وتىرىس بارىسىندا پالاتا دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكى وقىلىمدا قاراپ, قابىلدادى. بۇل قۇجات مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتشىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە جانە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق زاڭدا مەملەكەتتىك ورگاندارعا كەلىسىمشارتتىق قىزمەتشىلەردى جۇمىلدىرۋعا جانە روتاتسيالاۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋگە قاتىستى ەرەجەلەر دە بار.
سونىمەن قاتار سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ بىرىڭعاي مەملەكەتتىك كاداسترى شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى. اتالعان قۇجاتتاعى نورمالار تسيفرلىق اقپاراتتى كورسەتە وتىرىپ, جاريا كاداسترلىق كارتا بويىنشا «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» ۆەب-پورتالى ارقىلى جەرگە ءتيىستى قۇقىقتاردى بەرۋدى كوزدەيدى. ودان بولەك, قالالىق ەلدى مەكەندەردەگى جەر ۋچاسكەسى مەن جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىسىنىڭ سايكەستەندىرۋ قۇجاتتارىن ءبىر «جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىسىنىڭ كاداسترلىق پاسپورتىنا» بىرىكتىرۋدى ۇسىنادى. سەناتورلار تالقىلاۋ ناتيجەسىندە زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
پالاتا وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك جانە قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىنە قىلمىستىق سوت تورەلىگى, جازانى ورىنداۋ جانە ازاپتاۋ مەن قاتىگەز ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋ سالاسىنداعى ادام قۇقىقتارى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قارالدى. سەنات دەپۋتاتتارى جاڭا نورمالاردى كونتسەپتۋالدى تۇرعىدا قولداي وتىرىپ, زاڭ جوباسىنا بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزدى. ناتيجەسىندە, زاڭ سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەرمەن جانە تولىقتىرۋلارمەن قابىلداندى.
قۇجاتقا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋلارىنان تۋىندايتىن تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋعا, قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك جانە قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىنىڭ نورمالارىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان. سەنات ەنگىزگەن 45 تۇزەتۋدىڭ قاتارىندا ازاپتاعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋگە, قاتىگەز, ادامگەرشىلىككە جاتپايتىن نەمەسە قادىر-قاسيەتىن قورلايتىن قارىم-قاتىناس ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى ەنگىزۋگە, وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق سالاسىنا جانە تاعى باسقا ماسەلەلەرگە قاتىستى نورمالار بار. سونداي-اق توتەنشە جانە تولىق قاۋىپسىز مەكەمەلەردە جازانى وتەۋ شارتتارى قايتا قارالدى.
«ەل پرەزيدەنتى ادام قۇقىقتارى جانە زاڭ ۇستەمدىگى بويىنشا قابىلدانۋى قاجەت شارالاردى ايقىنداپ بەردى. بۇگىن قابىلدانعان زاڭ ادامنىڭ قىلمىستىق سوت تورەلىگى, جازانى اتقارۋ جانە ازاپتاۋلار مەن قاتىگەز ءىس-ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋ سالاسىنداعى قۇقىقتارىن كۇشەيتۋگە ارنالعان. ونىڭ ىشىندە اۋىر سىرقاتقا شالدىققانداردىڭ, كىشكەنتاي بالاسى بار انالاردىڭ, العاش رەت سوتتالعانداردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قامتىلعان. الداعى ۋاقىتتا زاڭ ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. اتاپ ايتقاندا, امانگەلدى نۇعمانوۆ ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندەگى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن سىنعا الدى. سەناتور پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالعان شارالار كەشەنىن ۇسىندى. ونىڭ ىشىندە قوسىمشا قارجىلاندىرۋ جانە جاۋاپتى تۇلعالاردى ۇكىمەت دەڭگەيىندە بەكىتۋ ارقىلى ىسكە اسىرۋ سياقتى ناقتى باستامالار بار. ال سەناتور عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ قوستانايدا جىلقى تۇقىمى ازايىپ بارا جاتقانىن ايتتى. ماسەلەنىڭ الدىن الماسا, بۇل تۇقىمنىڭ تولىق جويىلۋ قاۋپى دە بار ەكەنىن جەتكىزدى. سوعان بايلانىستى دەپۋتات سەلەكتسيالىق جۇمىستى زاڭنامالىق قولداۋ, قوستانايلىق جىلقى تۇقىمىن ساقتاۋ جانە كوبەيتۋ جوباسىن ازىرلەۋ جۇمىستارىنا نازار اۋدارىپ, ءوز ۇسىنىستارىن جاسادى.
ءوز كەزەگىندە اليشەر ساتۆالديەۆ العاشقى اسكەري دايىندىق سىنىپتارىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ دەڭگەيى تومەن ەكەنىن ايتتى. بۇل رەتتە سەناتور مەكتەپتەردەگى اسكەري دايارلىقتى روبوتتەحنيكا مەن IT-تەحنولوگيالارعا باعدارلاۋ قاجەت ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى. سەناتور سەرگەي ەرشوۆ بولسا قۇتقارۋشىلاردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋدىڭ جانە زەينەتكەرلىك جاسىن قىسقارتۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. دەپۋتات قۇتقارۋشىلار توتەنشە جاعدايلاردا جۇمىس ىستەسە دە ولاردىڭ جالاقىسى 105 208 تەڭگە جانە زەينەتكەرلىككە شىعۋ جاسى 63 بولۋى دۇرىس ەمەس دەپ ەسەپتەيدى. ال حالىق قالاۋلىسى بيبىگۇل جەكسەنباي كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا دايىندىق ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى. سەناتور جاقىندا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا سەناتتىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى انىقتاعان ماسەلەلەردى ايتتى. ءوز دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ازاماتتار مەن مەملەكەتتىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جۇرگەن سوت ساراپتامالارى ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ماسەلەسىن كوتەرگەن اقمارال ءالنازاروۆا ولارعا لايىقتى ەڭبەك جاعدايىن جاساۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ال اندرەي لۋكين بولسا كەدەندىك باقىلاۋ كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنە اكەپ سوقتىراتىن بۇزۋشىلىقتاردى اتاپ ءوتتى. سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, ماسەلەنى شەكاراداعى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ جانە ينسپەكتسيالىق-تەكسەرۋ كەشەندەرىن جاڭعىرتۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى.
سونداي-اق سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ ەلىمىزدىڭ پرەمەر-مينيسترىنە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ىلەسپە اۋدارما ماماندارىنىڭ جەتىسپەيتىنى تۋرالى ايتتى. ىلەسپە اۋدارماشىلاردىڭ ساپالى جۇمىسى كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىنە دە اسەر ەتەتىن ايتقان سەناتور مامانداردى دايىنداۋ ساپاسىنىڭ وزەكتى بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتاتتىڭ اقپاراتى بويىنشا 2016-2018 جىلدار ارالىعىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ ءتىل ساياساتى كوميتەتى ىلەسپە اۋدارماشىلاردى دايارلاۋ كۋرستارىن وتكىزگەن. بىراق بۇل ءىس-شارالار جۇمىس جوسپارىنان الىنىپ تاستالىپتى.
«شەت تىلدەردەن مەملەكەتتىك تىلگە تىكەلەي اۋداراتىن ماماندار دا از. ەلىمىزدە تىكەلەي ىلەسپە اۋدارماشىلاردى دايىندايتىن وقۋ ورنى جوق. ابىلايحان اتىنداعى حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىندە ىلەسپە اۋدارما مامانى اعىلشىن-ورىس, ورىس-اعىلشىن ءتىلى باعىتىندا دايىندالادى. ىلەسپە اۋدارماشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ورتالىق اپپاراتتارىنداعى زاڭ ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن, ىلەسپە اۋدارمانى جۇزەگە اسىرۋعا بەيىمى بار ماماندار ءۇشىن كۋرستار ۇيىمداستىرۋ, ولاردى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ كادر جۇمىسى بولىمدەرى ارقىلى رەزەرۆكە قويۋ ماڭىزدى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ورتالىق اپپاراتتارىندا قىزمەت ىستەيتىن, ىلەسپە اۋدارما جاساۋعا جانە زاڭ شىعارۋ ءىسىنىڭ اۋدارما جۇمىسىنا بەيىمى بار اۋدارماشى مامانداردىڭ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ اپپاراتتارىندا تاعىلىمدامادان ءوتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋىڭىزدى سۇرايمىن. بۇل ءارى تاجىريبە الماسۋعا ءارى مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا, تۇپتەپ كەلگەندە, وسىنداي ماماندار رەزەرۆىن قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاسايدى», دەدى نۇرتورە ءجۇسىپ.
سەناتور پارلامەنتتە دە مۇنداي اۋدارما جۇمىسىن زاڭداردى رەداكتسيالاۋمەن اينالىساتىن ءبولىمنىڭ ماماندارى قامتاماسىز ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىك ءتىلدى قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋدەگى ىلەسپە اۋدارماشىلاردىڭ ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ, سەناتور سالا ماماندارىن دايارلاۋ جونىندە بىرقاتار ۇسىنىن جەتكىزدى.
