بىزدەگى بالىق شارۋاشىلىعى ەكونوميكانىڭ دامۋ جولىندا ەرەكشە ءرول اتقارىپ قانا قويماي, تۇرعىلىقتى حالىقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى ەكى مىڭعا تارتا سۋ قويماسىندا مىڭنىڭ ۇستىندە الەۋمەتتىك نىسان بار. وندا ون بەس مىڭعا جۋىق ادام بالىق اۋلاۋمەن اينالىسادى. ءار وڭىردەگى تابيعي سۋ قويمالارىنان جىل سايىن شامامەن 40-45 مىڭ توننا بالىق الىنىپ, 72 كاسىپورىن وندەۋ جۇمىستارىن ىسكە اسىرادى. بالىق ونىمدەرى ەۋرووداققا ەكسپورتتالىپ, ىشكى نارىق پەن كورشىلەس ەلدەردى قامتىپ وتىر. ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە قاراستى بالىق شارۋاشىلىق كوميتەتى 2030 جىلعا قاراي جىلىنا 270 مىڭ تونناعا دەيىن بالىق ءوسىرۋدى, ىشكى تۇتىنۋدى 134 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋدى جانە يمپورت كولەمىن 45 مىڭ توننادان 25 مىڭ تونناعا دەيىن ازايتۋ قاجەتتىلىگى جوسپاردا ەكەندىگىن ايتقان. وتكەن جىلعى ۇكىمەت وتىرىسىندا ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى ءاليا شالابەكوۆا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ شارالارى كەڭەيىپ, بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسالعان سوڭ, كاسىپكەرلەردىڭ بالىق وسىرۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى دەدى. 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارىنىڭ سانى 2 ەسە ارتىپ, 380-گە جەتكەن. ال وسىرىلگەن بالىق كولەمى سوڭعى 5 جىلدا جىلىنا 3 مىڭ توننادان 15 مىڭ تونناعا دەيىن كوبەيگەن.
«تابيعي سۋ قويمالارىنداعى بالىق قورىن پايدالانۋدىڭ شەگى بار ەكەنى بەلگىلى. كوپتەگەن سۋ قويماسىندا بالىق رەسۋرستارىنىڭ ازايعانى بايقالادى. بالىق ونىمدەرىن ۇلعايتۋدىڭ جالعىز بالاماسى – اكۆاوسىرۋ. ويتكەنى تەوريالىق تۇرعىدان العاندا, بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتى 600 مىڭ توننانى قۇراۋى مۇمكىن, بۇل رەتتە نەگىزگى ۇلەستىڭ 80%-دان استامى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ورتا كاسپي اكۆاتورياسىنا تيەسىلى. مۇندا تورمەن ءوسىرۋ تەحنولوگياسى بويىنشا كاسپي البىرتى مەن بەكىرە تۇقىمداس بالىق تۇرلەرىن وسىرۋگە بولادى. وسىلايشا, ءبىز ەكسپورتتىق الەۋەتتى كوتەرىپ قانا قويماي, يمپورتتى الماستىرۋدى دا جۇزەگە اسىرار ەدىك», دەيدى «بالىق شارۋاشىلىعى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى» جشس باسقارما توراعاسى قۋانىش يسبەكوۆ.
بالىق شارۋاشىلىعى ماماندارىنىڭ ۇسىنىسى ەلەنىپ, «اكۆاوسىرۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيادا ماقۇلدانعان. زاڭ جوباسىن پارلامەنتكە 2023 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. وندا ەكى باعىت بار, ءبىرى – اكۆاوسىرۋ سالاسىنداعى قاتىناستاردى رەتتەۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋ, ەكىنشىسى – بيزنەس ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋدى جانە سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋدى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جاڭا قۇرالدارىن ەنگىزۋ.
بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, اكۆاوسىرۋ سالاسى اقۋىز ونىمدەرىن وندىرۋدە دۇنيە جۇزىندە ەڭ قارقىندى دامىپ جاتقان ءوندىرىس. وندا وسىرىلەتىن بالىقتىڭ الەمدىك كولەمى 60 جىل بۇرىن نەبارى 1 ملن توننانى قۇراسا, بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 82 ملن توننادان اسىپ تۇسكەن. ءتىپتى, سوڭعى 25 جىلدىڭ وزىندە اكۆاوسىرۋ كولەمى 67 ملن تونناعا جەتكەن. شەتەلدىك تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ وسى باعىت بىزدە دە جۇزەگە اسىرىلماقشى.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى 2030 جىلعا قاراي ءار وڭىردەگى بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا 500-دەن اسا بالىق شارۋاشىلىعى قۇرىلاتىنىن ايتادى. بىراق ونىڭ قىر-سىرىن ءبىلىپ, مەڭگەرىپ وتىرعان مامان تاپشى. رەسپۋبليكادا جالعىز ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بالىق شارۋاشىلىعى ماماندارىن دايىندايدى. دەسەك تە وعان تۇسۋشىلەر جوقتىڭ قاسى. بالىقتى اۋلاۋ, ءوسىرۋ جانە وڭدەۋ ءبىلىمدى قاجەت ەتەدى. سول ءۇشىن بالىق ءوندىرىسىن دامىتامىز دەسەك, بىلىمگە دە كوڭىل اۋدارۋ كەرەك. ءالى كۇنگە دەيىن وتاندىق بالىقتى تۇتىنۋعا تولىقتاي قولجەتكىزە الماي وتىرعاندا, ەسەسىنە يمپورتتىڭ ۇلەسى جوعارى بولىپ تۇر. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعان مالىمەت بويىنشا جان باسىنا شاققاندا جىلىنا 16 كەلى بالىق تۇتىنۋ قاجەت بولادى. بۇل قيسىنعا سالساق, سوندا ەلىمىز ءبىر جىلدا 300 توننا بالىق ءوسىرۋى كەرەك ەكەن.
ستاتيستيكا بويىنشا 2022 جىلدىڭ 11 ايىندا 22,5 مىڭ توننا بالىق ءونىمى ەكسپورتتالىپ, ونىڭ ىشىندە سالقىنداتىلعان جانە مۇزداتىلعان بالىقتاردىڭ ۇلەسى ەكسپورتتىڭ جالپى كولەمىنىڭ جارتىسىنان استامىن قۇراعان. ال بالىق شيكىزاتىنا ەكسپورتتىق سۇرانىس كورسەتكىشى دايىن بالىق ونىمدەرىنەن جوعارى. سونىمەن قاتار وڭدەلگەن بالىقتىڭ ەكسپورتتىق باعاسى وڭدەلمەگەن بالىققا قاراعاندا بەس ەسە قىمبات. بۇعان دەيىن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى بيزنەس وكىلدەرىمەن جانە قوعامدىق بىرلەستىكتەرمەن بىرگە وڭدەلمەگەن بالىقتى ەكسپورتتاۋعا شەكتەۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى ماسەلەنى تالقىلاعان ەدى. كەڭەسكە قاتىسۋشىلار ءىرى بولشەكتى بالىق تۇرلەرىنەن باستاپ ەكسپورتقا شەكتەۋلەردى بىرتىندەپ ەنگىزۋدى ۇسىندى.
وڭدەلمەگەن بالىق ەكسپورتىنا شەكتەۋ ەنگىزۋ قۇنى جوعارى تەرەڭ وڭدەلگەن ونىمدەردى شىعارۋعا جانە ىشكى نارىقتى قاناعاتتاندىرۋعا ىقپال ەتەدى. اتالعان جايتتى ەسكەرە وتىرىپ, باستاپقى كەزەڭدە سالقىنداتىلعان جانە مۇزداتىلعان تۇرىندە كوكسەركە مەن جايىن ەكسپورتىن 6 ايعا شەكتەۋ ۇسىنىلدى.
كەلەسى كەزەڭدە مينيسترلىك 2025 جىلعا دەيىن تولىقتاي تىيىم سالىنعانشا وڭدەلمەگەن تۇردەگى ەڭ كوممەرتسيالىق جانە گاسترونوميالىق قۇندى بالىق تۇرلەرىنىڭ ەكسپورتىن شەكتەۋ قۇزىرەتىن زاڭنامالىق تۇردە بەكىتۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسى رەتتە وڭدەلمەگەن بالىق ەكسپورتىنا شەكتەۋلەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ بيزنەسكە ءوزىنىڭ قايتا وڭدەۋ بازاسىن بىرتىندەپ جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگى ايتىلعان بولاتىن.
