اەس – ەل ەكونوميكاسىنىڭ درايۆەرى

تيىمدىلىگىنە نازار اۋدارۋعا ءتيىس

بۇگىندە وزەكتىلىگى ارتقان اەس ماسە­لە­­سى­نە قاتىستى تاياۋدا ءال-فارابي اتىن­دا­عى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ء«ال-فارابي» كىتاپحاناسىندا ەنەرگە­تيك­تەر, ەكولوگتەر مەن اتوم سالاسى, الەۋ­­مەتتانۋ, يادرولىق فيزيكا ما­مان­­دا­رى جانە بەلگىلى جاپون پرو­فەس­­سورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن «اتوم ەلەك­تر ستان­سالارىنىڭ مۇمكىندىگى» تال­قى­لان­دى.

اتالعان ءىس-شارانى اشقان «قازاق­ستان­دىق اتوم ەلەكتر ستانتسيالارى» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى رينات وقاسوۆ بۇگىنگى تاڭدا جەتەكشى الەمدىك كومپانيالاردىڭ ەل اۋماعىندا العاشقى اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جونىندەگى ۇسىنىستارى زەردەلەنگەنىن جەتكىزدى. «سامۇرىق-قازىنا» اق-نىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى سانالاتىن «قازاقستاندىق اتوم ەلەكتر ستانتسيالارى» جشس وزىق تەحنولوگيالاردى بىرلەسىپ تالداۋدى جانە جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ ءتۇرلى نۇس­قالارىن ازىرلەدى. وسى باسقوسۋ ءار سا­لا­نىڭ ماماندارىمەن بىرلەسە تالقىلاۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىلعاندىعىن جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2021 جىلدان بەرى اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن قوعامدا اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋ كەرەك­تى­گىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستاننىڭ اتوم ەنەر­گەتيكاسى تۋرالى 10 دەرەك» بەينە جازباسى كورسەتىلدى. جيىن اتوم ەنەرگەتيكاسىنا قاجەتتىلىك پەن تيىمدىلىك جانە اەس قۇرىلىسىنىڭ جوباسى شەڭبەرىندە جالعاستى. پىكىرتالاستى ءال-فارابي اتىن­داعى قازۇۋ-ءدىڭ فيزيكا-تەحنيكالىق فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور نۇرزادا بەيسەن قازاق جانە اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىپ وتىردى. «ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعى» رمك اتوم ەنەرگياسى ينستيتۋتى فيليالىنىڭ زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى ارمان مينيازوۆ, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى باس ديرەكتورىنىڭ يادرولىق, رادياتسيالىق جانە ەكولوگيالىق قاۋىپ­سىز­دىك جونىندەگى كەڭەسشىسى مۇرات تولەگەنوۆ, «ەكوسەرۆيس-س» جشس اتقارۋشى ديرەكتورى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گەوگرافيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ فاكۋلتەتى تۇراقتى دامۋ ءۇشىن يۋنەسكو كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى سەيىلحان اسقاروۆ, اتال­عان فاكۋلتەتتىڭ مەتەورولوگيا جانە گيد­رولوگيا كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, گەوگ­را­فيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى داۋلەت جۇسىپبەكوۆ, فيلوسوفيا جانە سايا­ساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ الەۋمەتتانۋ, الەۋمەتتىك جۇمىس كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءمانسيا سادىروۆا, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى يادرولىق فيزيكا ينستي­تۋ­تىنىڭ «كەشەندى ەكولوگيالىق زەرتتەۋ­لەر ورتالىعى» رمك باسشىسى ۆيكتور گلۋششەنكو, اتوم ونەركاسىبىندەگى ادام رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, جاپوندىق پروفەسسور يوسيحيرو ناكانو مەن حالىق­ارالىق يادرولىق كادرلار ءبولىمى ادام رەسۋرستارى يادرولىق ورتالىعىنىڭ باس مەنەدجەرى تاكاسي سۋزۋكي الەمدەگى اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ ورنى, وسى سالادا قاي مەملەكەت كوش باستاپ تۇرعانى تۋرالى اڭگىمەلەدى. قازاقستاننىڭ اعىمداعى جوسپارلارى, قازاقستاننىڭ «اتوم ەل­دەرى» كلۋبىنا ەنۋگە تالپىنۋى قاجەت پە دەگەن ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. اەس قۇرىلىسى جوباسىنىڭ ەل تۇر­عىن­دا­رىنىڭ ءومىرى مەن (الەۋمەتتىك اسپەكت, ءبىلىم بەرۋ, عىلىمنىڭ دامۋى جانە ت.ب.) ەكولوگياعا اسەرىنە توق­تال­دى. زاماناۋي اتوم تەحنولوگيالارىنىڭ قا­ۋىپسىزدىك ماسەلەسى جانە بۇگىنگى تاڭدا جەتەكشى الەمدىك كومپانيالاردىڭ ەل اۋماعىندا العاشقى اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جونىندەگى ۇسىنىستارى قاراس­تى­رىلدى.

«قازاقستاندىق اتوم ەلەكتر ستانتسيالارى» جشس اتوم ەنەرگەتيكاسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى اسەت ماحامبەتوۆ بۇعان دەيىن ەلىمىزدە بالقاش كولى ماڭىندا اەس سالۋ ماسەلەسى 1997 جىلى قارالعاندىعىن, 2016 جىلى قازاقستاندىق تاراپتىڭ شاقىرۋى بويىنشا ەلىمىزدىڭ يادرولىق ينفراقۇرىلىمىنا كەشەندى شولۋ جونىندەگى ميسسياسى وتكىزىلىپ, اەس قۇرىلىسىنىڭ قاۋىپسىزدىك جۇيەسى, ونى قارجىلاندىرۋ, زاڭنامالىق-قۇ­قىقتىق بازانى دامىتۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ەلەكتر جەلىلەرى مەن بىلىك­تى كادرلاردى دايارلاۋ ماسەلەلەرى تالقى­لان­عانىن ايتتى. 2018-2019 جىلدارى اەس سالۋدىڭ اناعۇرلىم قولايلى اۋدانى تالدانىپ, ەنەرگيا بالانسىنىڭ بولجامدى ەسەپتەرى جۇرگىزىلگەن. اەس سالۋ ەكونوميكاعا, عىلىمعا, بىلىمگە, الەۋمەتكە جانە تەحنولوگيالىق سالالار مەن ينفراقۇرىلىم, ونىڭ ىشىندە مەكتەپ, اۋرۋحانا, تۇرعىن ءۇي مەن جولدار قۇرىلىسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىندىگىن اتادى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ رادياتسيالىق قاتتى دەنە فيزيكاسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سەرگەي كيسليتسىننىڭ ايتۋىنشا, ادامدار قورشاعان ورتاعا شىعارىلعان ۋلى گازدى جۇتادى, قولايلى دەڭگەيدەن مولشەرى ون ەسە كوپ كانتسەروگەندى تاعاممەن تا­ماق­تانادى, ءارتۇرلى كەڭ سپەكترى بار حيميالىق ونەركاسىپ كاسىپورىندارى شى­عىندىلارىنىڭ اسەرىن سەزىنەدى, الاي­دا وعان ەش الاڭدامايدى. بىراق را­دياتسيا تۋرالى ءسوز قوزعالا قالسا, كوز­قاراس تۇبەگەيلى وزگەرىپ شىعا كەلەدى. سوندىقتان ول قورشاعان ورتا مەن ادام­داردى قورعاۋ ءۇشىن كومىر جاعاتىن جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى ەمەس, اتوم ەلەكتر ستانساسىن  سالۋ الدەقايدا ءتيىمدى ەكەن­دىگىن جەتكىزدى.

اەس سالۋ ەكونوميكاعا, عىلىمعا, بىلىمگە, الەۋمەتكە جانە تەحنولوگيالىق سالالار مەن ينفراقۇرىلىم, ونىڭ ىشىندە مەكتەپ, اۋرۋحانا, تۇرعىن ءۇي مەن جولدار قۇرىلىسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىندىگىن اتادى

مامان دايارلاۋعا ءمان بەرىلەدى

تەك سوڭعى  10 جىلدا قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا اتوم سالاسى بويىنشا 2 مىڭنان اسا باكالاۆر, مىڭعا جۋىق ماگيستر جانە 200-گە تارتا عىلىم دوكتورلارى دايىندالعان. يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىنا ماماندار دايارلاۋدا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تەوريالىق جانە يادرولىق فيزيكا كافەدراسىنىڭ مەڭ­گەرۋ­شىسى, ۇلتتىق عىلىم اكادەميا­سى­نىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, پروفەسسور مەدەۋ ابىشەۆ قازاقستاندا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ماسەلەسى جان-جاقتى قاراستىرىلىپ, ۇكىمەت ءبىر شەشىمگە كەلگەنىن, ەندىگى ماقسات اەس سالۋدى قاي ەل جۇزەگە اسىراتىنىن ولاردىڭ مەيلىنشە ءتيىمدى ارىپتەستىك ۇسىنۋىنا باي­لانىستى باسەكەگە قابىلەتتىلىگى نەگى­زىن­دە انىقتاپ, سوعان سايكەس كادرلار دايارلاۋ كەرەگىن اتاپ ءوتتى. كەز كەلگەن كۇردەلى, جوعارى تەحنولوگيالىق سالا رەتىندە يادرولىق ەنەرگەتيكا نەشە ءتۇر­لى مامانداردى قاجەت ەتەدى. ءبىر اەس ءۇشىن 2 مىڭنان اسا مامان, ونىڭ ىشىنە ەلەكتر, جىلۋ ەنەرگەتيكتەرى, مەحانيكتەر مەن گيدروتەحنيكتەر, ال تىكەلەي يادرولىق رەاكتور جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەتىن يادرولىق ەنەرگەتيكا جونىندە تاعى دا ەكى جۇزدەن اسا مامان بولۋعا ءتيىس. دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبەگە سۇيەنسەك, جوعارى بىلىكتى ءبىر مامان دايارلاۋعا ون جىلعا جۋىق ۋاقىت كەتەدى ەكەن. اتالعان مەرزىم اەس سالۋ ۋاقىتىنا شامالاس ەكەندىگىن ەسكەرسەك, مامانداردى دايار­لاۋ قازىردەن باستاپ قولعا الىنۋى قاجەت. بىراق ءبىز تەك اەس-كە قاتىستى عانا مامانداردى دايارلاپ قويماي, بۇل قۇرىلىستىڭ مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەرىنىڭ قامتاماسىز ەتىلۋىن قاراستىرۋعا ءتيىسپىز.

«اتوم ەنەرگەتيكاسى – عىلىم مەن ءبىلى­مىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن جوعارى تەح­نولوگيالىق سالا. بۇل ەكونو­مي­كا­نىڭ دامۋىنا جانە ىشكى جالپى ونىم­گە  ايتارلىقتاي وڭ اسەر ەتەتىن ەكو­نو­ميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزگى درايۆەرى بولىپ وتىر. ونداعى ءبىر جۇمىس ورنى ارالاس سالالاردا وننان استام جۇمىس ورنىن قۇرادى. اتوم تەحنولوگيالارى كۇن, جەل, گيدروەنەرگەتيكا جانە باسقا دا  تومەن كومىرسۋتەكتى شەشىمدەرمەن بىرگە بولاشاق ەنەرگيا بالانسىنىڭ عالام­دىق نەگىزىن قۇرۋعا ءتيىس», دەدى م.ابىشەۆ.   

اتوم ەنەرگەتيكاسى تۇراقتى بولاشاق ءۇشىن

بۇگىنگى تاڭدا  اتوم ەنەرگياسى – بولجامدى باعا تۇرعىسىنان ۇزدىكسىز ەنەرگيا ءوندىرۋدىڭ جالعىز عانا كوزى. بۇۇ ەۋروپالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا­سى­نىڭ  زەرتتەۋىنە سايكەس, ومىرلىك تسيكل دەڭگەيىندەگى جەل ەنەرگياسىن قوسا العاندا, اەس – گەنەراتسيانىڭ بارلىق تۇرلەرى اراسىندا كومىرتەك قالدىعىن ەڭ از مولشەردە قالدىراتىن ەنەرگيانىڭ بالاماسى سانالادى.

وسكەمەن قالاسىنداعى ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتى 1949 جىلدان بەرى الەمگە  تانىلعان ۋران, بەريللي, تانتال جانە نيوبي ونىمدەرىن وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ەسكەرسەك, الماتى قالاسىندا 1957 جىلى عىلىمي زەرتتەۋلەردى دامىتۋمەن جانە جوعارى بىلىكتى كادرلار دايارلاۋمەن اينالىساتىن يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى قۇرىلعان.

اقتاۋ قالاسىندا 1973 جىلى بن-350 جەدەل نەيتروندى الەم بويىنشا   العاشقى تاجىريبەلىك-ونەركاسىپتىك يادرو­لىق رەاكتور ىسكە قوسىلىپ, 26 جىل بويى ۇزدىكسىز تابىستى جۇمىس ىستەدى.

1992 جىلى كۋرچاتوۆ قالاسىندا تمد  اۋماعىنداعى ەڭ ۇزدىك زەرتحانالىق- تالداۋ كەشەندەرىنىڭ ءبىرى سانالاتىن «ۇلت­تىق يادرولىق ورتالىعى» رمك جۇ­مىسىن  باستاپ, بازا تەك بەيبىت ماقسات­تا قولدانىلعان بولاتىن. قازاقستان 1994 جىلدان اتوم ەنەرگەتيكاسى جونىن­دە­گى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ تۇراق­تى مۇشەسى, سونىمەن قاتار مەديتسينا, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى بىر­قاتار عىلىمي جوبالاردى بىرلەسىپ جۇرگىزەدى.

وسكەمەن قالاسىندا 2017 جىلى اتوم ەنەرگياسى بويىنشا حالىقارالىق  اگەنت­تىككە مۇشە ەلدەرگە بەيبىت ماقساتتا يادرو­لىق وتىننىڭ كەپىلدى جەتكىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءۇشىن الەمدەگى  العاشقى تومەن بايىتىلعان  ۋران بانكى اشىلدى. 2021 جىلى وسكەمەن قالاسىندا فرانتسۋزدىق Framatome تەحنولوگيالارى نەگىزىندە يادرولىق وتىن وندىرەتىن ء«ۇلبى-تۆس» زاماناۋي زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. قازاقستان وندىرىلەتىن جانە نارىققا جەتكىزىلەتىن تابيعي ۋران كولەمى بو­يىنشا الەمدە 1-ورىندا بولسا, ونىڭ شامامەن  40%-ى  ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا وندىرىلەدى. ال تابيعي ۋران قورى بو­يىنشا جاھاندا 2-ورىن الادى. اەحا دەرەكتەرىنە سايكەس, ەلدەگى قور 900 مىڭ توننادان استام دەپ باعالانىپ وتىر.

2018 جىلى تەن-ءنىڭ ماركەتينگ ءبولىمى تاۋەلسىز حالىقارالىق ساراپتاما جۇرگىزدى. 2019-2021 جىلدارى جە­تەك­شى ساتۋشىلاردىڭ مىندەتتى ەمەس  تەح­نيكالىق-كوممەرتسيالىق ۇسىنىستارى الىنىپ, قازىرگى تاڭدا شورت-پاراققا جو­عارى قۋاتتى رەاكتورلارىنىڭ دالەل­دەن­گەن تەحنولوگيالارى بار كورەيالىق KHNP, قىتايلىق CNNC, رەسەيلىك روساتوم جانە فرانتسۋزدىق EDF سىندى الەمدەگى ەڭ ۇزدىك 4 كومپانيا ەنگەن.

2022 جىلدىڭ 24 مامىرىندا ەلىمىزدىڭ اتوم سالاسىن دامىتۋ جونىندەگى  ۆەدوم­س­تۆو­ارالىق  كوميسسياسىنىڭ  وتىرىسى ءوتىپ,  الماتى وبلىسى ۇلكەن اۋىلىنىڭ اۋماعى تاڭدالعان بولاتىن. وندا اەس قۋاتىن 2 800 مۆت-قا دەيىن  انىقتاۋ ۇسىنىلدى. ال بىلتىر 15 قاراشادا ال­ماتى وبلىسى ءماسليحاتىنىڭ دە­پۋتات­تارى اەس قۇرىلىسىن ماقۇلداۋ ماسەلەسىن قاراستىرا كەلە جامبىل اۋدا­نى ۇلكەن اۋىلىنداعى تۇرعىنداردىڭ قاتىسۋىمەن تىڭداۋلار وتكىزۋ قاجەت دەگەن توقتامعا كەلگەن. بۇل  باسقوسۋ بيىلعى 28-اقپانعا بەلگىلەنىپ وتىر.

سونىمەن قاتار  قىتايدان, كورەيا­دان, رەسەيدەن, اقش-تان  جانە فران­تسيادان 6 ۆەندورلى تەحنيكالىق-كوم­مەرتسيالىق ۇسىنىستار الىنعان. يادرو­لىق-ەنەرگەتيكالىق تەحنيكالاردى سالىستىرمالى تالداۋ جانە باعالاۋ ءۇشىن «Assystem» فرانتسۋز كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, اەحا قۇجاتتارىنىڭ ۇسى­نىم­دارى نەگىزىندە كريتەريلەر جۇيەسى ازىرلەندى. جالپى, شەتەلدىك اتومدىق تەحنولوگيالار ءىى-ءىىى بۋىندى ۆەندورلارى ۇسىنىلىپ, سوعان ساي زاماناۋي  رەاكتورلاردىڭ 13 جوباسى تالدانعان.

ەلدىڭ دامۋىنا مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەرى

بىرىنشىدەن, الەۋمەتتىك جاعىنان كەلگەندە, عىلىمي-تەحنيكالىق ءوسۋى,  ەلى­مىز­دىڭ جوعارى بىلىكتى كادرلىق الەۋە­تىنىڭ دامۋى, قۇرىلىس كەزىندە 8 مىڭ ادامعا دەيىن جاڭا جۇمىس ورىندارىن جانە پايدالانۋ كەزىندە 2 مىڭ ادامعا دەيىن ساپالى كادرلار مەن اەس سالۋ كەزىندە 1 جۇمىس ورنى  ەكونوميكانىڭ ارالاس سالالارىندا 10-نان استام جۇمىس ورنىن قۇرادى دەگەن بولجام بار. ەكىنشى, تەحنيكالىق جاعى, جەرگىلىكتى ونەركاسىپتى دامىتۋ ءۇشىن جەكە وتىن  بازاسىنىڭ الەۋەتىن كەشەندى پايدالانۋدى جانە تۇتىنۋشىلاردى 60 جىلدان اسا ەنەرگيامەن جابدىقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگى. ۇشىنشىدەن, ەكونوميكاعا اسەرى, جەرگىلىكتى بيزنەستى قولداۋدا بۇكىل ومىرلىك تسيكل ءۇشىن سالىق تۇسىمدەرى 2,5-3,5 ملرد دوللاردان اساتىندىعى, ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق  تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ, ەكولوگيالىق پارنيكتىك گاز شىعارىندىلارىن  جىلىنا  10 ملن تونناعا دەيىن تومەندەتۋ كەرەكتىگى قاراس­تىرىلعان.

اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋداعى اۋدانداردى زەرتتەۋ اەحا قۇجاتتارى  مەن  قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورما­تيۆتىك-تەحنيكالىق تالاپتارى نە­گىزىندە  جۇرگىزىلگەن. ونداعى قاراس­تى­رىلعان باستى فاكتورلار – جەر سىلكىنىسى مەن گەولوگيالىق  قۇبىلىستار, گيدرو­مە­تەورولوگيالىق جاعدايلار, بولجامدى سۋ تۇتىنۋدىڭ اەس قۇرىلىسى جۇر­گى­زىل­گەن كەزەڭدە ىرگەلەس اۋماقتاعى جان-جانۋارلار مەن وسىمدىكتەر الەمىنە جانە اەس پايدالانۋ كەزىندە اۋدان گيدروگرافيكاسىنا اسەرى, ۇلكەن اۋى­لى اۋماعىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق ارتىقشىلىقتارى. بۇعان دەيىن اەحا ميسسياسى اەس سالۋ ءۇشىن وسى اۋداننىڭ قولايلىلىعىن راستاعان.

بالقاش جىلۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ ىسكە اسىرىلماعان جوبانىڭ الاڭىنا كەلسەك, جۇمىس كەنتى, سالقىنداتقىش توعان, 110/10كۆ جانە 500/220كۆ تىرەك  قوسالقى ستانسا, يۋكگرەس-2 كم, شۋ-210 كم, جامبىل اۋدانىنان تىسقارى 400 كم, 500كۆ سولتۇستىك-وڭتۇستىك باعىتتارى بويىنشا جوعارى ۆولتتى جەلىلەر, بۇرعىلاۋ-جارۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلدى. ۇنتاقتاۋ قوندىرعىسى مەن بەتون قوندىرعىسى سالىندى. اۋىز سۋدى دايىنداۋ قوندىرعىسى ورنا­تىلدى. «قايراتكول» تەمىرجول ستان­ساسى كەڭەيتىلگەندىگىن اتاپ ءوتتى «قازاق­ستان­دىق اتوم ەلەكتر ستانتسيالارى» جشس ينجەنەرى اسۋان سيابەكوۆ.

قازاقستاندا اەس سالۋدىڭ مەرزىمى جونىندە ايتار بولساق, بيىلدان باستاپ تەحنولوگيانى تاڭداۋ, اەس سالۋ اۋدانى بويىنشا ەل ۇكىمەتى قاۋلىسىنىڭ شىعۋى, 2025 جىلى تەن ازىرلەۋ جانە مەملەكەتتىك ساراپتاۋ, 2028 جىلى جسق ازىرلەۋ جانە ساراپتاۋ, اەس قۇرى­لىسى تۋرالى ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ قابىل­دا­ن­ۋى, 2029 جىلى قۇرىلىس مونتاجداۋ  جۇ­مىستارىنىڭ باستالۋى مەن جاب­دىق­تار­دى جەتكىزۋى ەسكەرىلىپ, 2035 جىلى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

قازىرگى تاڭدا الەم بويىنشا 500-گە تارتا اتوم ەلەكتر ستانساسى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ كوبى اقش پەن ەۋروپادا ورنالاسقان. ودان كەيىن جاپونيا, قىتاي جانە رەسەيمەن قاتار باسقا دا دامۋشى ەلدەردى قوسقاندا, جالپى 50 مەملەكەتتە يادرولىق رەاكتور بار ەكەن. Cاراپشىلار ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن سۇرانىس كۇننەن-كۇنگە ارتىپ وتىرعاندىعىن, 2030 جىلعا قاراي – 136 ملرد كۆت/ساع, ال 2050 جىلى – 172 ملرد كۆت/ساع-قا دەيىن, 2030 جىلى – 11-12 گۆت,  ال 2050 جىلعا قاراي 32-36 گۆت توق تاراتاتىن جاڭا قوندىرعىلار قاجەتتىگىن ايتۋدا. سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن توزىعى جەتكەن ەلەكتر ستانسالارىنىڭ جۇمىسىن توقتاتىپ, قايتا جاڭعىرتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەگە اينالىپ وتىر.

گۇلميرا باعىتقىزى,
«Egemen Qazaqstan»