭ سۇراعىنا قانداي جاۋاپ قايىرعانىن بىلەسىڭ بە؟ ەگەر وسى تۋرالى بەكاسىل ايتپاسا, ءبارىمىز دە باسقاشا ويلار ەك...». مىنە, قاريا وسىلاي دەپ ەدى. كەيىننەن ارىپتەس عالىم ءىنىم تۇرسىن جۇرتبايدىڭ «قۇنانباي» اتتى كىتابىن وقىدىم. ءماشھۇر ءجۇسىپ تە ءوز جازبالارىندا بازارالىنىڭ يتجەككەنگە ايدالۋىنا كىنالى دەپ قۇنانبايدى ەمەس, ابايدى ايتقان. اباي بازارالىعا سالەم بەرە بارىپ, اڭگىمە ۇستىندە اعاسىنىڭ وزگە ەلدە ءجۇرىپ, ورىسشا ۇيرەنگەن-ۇي­رەن­بەگەنىن سۇراپتى. سوندا بازارالى: «شى­راعىم, ورىسشانى ۇيرەنەتىن جەرگە-اق جىبەرىپ ەڭ, ءوزىم جەتەسىز بولىپ, ۇيرەنە الماي قايتتىم», دەپتى. ال وسى اڭگىمەنىڭ بەكاسىل اۋليەنىڭ دۋالى اۋزى ارقىلى ەل اراسىنا تارالۋى جوعارىداعى ويىمىزعا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە تىرەك ەمەس پە دەگىمىز كەلەدى.

وسى جەردە جانە ءبىر جايتقا توقتالا كەتۋدى پارىزىم دەپ بىلەمىن. 2010 جىلى قازىبەك بابامىزعا ارنالعان ەنتسيكلوپەديا شىعاردىڭ الدىندا ءبىر توپ عالىم تۇركىستان قالاسىنا باردىق. وڭتۇستىكتەگى ءبىرتالاي اتاۋلى ادامداردىڭ ارۋاعىنا, ياساۋي بابامىز كەسەنەسىنە جەرلەنگەن قاز داۋىستى قازىبەك بابامىزعا قۇران باعىشتاپ, قۇرباندىق شالۋعا باردىق. ءالى ەسىمدە, سوندا ءبىر قاريالارمەن سۇح­باتتاس بولدىق. اڭگىمەمىز ارىستان باب كەسەنەسىنىڭ ماڭىندا بولىپ ەدى. اقساقال ءجون سۇراسقان سوڭ, وڭتۇستىك وڭىردەگى كيەلى دەپ ەسەپتەلەتىن ارۋاقتار مەن تاريحى مول ورىنداردى اڭگىمەلەي كەلىپ, ەكى جايتتى ايرىقشا دەن قويا وتىرىپ ايتىپ ەدى. سونىڭ ءبىرى – بەكاسىلدىڭ, ياعني اۋليەنىڭ زەرەكتىگى, زەردەسىنىڭ تۇنىق­تىعى تۋرالى بولاتىن.

سوندا بەكاسىل اۋليە سەمەي وڭىرىنە ءجيى كەلۋى ءوز الدىنا, ول اباي, شاكارىم, مۇراسىن وڭتۇستىككە ناسيحاتتاۋشى دا بولدى عوي…

قوش, ەندى ۇسى­نىس­­تارىمىزعا ورا­لايىق.

مەنىڭ ويىمشا, ساباقتاستىق سياقتى فيلوسوفيالىق ۇعىمدى ءۇزىپ الماس ءۇشىن تومەندەگىدەي شارالار جۇزەگە اسسا...

«بەكاسىل اۋليە بيبولات ۇلى» اتتى عىلىمي-ساراپتامالىق, رۋحاني-مادەني كەشەن ورتالىعى قۇرىلسا, ءتۇرلى ءىس-شارا جوسپارلاپ, ۇيلەستىرىپ, جۇرتتى حاباردار ەتىپ, ناسيحاتتاپ وتىرار ەدى. بۇل ورتالىق بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ ءومىر جولى مەن بولمىسىنا بىتكەن قاسيەت, سيپاتتارىن, بابانىڭ عۇمىرىنداعى كەيبىر كومەسكى جايتتاردى انىقتاۋدى, ءبىرتۇتاس عۇمىرنامالىق جانە گەنەولوگيالىق كارتاسىن ازىرلەۋدى, «بەكاسىل بابا ىزىمەن» اتتى ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرۋدى, وبلىس ورتالىقتارىندا, ت.ب. ەلدى مەكەندەردە بەلگىلى ءبىر مەرزىم اياسىندا تانىمدىق سيپاتتاعى ءتۇرلى ءىس-شارا وتكىزۋدى, ءۋالي بابانىڭ «جۇلدىزناما», «زيكزال» دەپ اتالاتىن ارقايسىسى قوس اۋقىمدى تومنان تۇراتىن كىتاپتارى, ولارداعى ءبىز مەڭگەرە قويماعان تىلسىم سىرلار تۋرالى سىني پىكىرلەر توپتاستىرىلعان جيناق شىعارۋدى قولعا السا, قانەكي.

ماۋەن حامزين,

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور

قاراعاندى