بۇگىن ونىڭ اشىلعانىنا تۋرا 5 جىل تولىپ وتىر
ءبىز ادەتتە بالا كۇنگى, جاس شاقتاعى اسەرلەردىڭ ەستە جاقسى ساقتالاتىنىن ايتىپ جاتامىز عوي. باقساق, كىسىنىڭ شاۋ تارتا باستاعان شاعىندا كورگەن كورىكتى كورىنىستەرىنىڭ دە جۇرەككە جىلى ۇيالاپ قالاتىن كەزدەرى كەزىگەدى ەكەن. بۇدان ءتورت جىلعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن, دالىرەگى, 2010 جىلعى قازاننىڭ 13-ءى كۇنى فۋتبولدان قازاقستان مەن گەرمانيا قۇراماسى اراسىنداعى ماتچتان رەپورتاج جازۋ ءۇشىن العاش رەت «استانا-ارەنا» ستاديونىنا كىرىپ بارعانىمدا, مەن تۋرا سونداي ءحالدى باستان كەشتىم. كۇمبەزى كوكپەن تالاسقان كوركەم كەشەن بىردەن كوڭىلدى كوتەرىپ جىبەردى. بۇل ءبىر جاعى قادامىن ەندى قارىشتاتىپ جازىپ كەلە جاتقان قازاق ەلىنىڭ دە الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى داۋلەتتەر دۇرمەگىندە زاماناۋي جابىق سپورت عيماراتتارىن سالا باستاعانىن تانىتاتىن جاعىمدى جاڭالىق تا بولاتىن. مۇنىڭ ءوزى دە ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ كەزەكتى ءبىر سيمۆولى ىسپەتتەس. وسى تۇستا مەنىڭ جادىمدا سوناۋ 1968 جىلى تاشكەنتتەگى «پاحتاكور», 1971 جىلى الماتىداعى ورتالىق ستاديوندارىن ءبىرىنشى مارتە كورگەن ساتتەرىم جاڭعىرىپ تۇرا قالدى. سول ءبىر بالاڭ شاقتارىمدا ءبىرى قازان شۇڭقىرعا قاۋمالاي قونىس تەپكەن, ەكىنشىسىنە قىر ارقاسىنان الاتاۋدىڭ قارلى شىڭدارى ءتونىپ تۇرعان ارەنالار جاھانداعى ناعىز جاۋھارلار سياقتى سانامدى قاتتى باۋراپ الىپ ەدى. ەندى, مىنە, ارادا قانشاما جىلدار وتكەننەن كەيىن سونداي جاندى جادىراتىپ, تالعامدى تامساندىرعان جارىس جابدىعى قاتارىنا «استانا-ارەنا» كەشەنى قوسىلدى. مۇندا دا ءدال الدىڭعىلارداي كورگەنىمە كوز توياتتاپ, ماساتتانۋ سەزىمى ونە بويىمنان دۇركىرەپ شىعا كەلگەن-ءدى. البەتتە, ەلوردا تورىندەگى ءبىرىنشى جابىق ستاديوندى كورگەننەن كەيىن, جاھانداعى مۇنداي كەشەندەردىڭ تاريحى قاشان جانە قايدان باستاۋ الاتىنى تۋرالى دەرەكتەر بىلۋگە دەگەن قۇشتارلىق بىردەن ويانعان. سوندا اقپارات كوزدەرىن اقتارا وتىرىپ بىلگەنىمىز, جەر بەتىندەگى ءبىرىنشى جاراقتى-جابدىقتى جابىق سپورت كەشەنى اقش-تىڭ حيۋستون قالاسىندا بوي كوتەرگەن ەكەن. «استرودوم» دەپ اتالاتىن بۇل ستاديوننىڭ ىلكى يدەياسى بەيسبولدىڭ جوعارى ليگاسىندا وينايتىن جەكە كومانداسى بولۋىن ارمانداعان جەرگىلىكتى تورەشى روي حوففونتتستىڭ ۇشقىر قيالىنان تۋىنداپتى. الايدا, بۇكىل جاز بويىنا ىستىقتىعى 40 گرادۋستان اسىپ تۇسەتىن بۇل وڭىردە ونداي جارىستاردى وتكىزۋ جونىندە ويعا بەرىلۋدىڭ ءوزى كۇپىرلىك كورىنگەن. سوندىقتان, الگى اربيتر اۋانى تازارتىپ تۇراتىن قوندىرعىسى بار جابىق ستاديون سالۋ تۋرالى تۇجىرىمعا توقتام تاستايدى. بۇعان قوسا, ول جانكۇيەرلەردىڭ ويىن ساتتەرىن كورۋلەرىنە كەدەرگى كەلتىرمەس ءۇشىن ستاديوننىڭ ىشكى باعاندارسىز, كۇمبەز تەكتەس بولىپ سالىنۋىنا باستى نازار اۋدارادى. ونىڭ اياسىنداعى بەيسبول الاڭىنىڭ اينالاسىن جان-جاعىنان قورشاعان تريبۋنالاردا ءبىر مەزگىلدە 50 مىڭ ادام وتىرۋعا ءتيىس. ال الەم بۇرىن-سوڭدى مۇنداي قۇرىلىستى سالىپ كورمەگەن ەدى.
سوندىقتان يدەيانى قولداۋشىلارمەن قاتار, وعان قارسى شىعۋشىلار دا از بولماعان. سوعان قاراماستان, العان بەتىنەن قايتپايتىن قايسار قازى العا قويعان ماقساتىن ورىنداپ, 1961 جىلى جاڭا كەشەننىڭ جوباسىن جاساتتىرادى. 1962 جىلى ونىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى دا باستالىپ كەتەدى. ءۇش جىل بويى ۇزدىكسىز سالىنعان جاڭا ستاديون اقىرىندا 1965 جىلعى 9 ساۋىردە سالتاناتتى جاعدايدا اشىلادى. ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا اقش-تىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى ليندون دجونسون قاتىسادى. نەگىزىنەن جاڭبىردان گورى كۇننەن قورعانۋعا ارنالىپ جاسالعان عيماراتتا كەيىن بەيسبولمەن قاتار, فۋتبول, باسكەتبول, بوكس سەكىلدى كوپتەگەن بۇقارالىق سپورت جارىستارى قانات قاعا باستايدى. ارادا بىرنەشە جىل وتكەن سوڭ تاپ وسىنداي كەشەندەر جاڭا ورلەان, تورونتو, پونتياك, سان-انتوني, سيەتل, يندياناپوليس جانە ميننەاپوليس قالالارىندا دا پايدا بولادى. ال قازىر مۇنداي قۇرىلىستار الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندەگى باستى قالالاردىڭ بارلىعىندا دەرلىك بار.
بۇلاردىڭ قاتارىنا 2009 جىلعى 3 شىلدەدە ەلورداداعى «استانا-ارەنا» كەشەنى دە كەلىپ قوسىلدى. ونىڭ رەسمي اشىلۋ سالتاناتىنا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىستى. سول كۇنى مۇندا الماتىلىق ەكى كلۋبتىڭ ارقاۋىندا قۇرىلعان «لوكوموتيۆ» فۋتبول كومانداسى مەن ەلىمىزدىڭ جاستار قۇراماسى جابىق ستاديون تاريحىنداعى تۇڭعىش ماتچتى وتكىزدى. وسى جولداستىق كەزدەسۋگە يتاليالىق بەلگىلى اربيتر پەرلۋيدجي كوللينا تورەشىلىك ەتتى. ونىڭ العاشقى ىسقىرىعى بويىنشا دوپتى سيمۆولدىق سيپاتتا ويىنعا قوسۋ ءراسىمىن ءبىزدىڭ ەلباسى جاسادى. كوماندالاردىڭ قۇرامدارىندا ولاردىڭ نەگىزگى تۇراقتى ويىنشىلارىمەن بىرگە, سىرتتان شاقىرىلعان ءتورت «جۇلدىز» ونەر كورسەتتى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان جاستار قۇراماسى ساپىندا گرۋزيا تەرمە جاماعاتى مەن يتاليانىڭ «ميلان» كومانداسىنىڭ ورتالىق قورعاۋشىسى كاحي كالادزە مەن ۋكراينا باس جاساعىنىڭ شابۋىلشىسى اندرەي شەۆچەنكو ويناسا, «لوكوموتيۆ»-ءتىڭ نامىسىن بەلگىلى تۇرىك فۋتبولشىلارى حاسان شاش پەن حاكان شۋكيۋر قورعادى.
ال ستاديونداعى ۇلتتىق قۇرامالار دەڭگەيىندەگى ءبىرىنشى رەسمي ماتچ 2009 جىلعى 14 قازان كۇنى ءوتتى. الاڭعا 2010 جىلعى الەم چەمپيوناتىنىڭ ىرىكتەۋ ءتۋرنيرى شەڭبەرىندە قازاقستان جانە حورۆاتيا قۇرامالارى شىقتى. تارتىستى وتكەن كەزدەسۋدە ءتاجىريبەلەرى مەن شەبەرلىكتەرى باسىمداۋ مەيماندار 2:1 ەسەبىمەن جەڭىسكە جەتتى. دەگەنمەن, الاڭداعى كوماندالار ماتچتىڭ سوڭىنا دەيىن 1:1 دەگەن ەسەپ تۇرقىندا تەپە-تەڭدىكتى ساقتاپ كەلدى. قوناقتار تەك تورەشى قوسقان قوسىمشا ۋاقىتتا عانا جەڭىس تۇتقاسىن تارتىپ اكەتتى. سودان بەرى بۇل ستاديوندا قازاقستان كۋبوگى مەن سۋپەركۋبوگىنىڭ فينالدىق ماتچتارى, سونداي-اق, «استانا» جانە «شاحتەر» كوماندالارىنىڭ ەۋروپا فۋتبولى دەڭگەيىندەگى حالىقارالىق سايىستارى ءوتىپ كەلەدى.
جاڭا ستاديون ەندى اشىلعان كەزىندە قازاقتىڭ اتاقتى بالۋانى اتىن الدى. كەيىن الەمدەگى وسىنداي كەشەندەردىڭ ۇلگىسىمەن «استانا-ارەنا» دەگەن قازىرگى اتاۋىنا كوشتى. ءوزىنىڭ الدىنداعى ءىزاشارلارىنان جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت كەيىن قاتارعا قوسىلعان بۇل سپورت كەشەنىنىڭ دە وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى جەتكىلىكتى. بىرىنشىدەن, ول الەمدەگى 10 مىڭ شارشى مەتردەن اساتىن جىلجىمالى شاتىرلى جۇيەسى بار التى سپورت كەشەنىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ول وسى ارقىلى تولىق جابىلادى. مۇنداي قۇرىلىمداردىڭ اراسىندا گەرمانيانىڭ ميۋنحەن قالاسىنداعى «اليانس-ارەنا» كەشەنى قازىر كوش باستاپ تۇر. ال پوستكەڭەستىك ەلدەردە ءبىزدىڭ ارەناعا تەڭ كەلەتىن باسقا تاپ وسىنداي سپورت عيماراتى جوق.
ەكىنشىدەن, ءبىزدىڭ ستاديون بارلىق حالىقارالىق ستاندارتتاردىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە الادى, ول ۋەفا-نىڭ حالىقارالىق سارابىنان تابىستى وتكەن. ۇشىنشىدەن, كەشەن ءوزىنىڭ كوپ فۋنكتسيالىعىمەن جانە قولايلىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. دەگەنمەن, ستاديون ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە فۋتبول ويىنىن وتكىزۋگە لايىقتانعان. وندا, سونىمەن قاتار, ىشكى قۇرىلىمدارىن بەيىمدەپ, جىلجىتۋ ارقىلى سپورتتىڭ كۇرەس, سپورتتىق گيمناستيكا, دزيۋدو, بوكس جانە كاراتە سىندى كوپشىلىكتى كوپ ءۇيىر ەتەتىن تۇرلەرى بويىنشا سايىستار ۇيىمداستىرۋعا دا ابدەن بولادى. بۇدان بولەك, قاجەتتى جابدىق-جاراقتارىمەن جابدىقتالعان بىرنەشە ترەناجەر زالدارى تاعى تۇر.
جابىق سپورت كەشەنى سولتۇستىك, وڭتۇستىك, باتىس جانە شىعىس دەپ اتالاتىن 4 تريبۋنادان تۇرادى. ونداعى الاڭنىڭ اۋماعى 105ح68 مەتردى قۇرايدى. تابانى جاساندى شوپپەن كومكەرىلگەن, ال ورىندىقتارى پلاستيك ماتەريالدان جاسالعان. كەشەننىڭ پرەزيدەنت لودجاسىندا سونداي-اق, 450 ورىندىق VIP-ورىندىق پەن 16 ورىندىق VIP-لودجا ورنالاسقان. مۇندا الەمدەگى بارشا ستاديوندارداعىداي بەلگىلى ءبىر كاتەگوريا ۇجىمدارى ءۇشىن قىزمەت كورسەتۋ جاعى دا قاراستىرىلعان. جارىستار اراسىنداعى ۇزىلىستەر كەزىندە بارلار مەن رەستوراندار جۇمىس ىستەيدى. بۇدان ءارى ءار قاباتتا دۇڭگىرشەك, بۋتيك سەكىلدى ءتۇرلى كوممەرتسيالىق ساۋدا نۇكتەلەرى قىزمەت كورسەتەدى. وسىندا باق وكىلدەرى ءۇشىن دە كەرەكتى جاعدايدىڭ ءبارى جاسالعان. ولارعا جوعارعى تريبۋنادا ارنايى لودجا بولىنۋىمەن قاتار, 100 جۋرناليسكە ارنالعان تاعى 4 بولمە بەرىلگەن. ال ءباسپاسوز ءماسليحاتى زالىندا 120 ورىن بار. ەندى الاڭنىڭ وزىنە كەلسەك, وندا ءاربىرىنىڭ اۋماعى 92 شارشى مەتردى قۇرايتىن ەكى ۇلكەن ەكران مەن 40 ديناميك ورناتىلعان. بۇدان بولەك, تاعى 2 زاماناۋي تابلو تۇر. بۇعان قوسا, تىكەلەي ەفيردەن حابار جۇرگىزۋ ءۇشىن 126 ورىندىق حالىقارالىق ءباسپاسوز ورتالىعى, جۇرگىزۋشىلەر كابيناسى, سۇحبات بەرەتىن بولمە مەن ينتەرنەت-كافە جايعاسقان. كەشەندە ويناۋشى كوماندالار مەن تورەشىلەردىڭ وزدەرىنە دە كەرەكتى جاعدايلاردىڭ ءبارى جاسالىپ قويىلعان.
ستاديوننىڭ جالپى اۋقىمى 23 گەكتار جەردى قۇرايدى. مۇندا قوعامدىق كولىكتەردىڭ ايالدامالارى, تاكسيلەر مەن جەڭىل ماشينەلەردى قوياتىن ورىندار دا قاراستىرىلعان. بۇلاردىڭ سوڭعىلارىنىڭ ءوزى 1219 ورىنعا لايىقتالعان. ال كەشەننىڭ ىشىندەگى 30 مىڭ ادامدى قوندىرا الاتىن ارەنا ەكى دەڭگەيلى ۇلكەن امفيتەاتر قۇرىلىمى تۇرعىسىندا ويلاستىرىلىپ جاسالعان. مۇنىڭ ويىن الاڭىن قورشاي ورنالاسقان تومەنگى تەراسساسىندا 16 مىڭ ورىندىق بولسا, كەشەننىڭ باتىس جانە شىعىس جاقتارىن جايلاعان جوعارعى پوزيتسياسىنا 14 مىڭ ادام جايعاسا الادى. تريبۋنالاردىڭ ەكى دەڭگەيىنىڭ بارلىق تۇستارىنان ويىن الاڭى الاقانداعىداي بولىپ ايقىن كورىنەدى.
استاناداعى ارەنانىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, ول بار-جوعى 20 مينۋت ىشىندە ايقارا اشىلىپ, سونشا ۋاقىتتا قايتادان قىمتالا جابىلا الادى. ستاديوننىڭ ينفراقۇرىلىمى وندا الەمدىك دەڭگەيدەگى ءتۇرلى سپورتتىق جارىستاردى, تەاترلاندىرىلعان كورىنىستەر مەن شوۋ-كارناۆالداردى, ۇلكەن كونتسەرتتەر مەن تسيرك قويىلىمدارىن ەشبىر كەدەرگىسىز وتكىزىپ تۇرۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداعى مەتالل قۇرىلعىلاردىڭ ءوزى 10 500 توننانى قۇرايدى. بۇل جابدىقتار سپورتتىڭ تەك جازدىق قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, قىستىق تۇرلەرىن دە ۇدايى وتكىزىپ تۇرۋعا جول اشا الادى. ستاديون ىشىندە قىستى كۇندەرى 10 گرادۋستىق جىلىلىق ۇستالادى. دەمەك, وندا جىلىتۋ جۇيەسى دە جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان قاجەت بولا قالعان جاعدايدا جىلۋ دەڭگەيىن 12 گرادۋسقا دەيىن ۇستەۋگە مۇمكىندىك بار. ال تريبۋنالار جانكۇيەرلەرگە تولعان كەزدە جىلىلىق 16-18 گرادۋسقا دەيىن كوتەرىلەدى.
«استانا-ارەنا» بۇعان دەيىن ءبىر رەت ءىرى كولەمدەگى حالىقارالىق جارىستى قابىلداپ كوردى. وندا 2011 جىلى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى ۇلكەن ورلەۋ ۇستىندە وتكىزىلدى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.
