اۋىل دامۋى – ەل دامۋى

دەگەنمەن بۇل ماسەلەدە 2019 جىلدان باستاپ كەيبىر وزگە­رىستەردىڭ نىشانى بايقالا باستاعانعا ۇقسايدى. اۋىلدى دامىتۋ جۇمىسىنا كەشەندى اگرارلىق ساياسات رەتىندە قاراۋ بايقالادى. اۋىلدى كەشەندى دامىتۋدىڭ جوسپارى رەتىندە «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ول ەلدىڭ دەموگرافيالىق الەۋەتى, ينفاقۇرىلىمى, ەكونوميكاسى مەن گەوكەڭىستىك جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, اۋىل حالقىنىڭ 90%-ىن قامتىپ وتىر. تۇرعىندارىنىڭ 40%-ى وڭىرلەردە تۇراتىن ەل ءۇشىن مۇنداي اگرارلىق ساياساتتىڭ تياناقتى تۇردە قولعا الىنۋى زاڭدى نارسە. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ وسى سالت-داستۇرلەرىمىزدىڭ قايماعى بۇ­زىل­ماي وتىرعان اۋىل-ايماقتى وركەندەتۋگە باسىمدىق بەرۋى كەزدەيسوق ەمەس. ول ەڭ الدىمەن اۋىلدا جىلدار بويى قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە جانە ناقتى شەشۋگە, اۋىلدىق اۋماقتاردى كەشەندى دامىتۋعا جانە ونىڭ بىرىڭعاي ءتاسىلىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. ياعني بۇل الەمدەگى تۇراقسىزدىققا قاراماستان, اۋىلعا دەگەن مەملە­كەت^­تىك قولداۋدىڭ ايعاعى.

ءبىز بۇل جەتىستىكتەردى تەرىسكە شىعارۋدان مۇلدەم اۋلاقپىز. ءيا, ناتيجەلەر بار. شارۋالاردىڭ قوماقتى تابىستارعا قول جەتكىزىپ وتىرعاندىعى دا راس. پاۆلودار, قوستاناي, جامبىل وبلىستارىندا اياقتالعان جوبالاردىڭ ۇلگىلەرىن كورۋگە بولادى. تابىس تا, جەتىستىك تە, ناتيجە دە, ەگەر ولار ساپالى جانە ناقتى بولسا جانە حالىق ونىڭ يگىلىگىن كورىپ جاتسا, قول جەتكىزگەن جاق­سى­لىقتاردى ەشقا­شان ەش­كىم دە جوققا شىعارا المايدى. ولاي بولسا, قازىر «جەڭىسكە» ماسايراپ, بوساڭسيتىن ۋاقىت ەمەس. ەندىگى جەردە الىنعان اسۋلار «ۇيرەنشىكتى» ىسكە اينالىپ, كەۋدە سوقتىم «ماقتاۋ مەن ماداقتاۋعا» جول بەرمەگەن ءجون. قايتا, كەرىسىنشە, ءوز ءىسىڭ مەن جەتىستىگىڭە «سىني» كوزبەن قاراپ, ءىس-ارەكەتىڭدى تالداپ, سارالاپ, جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىن بۇرىنعىدان دا ارتتىرىپ, تابىستى ەسەلەپ, ءونىمنىڭ ساپاسىن قالاي جاقسارتۋ كەرەكتىگىنە كوڭىل اۋدارعان ابزال. ماسەلەن, «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا كوش باستاعان پاۆلودار, قوستاناي, جامبىل جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىمەن قاتار تومەن قارقىن كورسەتكەن الماتى قالاسى, قىزىلوردا, اتىراۋ وڭىرلەرى بار. سونشاما اقشا قۇيىپ وتىرعان كەزدە مۇنداي مالىمەتتەردى توتەنشە جاعداي رەتىندە قابىلداۋدىڭ ورنىنا ءبىز باياعىداي ونى «نازارعا الىپ» قانا قويىپ, بۇرىنعىداي كورمەگەندەي بولىپ وتىراتىن قالپىمىزدى جالعاستىرۋمەن كەلەمىز. سۋ ەكەش سۋدىڭ دا سۇراۋى بولۋشى ەدى عوي.

بۇل جاعداي قاتتى ويلانۋدى تالاپ ەتەدى. ۇڭىلىڭكىرەپ قاراعان كەزدە بارلىق دەڭگەيدەگى اي­ماقتىق باستىقتاردىڭ تەك جەتىس­تىكتەر مەن پرەزيدەنت جانە ۇكىمەتتىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ باعىتىن­دا­عى بو­لا­شاق جوسپارلارىن تاپتىشتەپ تۇرىپ ايتقاندا, الدىنا جان سالمايتىندىعىن كورۋگە بولادى. كەيدە ولار ءالى دە بولسا بۇرىنعى ەكپىنمەن ەسكى جۇمىس ادىسىنەن ارىلا الماي, كەتىپ بارا جاتقانداي اسەر قالدىرادى. سوندا, ەگەر پرەزيدەنت ق.توقاەۆ اگ­رار­لىق ساياساتتىڭ اۋىل-اي­ماق­تا جات­قاندىعىن ەسكەرتىپ, ەل بەسىگىن­دە كوپتەن بەرى قوردا­لان­عان ماسەلەلەردى جۇيەلى شە­شۋ­دىڭ قا­جەت­تىلىگىن ءتۇسىنىپ, ناقتى قولعا الۋدى تاپسىرماسا, وسىنىڭ ءبارى «باياعى جار تاس  –سول جارتاس» كۇ­يىندە قالا بەرۋى كەرەك پە ەدى؟ الدە, اتقارىلعان جۇمىستاردى تىزبەلەي بەرگەنشە, ەندى قانداي ماسەلەلەردى شەشۋىمىز كەرەك دەگەن ۇستانىمدى باسشىلىققا العان كەزدە 30-40 جىلدىق «ساقالدى» پروبلەمالاردى الدەقاشان شەشەر مە ەدىك؟ بالكىم, سوندا ەلىمىز ءوز دامۋىنىڭ جاڭا, ساپالىق دەڭگەيىنە جەتىپ, وركەندەۋ مەن گۇلدەنۋ زامانىندا ءومىر كەشەر مە ەدىك. الدە قازىرگى ازاماتتاردا, ۇلى اباي ايتقانداي, «ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەك» جەتىسپەيدى مە؟ ءيا, «كوڭىلسىز قۇلاق – ويعا ولاق» قانشا ايقايلاساڭ دا, جاڭعىرىقتان باسقا ەشتەڭە شىق­پاي­دى. جاۋابىن ەستىپ, ءجونىن ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس. قاڭق ەتكەن نەنى بايقاسىن. ولاي بولسا, وسىنى ۇققاندا عانا قازاقستاننىڭ بەرەكەلى ەلگە اينالۋى مۇمكىن.

ونىڭ ۇستىنە, پرەزيدەنتتىڭ اۋىلعا قاتىستى جۇرگىزىپ جاتقان ساياساتىنىڭ لوگيكاسى ونداعى كوپتەگەن جىل بويىنا سوزىلىپ جانە ورىن الىپ كەلگەن تۇيتكىل ماسەلەلەردى شەشۋدى كوزدەيدى ەمەس پە؟ ەندەشە, سوناۋ XX عاسىردىڭ 70-جىلدارىنان بەرى كەلە جاتقان پروبلەمالاردىڭ ءالى كۇنگە دەيىن جويىلماي وتىر­عا­نى نەلىكتەن؟ ول ءۇشىن بار­لىق قاجەتتى جاعدايلار جاسالىپ وتىر ەمەس پە؟ ولاردى شەشۋ ءۇشىن تەك ار, نامىس, ۇيات, نيەت پەن وتانسۇيگىشتىك جەتىسپەي وتىر­عانعا ۇقسايدى. بۇل جاعداي «اۋرۋ كەتسە دە, ادەت قالمايدى» دە­گەندى ايقىن كورسەتىپ وتىر. ناتي­جەسىندە, ول ادامداردىڭ ءۇمىتىن جەلگە ۇشىرىپ, قوعامدا بيلىككە دەگەن سەنىمدى كەتىرىپ, ولاردى حالىق «دارمەنسىز, ۋادە بەرگەنگە اۋەستەنىپ العان بوس كەۋ­دە, جاتىپىشەر پاراقورلار», رە­تىندە قابىلدايتىنداي كۇن تۋدى. ويتكەنى ەلدەگى قابىل­دا­نىپ جاتقان شەشىمدەردە دە, ات­قا­رىلىپ جاتقان ىستە دە, ءوندى­رى­لىپ جاتقان ونىمدەردە دە, سالىنىپ جاتقان ۇيلەر مەن جولداردا دا, قولعا الىنعان ستراتەگيالىق جوسپارلار مەن جوبالاردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە ساپا بولماي, «ناقتى ناتيجەلەر» تەك جالعان ەسەپتەر مەن كوزبوياۋشىلىققا بەلشەسىنەن باتقان مالىمەتتەردە «ورىن الۋى» توزاققا اپاراتىن توتە جول. سوندىقتان قوعامدا الەۋمەتتىك شيەلەنىس كۇشەيىپ, ول قازاقستاندى دامۋدىڭ ەمەس, تىعىرىققا يتەرمەلەۋدە. ەن­دە­شە, بۇدان بىلايعى جەردە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن قىز­عىش­تاي قورعاپ, كوزدىڭ قارا­شى­عىنداي ساقتاۋ ءۇشىن ادال ەڭبەككە نەگىزدەلگەن ساپالى, تياناقتى, ءونىمدى جانە رياسىز ەڭبەك كەرەك. قوعامدىق ومىردە پاتريوتتىق سەزىم, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك, ازا­ماتتىق بەلسەندىلىك, بىرلىك پەن تاتۋلىق قاجەت.

دەگەنمەن, بۇگىنگى تاڭدا اۋىل­­دىڭ قاجەتىن تۇسىنەتىن سا­راپ­شى مامانداردىڭ داۋىس­تارى ەستىلە باستالعانى قۋان­تادى. ولار اۋىلدى دامىتۋعا باعىتتالعان بۇرىنعى مەملە­كەت­تىك باعدارلامالاردىڭ بايان­سىز­دىعى مەن تيىمسىزدىگىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لەرى مەن ولاردىڭ جۇمى­سىن­دا­­عى ساباقتاستىقتىڭ بولما­عان­­دىعىمەن تۇسىندىرەدى. وعان سترا­تەگيالىق جوسپارلار جاساۋ­مەن اۋەستەنۋشىلىكتى قوسىڭىز. راسىندا دا, ءاربىر جاڭا مينيستر ەلدىك مۇددەلەرگە ساي جۇمىستى جالعاس­تىرۋدىڭ ورنىنا ءوز كوزقا­را­سىن تاڭىپ, «جا­ڭاشىلدىق پەن رەفور­ما­تور­لىق مۇمكىندىكتەرىن» كور­سەتۋ ءۇشىن سالانىڭ بەرەكەسىن كە­تىرۋمەن اۋرە بولدى ەمەس پە؟ كە­لەسى ءبىر وزەكتى ماسەلەگە ەل قوي­نا­ۋىنان شىققان جاڭاشىل­دىق­­تى قولداۋدىڭ ورنىنا شەتەل­دىك ونىمدەرگە سەنىم ارتۋدى جات­قى­زۋعا بولادى. تۇپتەپ كەلگەن­دە, وسىلاردىڭ بارلىعىنىڭ تور­كى­نى نارىققا كوشۋ بارىسىندا بۇرىنعى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمىن باسقارۋدىڭ جۇيەسىن ىدىراتىپ وتىردى. وسىدان با­رىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇر­مى­سى دا ناشارلاپ كەتتى.

وكىنىشكە قاراي, كوزبوياۋ­شىلىق سياقتى قاۋىپتى قۇبىلىس قوعام دەنەسىنە بىتكەن قاتەرلى ىسىك رەتىندە ءالى كۇنگە دەيىن ورىن الىپ وتىر. بىلتىرعى ناۋرىز ايىندا وتكەن ۇكى­مەت­تىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ اۋىل شارۋا­­شىلىعى مينيسترلىگى مەن اكىم­دىك­تەردىڭ كوزبوياۋشىلىققا جول بەرگەندىگىن اشىق ايتتى. ما­سەلەن, مينيسترلىك جايى­لىم­دىق جەردىڭ تاپشىلىعى 6,8 ملن گەكتارعا نەمەسە 32%-عا ازايدى دەگەن مالىمەت بەرسە, اقمولا, اتى­راۋ جانە قوستاناي وبلىستارىندا اۋىل تۇرعىندارىنا مالىن فەرمەرلەردىڭ جەرىنە جايۋعا رۇقسات بەرىلەدى دەگەن جالعان مەموراندۋم جاساعان كورىنەدى. ياعني جايىلىم جەردىڭ ماسەلەسى قاعاز جۇزىندە عانا ازايعان. ونىمەن قويماي, ايماقتاردا حالىقتىڭ جايىلىمعا دەگەن سۇرانىسىن تومەندەتىپ كورسەتە باستاۋ ءۇردىسى پايدا بولعان. ولاي بولسا, جەر ماسەلەسىندەگى كەلەڭسىزدىكتەر مەن داۋلاردىڭ كوبەيۋى ەل دامۋىنا كەدەرگى بولىپ وتىرعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. مۇنىڭ سىرتىندا جايىلىمنان بولەك جەر تەلىمدەرىنە مۇقتاج اۋىل تۇرعىن­دا­رى تاعى بار جانە حالىق تىعىز ورنالاسقان اۋدانداردا جەر كەزە­گىن­دە تۇرعانداردىڭ سانى وسۋدە.

وسىنىڭ كەسىرىنەن 30 جىلدان كەيىن جەر ساياساتى ماسەلەسىنەن كەلىپ تۋىنداعان پروبلەمالاردىڭ قايتادان تۋىنداۋىنا جول بەرى­لىپ وتىرعانى وكىنىشتى-اق. سا­راپ­شىلاردىڭ ايتۋلارىنا قارا­عاندا, بۇل جاعداي تەپە-تەڭدىكتى تەڭسەلتتى. ول تاۋەلسىزدىكتىڭ ال­عاش­ق­ى جىلدارىنداعى ۇلەس ءبولۋ كەزىندە قولىندا بيلىگى بارلاردىڭ جەردىڭ باسىم بولىگىن وزدەرىنە قاراتىپ الۋىنان باستاۋ الادى. سول كەزدەگى جەر رەفورماسى قا­زاقتان شىققان فەرمەرلەردى قالىپتاستىرۋدىڭ ورنىنا ءىرى جەر يەلەرى مەن كەدەيلەر توبىن دۇنيەگە اكەلدى. ناتيجەسىندە, جاستار اۋىلدان قالالارعا ۇدەرە كوشتى, اۋىلدا جۇمىس ىستەيتىندەر قال­مادى, ال قالعاندارى جۇمىس ىستە­گىسى كەلمەيتىندەي احۋال قا­لىپ­تاستى. سەلوداعى كادر ماسە­لە­سى شيەلەنىسىپ كەتتى. ايماق­تار­دىڭ دامۋ جوسپارلارى ساۋاتتى عىلىمي-وندىرىستىك تاجىريبەگە سۇيەنىپ جاسالعان, تولىققاندى سيپاتقا يە بولا الماي وتىر. اۋىل­دىق جەرلەردە ستاتيستيكالىق ەسەپ جۇرگىزۋ ماسەلەسىنىڭ ءبىر تار­تىپ­كە كەلتىرىلمەۋى اكىمدەردىڭ جىلدا جالعان ەسەپ جاساپ, ونى قاي­­مىقپاستان «ۇيالماي» جوعا­رىد­اعى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرۋدى ادەتكە اينالدىرۋىنا اكەلىپ سوقتى.

دەسەك تە, وسى تۇيتكىل ماسەلە­لەر­دىڭ تامىرى تەرەڭىرەكتە جات­قا­نعا ۇقسايدى. بىرىنشىدەن, اۋىل­شار­ۋاشىلىق ونىمدەرىن وندىرەتىن ديقاندار ماڭداي تەرىن توككەن ەڭبەگىنىڭ لايىقتى باعاسى مەن ءونىمنىڭ ادال اقىسىن الا الماي, ونى بازارعا جەتكىزىپ ساتۋ ماسەلەسىندە ءالى كۇنگە دەيىن ەكى اراداعى پىسىقاي دەلدالداردىڭ جەمتىگىنە اينالۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. ەكىنشىدەن, اۋىلداعى ناشار ينفراقۇرىلىمدار كə­سىپ­كەرلەردىڭ بيزنەسىن كەڭەي­تۋ­لەرىنە قولبايلاۋ بولۋدا. ۇشىن­شىدەن, اقىر سوڭىندا, وسى­نىڭ بارلىعى كەلىپ اۋىل ەكونو­مي­كا­سىن بىرتىندەپ كەرى كەتى­رىپ, تۇر­عىن­داردىڭ تۇرمىسى تومەن­دەپ, ەلدى مەكەندەر توزىپ بارادى.

ال وسىنىڭ بارلىعىن شيەلە­نىس­تىرىپ, اۋىلدى كوتەرۋگە جول بەرمەي وتىرعان تاعى ءبىر وتە ماڭىزدى جانە كۇردەلى پروبلەما بار. ول – ىشكى كوشى-قون ماسەلەسى. انى­عىراعى, ونى رەتتەۋدەگى جۇ­يە­­سىزدىك پەن ناتيجەنىڭ مار­دىم­­سىزدىعى. جۋىردا ««Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جارىق كور­گەن بەلگىلى جۋرناليست جولدىباي بازاردىڭ «ىشكى كوشى-قوندى قالاي رەتتەيمىز؟» اتتى ماقالاسى ەشكىمدى دە بەيجاي قالدىرماسى انىق. ويتكەنى اۆتور ىشكى ميگراتسيانى رەتتەۋدە اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنىڭ دارمەنسىزدىگىن, ال ولاردىڭ قابىلداپ جات­قان باع­دارلامالارىنىڭ سترا­تەگيا­لىق الەۋەتىنىڭ ماردىم­سىز­دىعى ماسەلەسىن كوتەرگەن ەكەن. ونىڭ پىكىرىنشە, وسىنداي ساياساتتىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز جۇيەسىز جانە جابايى ۋربانيزاتسياعا ۇشىراپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاع­داي ابدەن ۋشىعىپ, ول مادەني-رۋحاني نەگىزىمىزدىڭ شايقالۋىنا تەرىس ىقپال ەتكەن.

جولدىباي بازاردىڭ بۇل ما­سە­­لەنى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قا­ۋىپ­سىزدىگىمەن تىكەلەي بايلا­نىس­تا قاراۋى وتە ماڭىزدى جانە وزەكتى. اۋىل حالقىنىڭ سانى ازايىپ, كەرىسىنشە, قالا تۇر­عىندارى سانىنىڭ رەتسىز ءوسۋى قوعامدى قاتتى الاڭداتىپ وتىر­عا­نى دا كۇمان كەلتىرمەيدى. ويت­كە­نى قالا حالقىنىڭ ءوسۋى تا­بي­­عي جولمەن ەمەس, تەك اۋىلدان كوشىپ كەلگەندەردىڭ ەسەبىنەن كوبەيىپ, ونداعى الەۋمەتتىك احۋالدىڭ شيەلەنىسىپ, تىپتەن قو­عام­داعى ساياسي تۇراقسىزدىققا اكە­لىپ سوعۋدا. سەبەبى ينفرا­قۇ­­رىلىمدىق مۇمكىندىگى شەك­تەۋ­لى بولعاندىقتان اۋىلدان اعى­تىلىپ كەلىپ جاتقانداردىڭ ءبارىن قالالار قابىلداي المادى. سوندىقتان تۇرعىندار ءوز كۇنىن ءوز بەتىنشە كورىپ, تۇراقتى تابىستىڭ كوزى بولماعاندىقتان ولار ءارتۇرلى زاڭسىز ارەكەتتەرگە بارۋدا. ال ول جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ كەمشىلىگى. بۇل حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمسىزدىگىن كۇشەيتتى.

وسىنىڭ ءبارىن اۆتور كەشەندى تۇردە زەردەلەي كەلە ماسە­لەنىڭ ءتۇپ­ نەگىزىنە تەرەڭىرەك ۇڭىلۋ­گە تىرىسقان. جابايى ۋر­با­ني­زاتسيانىڭ باستى سەبەپ­تە­رى­نىڭ قا­تارىنا ول ەڭ الدىمەن اۋىل­دىڭ جاعدايىنىڭ نا­شار­لاۋىن جاتقىزادى. ما­سە­لەن, جۇ­مىس­سىزدىق, تۇراق­­تى جا­لا­قىنىڭ بولماۋى شارۋا قو­جا­لىقتارى مەن كووپەرە­تيۆ­تەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­­كالىق الەۋەتىنە اۋىل تۇر­عىن­دارىن جۇمىسپەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرە الماۋدا. دەمەك, اۋىل احۋالىنىڭ ناشارلاۋى قالا حالقىنىڭ سانىن ارتتىرۋدا. ءسويتىپ, اۋىل دا جۇتاڭداپ, قالا دا «باسىنا» تۇسكەن اۋىرتپالىقتى ەڭسەرە الماۋدا. ياعني ءبىر-بىرىمەن بايلانىسى بار تۇتىك سياقتى ءبىر-بىرىنە تاۋەلدى قالا مەن دالا ءوزارا ءتيىمدى بايلانىس ورناتۋدىڭ ورنىنا, ويلاۋدىڭ شەكتەۋلىگى مەن ءىستىڭ ءمانىن جەتە تۇسىنبەيتىن جونسىزدىكتىڭ زاردابىن شەگىپ وتىر. ناتيجەدە ەكەۋى دە السىرەپ, ەكەۋى دە قۇردىمعا كەتىپ بارا جاتقاندىعىن ج.بازار جاسىرمايدى. ونىڭ ۇستىنە, اۋىل­­دار مەن قالالىق جەرلەردىڭ مۇمكىندىكتەرىن بىرىكتىرىپ, ەلدىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن ساياسات تا بولماي تۇر. ارينە, بيلىك اۋىلدىڭ جاعدايىنىڭ ناشار ەكەندىگىن بىلمەيدى ەمەس, بى­لەدى. سوعان قاراماستان, ول اۋىل باياعىداعىداي ءوز كۇنىن ءوزى كورىپ, شىداي تۇرار دەگەن ويمەن بارلىق كۇشىن قالانىڭ جىرتىعىن جاماپ, ونىڭ حالقىن تىنىشتاندىرا سالۋدىڭ جولىن ىزدەۋمەن الەك. ال ول ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋگە اكەلمەيدى. مۇنى اۆتور «قالالارعا جۇتىلۋ – دالانى يەسىز ەتۋ» دەپ باعالاپ, ءبارى وسىلاي جالعاسا بەرسە اۋىل تۇر­عىندارىنىڭ قالاعا كوشۋ ۇدە­رى­سىنىڭ توقتامايتىندىعىن ەسكەرتەدى.

ونىڭ ۇستىنە بىزدە حالقى تىعىز ورنالاسقان سولتۇستىك وڭىر­لەر­گە كوشىرۋگە باعىتتالعان باع­دار­لامالاردىڭ ناتيجەلىلىگىن كوتە­رۋگە ۇمتىلىستىڭ بولما­ۋى­نان جانە ەشكىمنىڭ وعان قو­رى­تىندى جاساماۋىنان, بوس اۋرە­شى­لىك پەن بيلىكتىڭ جاي الداۋسىراتۋىنا جول بەرىلىپ كەلدى. اۋىل­­داردىڭ قالاعا كوشۋىن كۇش­­پەن ەمەس, تابيعي, قيسىندى جول­مەن توقتاتۋ نەمەسە ازايتۋ امالدارىنا كوڭىل بولىنبەۋدە. ەسەسىنە, جۇمىس كۇشى قالالارعا شوعىرلانىپ, ەڭبەك نارىعىندا تەڭسىزدىك ۇلعايىپ كەلەدى. ال ول ءوز كەزەگىندە الەۋمەتتىك ۇيلە­سىم­سىز­دىككە اكەلىپ, اسىرەسە, شەكارا ماڭىنداعى اۋىلدار قاڭىراپ بوس قالۋدا. قازىرگى شيەلەنىسكەن گەوساياسي احۋالدىڭ شيەلەنىسىپ تۇرعان ۋاقىتىندا رەتسىز ۋربا­ني­زاتسيانى تىزگىندەيتىن, ەلدىڭ قاۋىپ­سىزدىگىن نىعايتاتىن مەملە­كەت­تىك ساياسات كەرەك-اق. اۆتور ونى جۇمىس كۇشىن وڭتۇستىكتەن سول­تۇستىككە تارتۋ جانە سول وڭىر­لەر­دىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان ءبىر ءىرى جوبادان باستاۋعا بولار ەدى دەگەن ۇسىنىس ەن­گىزىپ وتىر. اۆتوردىڭ وسى تۇر­عى­داعى باسقا دا ناقتى ۇسى­نىس­تارى كوڭىلگە قونىمدى. ول ءوز ويلارىن جيناقتاي كەلە, اۋىل شارۋاشىلىعى ەل ەكو­نو­مي­كا­سىنىڭ نەگىزگى دراي­ۆەرىنە اينالۋى كەرەك دە­گەن قورىتىندى جاسايدى. بۇل دەگەنىمىز ەلىمىز داعدارىستى ەڭسەرىپ, شەكارالىق ايماقتاردى ەلگە تولتىرىپ, ونى ەكونوميكالىق تۇرعىدان يگە­رىپ, ساۋىقتىرۋدى اڭعارتسا كەرەك. ماقالادا سونىمەن بىرگە بيۋرو­كرا­تيالىق جانە كوررۋپ­تسيا­لىق كەدەرگىلەردى بولدىرماۋ مەن بارلىق جۇمىس­تىڭ اشىقتىعى ماسە­لەسى ورىندى كوتەرىلگەن. سول­تۇستىك وڭىر­لەر­دە­گى رۋحانيات,­ عىلىم, زاماناۋي تەحنولوگيالار پروبلەماسىن شەشۋدىڭ ما­ڭىزدىلىعى دا ەسكەرۋسىز قال­ما­عان. ەندەشە, قالىپتاسقان جاع­داي­دا بۇرىن­عى­داي جاندالباسالاۋ امال-تاسىلدەرىنەن باس تارتىپ, بەكەر اۋرەشىلىكپەن اينا­لىس­پاي, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوز الەۋەتىنە ارقا سۇيەپ دامۋىنا مۇم­كىندىك جاساعان دۇرىس بولار ەدى.

جاپسارباي قۋانىشەۆ,

قوعام قايراتكەرى