كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
سونىمەن قاتار بۇل جاۋاپتى ءۇردىستى جانداندىرۋدا ورتامىزدا جۇرگەن رەسپۋبليكاعا بەلگىلى, ايتقان ءسوزى مەن جازعان دۇنيەسى ءوتىمدى, ەلگە سىيلى اعالار مەن زامانداستارىمىزدىڭ ورنى ءتىپتى ەرەكشە دەپ بىلەمىن.
تورتكۇل دۇنيە دۇربەلەڭگە ءتۇسىپ, ەكونوميكالىق احۋال تۇراقسىزدانۋىن توقتاتپاي تۇرعان ۋاقىتتا تەك ءوزىمىزدىڭ ىشكى مۇمكىندىگىمىز بەن بىلىمىمىزگە سۇيەنە وتىرىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە دە باسقا سالالاردى قارقىندى دامىتۋعا ۇلەسىن قوسا الاتىن ۇلتتىق زاڭنامانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, وزگەلەرمەن باسەكەدەگى قابىلەتىن كۇشەيتۋ ءۇشىن وتاندىق عىلىمدى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى ماڭىزدى بولىپ تۇر. پرەزيدەنت وسىنى نازارىنا الىپ, كەيىنگى ۋاقىتتا ءجيى تاپسىرما بەرىپ كەلەدى.
قازىرگى كۇنى ەل-جۇرتىمىزعا اۋاداي قاجەت بولىپ تۇرعان ادىلەتتى قازاقستان دەگەنىمىز نە, بۇل ۇعىم نەنى بىلدىرەدى جانە ادىلەتتى قوعامعا قالاي جەتەمىز, جەرىمىزدىڭ ءۇستى مەن استىنداعى ەن بايلىقتى توكپەي-شاشپاي ەل يگىلىگىنە قالاي جاراتامىز؟ وسىناۋ ماڭىزدى سۇراقتار ءبارىمىزدى مازالايدى. عىلىمدى رەفورمالاۋ كەزىندە جاس عالىمدارعا قولداۋ كورسەتىپ, جول اشىپ, ال قالىپتاسقان عالىمداردىڭ بارلىق ساناتىنىڭ توڭىرەگىندەگى تىلگە تيەك بولىپ جۇرگەن پروبلەمالار شەشىلىپ, عىلىممەن تابيعاتىنان قاتار جۇرۋگە مۇمكىن ەمەس كەڭسەلىك بيۋروكراتيا جويىلار ەدى. ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمي-زەرتتەۋلەر جانە عىلىمي گرانتتىق جوبالاردىڭ توڭىرەگىندەگى ورىن الىپ كەلە جاتقان ويدان جاسالعان كەدەرگىلەردى شەشۋ بەينەت بولدى. ءبىر دالەل كەلتىرە كەتەيىن.
مەن جوعارعى زاڭگەرلىك جانە فيلولوگيالىق بىلىمدەرى بار 300-گە جۋىق, ونىڭ ىشىندە ەسىمدەرى شەتەلدەرگە دە بەلگىلى زاڭ عىلىمدارىنىڭ 10 دوكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ 2 دوكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ 25 كانديداتى, 8 PhD دوكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ 26 ماگيسترى, «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ءبىلىمىن جەتىلدىرگەن 10 مامانى بار, ادىلەت مينيسترلىگىنە باعىنىستاعى «زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىن» باسقارىپ كەلەمىن. ۇلتتىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە تىكەلەي اتسالىساتىن بىردەن-ءبىر مەملەكەتتىك عىلىمي مەكەمە بولعاندىقتان, باسقا جۇمىستاردان تىس جىل سايىن ءتورت-بەس تاقىرىپتا ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, ناتيجەسى بويىنشا بىرنەشە مونوگرافيا, تۇسىنىكتەمەلەر, وقۋ ادىستەمەلىك قۇرالدار جانە كوپتەگەن عىلىمي ماقالا جاريالاپ كەلەمىز. مۇنىڭ سىرتىندا سوڭعى ءۇش جىل قاتارىنان ءۇش-ءتورت تاقىرىپتاعى زەرتتەۋ جوبالارى بويىنشا مىندەتتى تالاپتاردى ورىنداي وتىرىپ, مەملەكەتتىك گرانتقا قۇجاتتار تاپسىرعانىمىزبەن, ناتيجەسىندە جوبالارىمىزدىڭ بىردە بىرەۋى وتپەدى. زەرتتەۋ تاقىرىپتارى ءارتۇرلى بولعانىنا قاراماستان, بارلىعىنىڭ دالەلدى نەگىزدەمەلەرى كورسەتىلمەي, شابلوندى تۇردە بىركەلكى جاۋاپ قايتارۋمەن اياقتالادى. وتپەۋ سەبەبىنە كوز جەتكىزۋ ماقساتىندا جىبەرىلگەن حاتتار فورمالدى تۇردە قاراۋمەن شەكتەلەدى.
وسىدان ون ءۇش جىل بۇرىن باتىس ەۋروپا مەن قازاقستاندا قالىپتاسقان كاسىبي ءبىلىم دەڭگەيىن بىركەلكى «باكالاۆر-ماگيستر-PhD» فورمۋلاسىمەن تەڭەستىرىپ, ەلىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم قۇجاتتارىنىڭ ەۋروپادا جول اشىلۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن جانە باسقا دا ەرەكشەلىكتەر بار دەگەن نەگىزبەن, ەلدە بولون ۇدەرىسى ەنگىزىلدى. پايداسى بار وزىق تاجىريبەنى ەنگىزۋگە ەشقانداي قارسىلىق جوق. بىراق سول كەزدىڭ وزىندە-اق كوپشىلىكتىڭ ءارتۇرلى قيىندىقتارعا دۋشار بولامىز دەگەن كوڭىلگە قونىمدى ەسكەرتۋلەرى نازارعا الىنبادى. ءالى ەسىمدە, ماجىلىستە «عىلىم تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا, عىلىمي دارەجەنى قورعاۋ جولىندا بولون جۇيەسىنە سايكەس PhD تارتىبىمەن قاتار, رەسەي جانە باسقا دا كورشىلەس مەملەكەتتەردەگى سياقتى ءداستۇرلى كانديداتتىق جانە دوكتورلىق قورعاۋ جۇيەسىن بالامالى تۇردە قالدىرۋدى ۇسىنعان ءبىراز دەپۋتاتتار مەن عالىمداردىڭ ۇسىنىستارى دا قولداۋ تاپپاي, ۇكىمەت پەن ۋاكىلەتتى ورگان قارسىلىق ءبىلدىرىپ, زاڭ قابىلدانعان بولاتىن. قاتەلەسپەسەم, زاڭ كۇشىنە ەنگەن ساتتە كانديداتتىق جانە دوكتورلىق قورعاۋ جولىندا جۇرگەن 3,5 مىڭنان اسا ىزدەنۋشىنىڭ ديسسەرتاتسيالىق ەڭبەگى توقتاتىلدى. ال بۇگىنگى ءومىر كورسەتىپ وتىرعانداي, «Scoups» جانە «Web of Science»-كە شىققان ماقالاڭ بولماسا, ەشقانداي ەڭبەگىڭ ەسەپتەلمەيدى. بۇل ماقالالاردىڭ ازىرلەنۋى مەن جاريالانۋىندا كوپتەگەن سۇراق بار. ەلدەگى جۇزدەگەن رەسمي تۇردە جارىق كورگەن عىلىمي ەڭبەكتەر, مونوگرافيا مەن وقۋ قۇرالدارىنىڭ ماڭىزدىلىعى مەن قۇنى شەتەلدەردە اقشا تولەنىپ شىعاتىن 12 ماقالادان تومەن بولىپ تۇرعانى اقيقات.
ونىڭ ۇستىنە ىزدەنۋشى ۇلكەن كولەمدە قارجى تولەيدى. ءتىپتى كەيدە بىرنەشە اي, جىلدار بويى كۇتىپ, الداۋعا ءتۇسىپ قالعاندارى دا كەزدەسىپ ءجۇر. اقيقاتى وزىق ينتەللەكتۋالدى عىلىمي ەڭبەكتەردى شەتەلدەردە ماجبۇرلەپ جاريالاعاننان ەشقانداي پايدا جوق. وتاندىق عالىمداردىڭ عىلىمي سالاداعى تىڭ ويلارى, جاڭالىقتارى مەن ۇسىنىستارى ەڭ الدىمەن ءوز ەلىمىزدە جارىق كورۋگە ءتيىس. وسى ماسەلەدە دە اكادەميكتىڭ اتالعان كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋدىڭ بەينەتىنەن كوپتەگەن عالىمنىڭ شەتەل اسىپ, اۋرەگە ءتۇسىپ جۇرگەنىن توقتاتۋ ءۇشىن بۇل قولداۋ تاپپاعان ءتارتىپتى دوعارۋدى ۇسىنعان پىكىردى مەن عانا ەمەس, كوپتەگەن ارىپتەسىمىز قولدايتىنىنا سەنىمدىمىن.
مەملەكەت باسشىسى عىلىم سالاسىن جانداندىرۋعا ۇلكەن سەنىم ءبىلدىرىپ, ءۇمىت ارتىپ, ناتيجەسىن كۇتىپ وتىرعان ۋاقىتتا مۇددەلى مەملەكەت ورگاندارىنىڭ لاۋازىم يەلەرى وسىنداي جانە باسقا دا ماسەلەلەردى باقىلاۋعا الىپ, جەدەل ءارى ناقتى ىسكە كىرىسۋگە ءتيىس دەپ سانايمىن. سوندا عانا وتاندىق عىلىمنىڭ بارلىق سالاسى تولايىم ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ, عىلىم عالىمدارىمەن مىقتى بولار ەدى.
رامازان سارپەكوۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
