قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماشىلدىعىمەن اشىلعان جاڭا تۇرپاتتى جوعارى وقۋ ورنى – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت قازىردىڭ وزىندە جوعارى ءبىلىم سالاسىنىڭ ۇلتتىق برەندىنە اينالىپ ۇلگەردى. ويتكەنى, ەلىمىزدەگى كەز كەلگەن وقۋشى وسى ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم العاندى قالايدى. بالالارىنىڭ بولاشاعىن كۇنى بۇرىن ويلايتىن اتا-انالار بالالارىن ناق وسى وقۋ ورنىنا ءتۇسىرۋ ماقساتىندا ەڭ الدىمەن ولاردى ەلىمىزدىڭ ءاربىر ايماقتارىندا اشىلىپ جاتقان نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەرىنە وقۋعا بەرەدى. ءسويتىپ, بۇل ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋدىڭ قامى بالانىڭ ءوزى مەكتەپ بىتىرمەستەن كوپ بۇرىن جانە الدىن الا جاسالىنعان جان-جاقتى ازىرلىكتەرمەن باستالىپ كەتەدى.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت, مىنە, وسىنداي بيىك تالابى جانە ەرەكشەلىگىمەن قازىرگى مەكتەپ قابىرعاسىنداعى جاسوسپىرىمدەردى ءوز بولاشاقتارىن كۇنى بۇرىن ويلاۋعا, الدىنا ەرتەرەك ماقسات قويىپ, وعان جەتۋگە تالپىنىس جاساۋعا تاربيەلەۋ ۇستىندە. ءوز بولاشاعىنا ەرتە باستان كوز تىگەتىن جاستار ءۇشىن ول ادامدى اداستىرمايتىن تەمىرقازىق جۇلدىزى سەكىلدى. الىستان ساۋلە توگىپ, وزىنە شاقىرىپ تۇرادى.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت ءوزىنىڭ اشىلۋ ساتىنەن باستاپ, ەلىمىزگە ءبىلىم بەرۋدىڭ حالىقارالىق بيىك تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا جۇيەسىن الىپ كەلدى. مۇندا جاستارعا جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ الەمدىك ۇزدىك عىلىمي ءبىلىم بەرۋ تاجىريبەسى مەن ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىقتارى قاتار ۇيلەستىرىلگەن. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسقارۋ ورگانى بولىپ اتقارۋ كەڭەسى, قامقورشىلىق كەڭەسى جانە جوعارى قامقورشىلىق كەڭەسى تابىلادى. جوعارى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ نەگىزى 2009 جىلى قالاندى. 2009 جىلدىڭ 17 قازانىندا ونىڭ باسشىلىق قۇرامىنىڭ ءبىرىنشى ءماجىلىسى بولىپ ءوتىپ, وعان پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ توراعالىق ەتتى. وسى ماجىلىستە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 2010-2012 جىلدارعى دامۋ ستراتەگياسى بەكىتىلدى. 2010 جىلدىڭ كۇزىندە ۋنيۆەرسيتەت «Foundation»دايىنداۋ باعدارلاماسىنا ءبىرىنشى ستۋدەنتتەردى قابىلدادى. وسى جىلدىڭ 22 جەلتوقسانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ءماجىلىسى «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ» مارتەبەسى تۋرالى زاڭ جوباسىن قابىلدادى.
2012 جىلى استانادا جاڭا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتى حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىستىرۋعا ارنالعان ەكى كۇندىك سەمينار بولىپ ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنىڭ باسشىلىعىمەن قاتار كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۆيتسە-كانتسلەرى ەنن لونسدەيل, ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ حاتشىسى دجەففري ۋاحتەل, لوندون ۋنيۆەرسيتەتتىك كوللەدجىنىڭ ۆيتسە-پروۆوستى مايكل ۋورتون, سونداي-اق, سينگاپۋر ۋنيۆەرسيتەتى مەن باسقا دا الەمگە تانىمال جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پروفەسسورلارى قاتىستى.
قازىرگى كۇنى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىر ورتالىق پەن جەتى مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ولار – ۋنيۆەرسيتەت الدى دايارلىق ورتالىعى, ينجەنەرلىك مەكتەبى, عىلىم مەن تەحنولوگيالار مەكتەبى, گۋمانيتارلىق جانە الەۋمەتتىك عىلىمدار مەكتەبى, بيزنەستىڭ جوعارى مەكتەبى, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جوعارى مەكتەبى, ءبىلىم بەرۋدىڭ جوعارى مەكتەبى جانە مەديتسينا مەكتەبى. بۇل ءاربىر مەكتەپتىڭ تاجىريبە ءبولىسۋ ماقساتىندا تىعىز قارىم-قاتىناس جاسايتىن حالىقارالىق ارىپتەسى بار. ول ارىپتەستەر الەمگە تانىمال جوعارى وقۋ ورىندار اراسىنان تاڭداپ الىنعان.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت جاستارعا تەك ءبىلىم بەرۋ ىسىمەن عانا شەكتەلمەيدى. سونىمەن قاتار, مۇندا عىلىمي-زەرتتەۋ باعىتىنا كوپ ءمان بەرىلەدى. قازىرگى كۇنى وندا ءۇش عىلىمي ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ولار – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيالىق جۇيەسى, ءومىر تۋرالى عىلىمي ورتالىق جانە ءبىلىم بەرۋدىڭ جوعارى مەكتەبى جانىنداعى ءبىلىم بەرۋ ساياساتى ورتالىعى.
مۇنداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيالىق جۇيەسى قايتا جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگەتيكاداعى تەحنولوگيالار سالاسىندا جوبالار ءازىرلەۋمەن, ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ماسەلەلەرىمەن, قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىندە جاڭا ءادىس-تاسىلدەردى ىزدەستىرۋمەن شۇعىلدانادى. ءومىر تۋرالى عىلىمي ورتالىق دەربەستەندىرىلگەن مەديتسينا جانە گەنوميكا, رەگەنەراتيۆتىك مەديتسينا جانە ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ, جاھاندىق دەنساۋلىق قورعاۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىسادى.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى – شيگەو كاتسۋ. بۇرىن دۇنيەجۇزىلىك بانكتە ۆيتسە-پرەزيدەنت قىزمەتىن اتقارعان جاپون ەلىنىڭ ازاماتى شيگەو كاتسۋ مىرزا جاپون, اعىلشىن, فرانتسۋز, نەمىس, يتاليان تىلدەرىن جاقسى بىلەدى. ال قاديشا دايروۆا ستۋدەنتتىك ىستەر جانە حالىقارالىق قاتىناستار جونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنت قىزمەتىن اتقارۋدا. ق.دايروۆا بۇرىن ديپلوماتيالىق قىزمەتپەن شۇعىلدانعان. وسىنىڭ الدىندا «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق-تىڭ پرەزيدەنتى, قازاقستاندىق مەنەدجمەنت, ەكونوميكا جانە بولجام ينستيتۋتىنىڭ (قمەبي) دامۋ جونىندەگى پرورەكتورى, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتتەرىن اتقارعان.
ۋنيۆەرسيتەتكە الەمنىڭ كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورىندارىنان ۇزدىك وقىتۋشىلار قۇرامى تارتىلعان. دارىستەر اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلەدى. بۇل ءبىلىم ورداسى ءوزىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى, ءبىلىم بەرۋدىڭ حالىقارالىق تالاپ دەڭگەيى, وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ ساپاسى, الدىنا قويعان ستراتەگيالىق باعىتى مەن ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى جانە مۇمكىندىكتەرى تۇرعىسىنان العاندا ورتالىق ازيانىڭ ءبىلىم كەڭىستىگىندە بالاماسىز بولىپ تابىلادى.
ۋنيۆەرسيتەت, سونداي-اق, ءوزىنىڭ ءسان-سالتاناتىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. بۇل ءبىلىم ورداسىنا العاش كىرىپ كەلگەن ساتتە ونىڭ ۋنيۆەرسيتەت ەكەندىگىن بىردەن اڭعارا المايسىڭ. ويتكەنى, ءبىرىنشى كەزەكتە ءسىزدىڭ الدىڭىزدان ءىشى جاسىل الەمگە تولى بوتانيكالىق باق اشىلعانداي بولادى. بىراق ەندىگى ساتتە قولدارىنا وقۋلىقتار مەن نوۋتبۋكتار ۇستاعان قىز-جىگىتتەر پايدا بولعان كەزدە بارىپ قانا ءسىز بۇل عيماراتتىڭ جاڭا تۇرپاتتى «ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ حرامى» ەكەندىگىن اڭعارا باستايسىز.
ۋنيۆەرسيتەت قۇرىلىسىن جوبالاعان ماماندار قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ يدەياسىن ءومىر شىندىعىنا اينالۋ ماقساتىندا ايانباستان تەر توككەندىگى بىردەن كورىنىس بەرەدى. اركالار, كۇمبەزدەر, كولونادالار... وسىنىڭ بارلىعى ۋنيۆەرسيتەتكە ەرەكشە ءبىر اسقاقتىقپەن قاتار ءسان-سالتانات بەرىپ تۇر. ارلەۋ جۇمىستارىنا جوعارى ساپالى ماتەريالداردىڭ پايدالانىلعاندىعى بايقالادى. سونىمەن قاتار, مۇندا حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرى دە ەسكەرىلگەن ەكەن. كەيبىر جەرلەرى ويۋ-ورنەكتەرمەن بەزەندىرىلگەن. ال, ديزاين باتىستىق ءستيلدىڭ قازىرگى زاماندىق بارلىق تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە الادى. وسىنىڭ بارلىعى قوسىلا كەلىپ, ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم الۋ ۇستىندەگى قازاقتىڭ ءاربىر قىز بەن جىگىتىنە جانعا جايلى جاعىمدىلىق سىيلايتىندىعىن اڭعارۋعا بولادى. ءيا, ءسويتىپ بۇل ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرىپ شىققان ءاربىر جاس حالىقارالىق تالاپتارعا ساي كەلەتىن جوعارى ءبىلىم الۋىمەن بىرگە ءوز ۇلتىنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جەتكەن جەتىستىكتەرىن ماقتانىش ەتەتىن پاتريوت بولىپ شىعاتىندىعى دا انىق. مۇنداعى ءاربىر تاماشا كورىنىس جاس ۇلاندارىمىزدىڭ كوكىرەگىندە ۇيالاپ قالاتىندىعى ءسوزسىز.
جوعارى وقۋ ورنىنىڭ اۋماعى گۇلزارلارمەن, جاسىل اعاشتارمەن كومكەرىلگەن. ولاردى وتىرعىزعان كەزدە دەكوراتيۆتىك كورىنىستەرمەن قاتار, استانا اۋا رايىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى دە ەسكەرىلىپتى.
جالپى اۋماعى 100 مىڭ شارشى مەتر الاڭعا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 9 كورپۋسى ورنالاسقان. ولاردىڭ بارلىعىن ۇلكەن اتريۋم جالعاستىرادى. بۇل اتريۋم جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ەڭ ءبىر كورىكتى دە كوگالداندىرىلعان تۇسى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, العاشقى كىرگەن ادامنىڭ ەسىندە مۇنداعى تروپيكالىق باقشانىڭ ساقتالىپ قالاتىندىعى انىق. وندا 300 جىلدىق ءزايتۇن اعاشتارى دا ءوسىپ تۇر. مۇنداعى اتموسفەرا تابيعاتقا وتە جاقىن.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت كىتاپحاناسىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە تۋرا كەلەدى. ونىڭ وقۋ زالدارى 250 ادامعا ارنالعان. ولاردا 100-دەن استام كومپيۋتەر ورنالاستىرىلعان. بۇل ەلىمىزدەگى اقپاراتتىق رەسۋرستاردىڭ اعىلشىن تىلدىك كوللەكتسياسىنا ەڭ باي كىتاپحانا. ونىڭ قورى كىتاپتاردان, مەرزىمدىك باسىلىمداردان جانە ەلەكتروندىق رەسۋرستاردان تۇرادى. ءبىر ەسەپتەن العاندا ونى سۋپەرتەحنولوگيالىق كىتاپحانا دەپ تە ايتۋعا بولادى. مۇندا 60-قا جۋىق تولىق تەكستى عىلىمي بازاعا, عىلىمي تانىمدىق جۋرنالداردىڭ ميلليوننان استام ماقالالارىنا ەركىن كىرۋگە بولادى. مۇنىڭ سىرتىندا 100 مىڭعا تارتا ەلەكتروندىق كىتاپتار بار. وسىناۋ ءبىلىم ساقتاۋ مەكەمەسىنەن بۇكىل قازاقستان مەن تمد ەلدەرىندە جوق كىتاپتاردى دا تابۋعا بولادى. كىتاپحانانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى مۇندا كەلۋشىلەر كىتاپحانا قىزمەتكەرىنىڭ كومەگىنسىز-اق كىتاپتاردى الىپ, قايتا وتكىزە الادى. بۇل قىزمەت كىتاپتار بەرۋدىڭ ەلەكتروندىق ستانساسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. كەلۋشىلەرگە كوپرەلستى كىتاپ جەتكىزۋ جۇيەسى قىزمەت كورسەتەدى.
ينتەللەكتۋالدىق يننوۆاتسيالىق كلاستەردى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەت كامپۋسى ماڭايىنان 50 گەكتار جەر ءبولىنىپ وتىر. بولاشاقتا بۇل جەردە ۇلتتىق جانە حالىقارالىق جوعارى تەحنولوگيالىق كومپانيالاردىڭ ءارتۇرلى ورتالىقتارى سالىنىپ, جۇمىس ىستەيتىن بولادى. عىلىمي پاركتى دامىتۋ جۇمىسىنا كاسىپكەرلەر دە تارتىلماق.
ۋنيۆەرسيتەت الدى دايارلىق باعدارلاماسى جانە باكالاۆريات باعدارلاماسى بويىنشا وقيتىن ستۋدەنتتەرگە مەملەكەتتىك جانە دەمەۋشىلىك گرانتتار تاعايىندالعان. ونىڭ ۇستىنە ستۋدەنتتەر مۇندا تەگىن تۇرىپ تاماقتانادى. بولاشاقتا ستۋدەنتتەر قابىلداۋدى كوممەرتسيالىق نەگىزگە كوشىرۋ ماسەلەلەرى دە قاراستىرىلۋدا.
ۋنيۆەرسيتەت قاسىنداعى اشىق پاركينگ 500-700 اۆتوكولىك قابىلداي الادى. بولاشاقتا جەراستى جانە جەر بەتى اۆتوتۇراقتارىن سالۋ جوسپارلانعان. عيماراتتىڭ بارلىق سانيتارلىق توراپتارىندا, ەلەكتر بەرۋ جۇيەلەرىندە قۋات ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى جۇمىس ىستەيدى.
قازىرگى كۇنى مۇندا 2 مىڭعا تارتا ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. ولارعا بارلىق جاعداي جاسالىنعان. بولاشاقتا ولاردىڭ قاتارى ارتا بەرەتىندىگى انىق. جاتاقحانا, كىتاپحانا, رەسۋرستار ورتالىعى, لەكتسيا زالدارى, زەرتحانالار, ستۋدەنتتىك كافەتەريلەر, مەديتسينالىق ورتالىق, ساۋدا ءدۇكەندەرى, ستۋدەنتتەردى قولداۋ قىزمەتى, سپورت الاڭدارى, مىنە, وسىلاردىڭ قىزمەتىنىڭ بارلىعى ستۋدەنتتەرگە ارنالعان. سونداي-اق, مۇندا جاڭا سپورت ورتالىعى دا سالىندى.
2013 جىلدىڭ 18 ءساۋىرى كۇنى جوعارى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 2013-2020 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگياسى مەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاڭا جارعىسى بەكىتىلدى. جارعى مەن باسقا دا قۇرىلۋ قۇجاتتارىنىڭ قابىلدانۋىمەن ۋنيۆەرسيتەت ءوزىنىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭىنە – كلاسسيكالىق اكادەميالىق باسقارۋ جۇيەسىنە ءوتتى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.
