جاڭا كودەكستەر جولداما الدى

كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە پارلامەنتتە قارالعان قىلمىستىق, قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستەردىڭ جاي-كۇيى جونىندە اقپارات جۋرناليستەر نازارىنا ۇسىنىلدى. بۇل جونىندە اتالعان كودەكستەردى دايىنداۋداعى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىلەرى – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى نۇرلان ءابدىروۆ پەن رامازان سارپەكوۆ جانە ارمان قوجاحمەتوۆ ايتىپ بەردى. وسىدان ءبىراز بۇرىن پارلا­مەنتتەگى قىلمىستىق, قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جانە قىلمىستىق اتقارۋ كودەكسى بويىنشا جاسالىپ جاتقان جۇمىستىڭ بارىسى تۋرالى ايتىلعان بولاتىن. ەندى سول جۇمىستار ويداعىداي جۇزەگە اسىپ, بۇگىندە قىلمىستىق كودەكس, قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكسى, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­شى­لىق تۋرالى كودەكس جانە قىل­مىستىق اتقارۋ كودەكستەرى پار­لامەنتتە قابىلدانىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قول قويۋىنا ءجى­بەرىلۋ دايىندىعىندا كورىنەدى. ماجىلىستەن كەيىن ءتارتىپ بويىنشا بۇل كودەكستەر سەناتتىڭ قاراۋىنا جىبەرىلگەن. وندا سەنات دەپۋتاتتارى كونستيتۋتسيالىق ءتورت زاڭناماعا وزگەرىستەر, ۇسىنىستار ەنگىزگەن. ولاردىڭ بارلىعى دا ۇكىمەتتەن كەلگەن نورمالاردى جاقسارتۋعا, ءىشىنارا كەزدەسەتىن بىرقاتار قايشىلىقتاردى جويۋعا باعىتتالعان. بۇل وزگەرىستەرمەن ءماجىلىس تە كەلىسكەن كورىنەدى. جالپى, ەلىمىزدىڭ پارلامەنتى ۇلكەن جۇمىس تىندىردى, ءتورت ءىرى نەگىزگى كودەكس دايىن بولدى. جاڭا قىلمىستىق كودەكس تاقىر جەردەن پايدا بولماعانى انىق. قولدانىستاعى كودەكس 1998 جىلى كۇشىنە ەنگەن بولاتىن. سودان بەرى وعان ەلۋ مارتە وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگى­زىلگەن كورىنەدى. دەمەك, جىل سا­يىن ونىڭ ۋاقىت تالابىنا سايكەس كەلۋى ءۇشىن تولىقتىرۋ ارەكەتى جاسالعان. وسى ۋاقىت ارقىلى شىڭدالعان, سىناقتان وتكەن بىرقاتار وزگەرىستەر نەگىزىنەن ساقتالعان. بىراق بۇل وزگەرىستەردىڭ ءبارى بەلگىلى ءبىر زاڭ نورمالارىنىڭ اياسىندا عانا شەكتەلگەنى انىق. ونىڭ ۇستىنە وسى كەزگە دەيىن ءبىزدىڭ ەلىمىز كوپتەگەن حالىقارالىق كونۆەنتسيالاردىڭ, كەلىسىمدەر مەن شارتتاردىڭ قاتىسۋشىسى اتاندى. ەندەشە, وسىلاردىڭ ءبارى قۇقىقتىق نورمالارمەن رەتتەلۋى قاجەت. مىنە, وسى ورايدا جاڭا قىلمىستىق كودەكس پايدا بولدى. ال قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسى تۋرالى ايتساق, ول ۇلتتىق باسىمدى تەتىكتەردى, قوعامدىق باقىلاۋ كوميسسياسى مەن كامەرالىق شارتپەن باس بوستاندىعىنان ايى­رىلۋ تۇرىندەگى جازاسىن الۋ ەرەكشەلىكتەرىن قاراستىراتىن جاڭا باپتارمەن تولىققان. قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكستە 400-ءدىڭ ۇستىندە قىل­مىس­تىق ساناتقا جاتاتىن ىستەر, ونىڭ سىرتىندا باسقا دا قىلمىستاردى قالاي اشۋ, قايتىپ تىركەۋ, قالاي دالەلدەۋ, دەرەكتەردى قالاي جيناۋ, الدىن الۋ, كىنالىلەردى قا­لاي جاۋاپقا تارتۋ, ادىلەتتى سوت تورەلىگىن قايتكەندە جۇزەگە اسى­رۋعا بولادى, ساراپتامالار قالاي جۇرگىزىلۋى كەرەك جانە سوتتىڭ شەشىمىن ورىنداۋ ءتارتىبى بويىنشا كوپتەگەن ماسەلەلەر قامتىلعان. جالپى, اتالعان كودەكستەردى قابىلداۋعا نەگىز بولعان سەبەپتىڭ ءبىرى, قازىرگى قولدانىستاعى كودەكس 1997 جىلى قابىلدانعان ەدى. سودان بەرى بارلىق ماسەلەلەر بويىنشا ءتۇرلى رەفورمالار ءوتتى. سوندىقتان ەلباسىنىڭ جولداۋلارىندا ايتىلعانداي, قۇقىقتىق جۇيەدە, سوت جۇيەسىندە ۇلتتىق قۇقىقتىق زاڭ نورمالارىن رەتتەيتىن جاڭا رەفورمالار قاجەت ەدى. سوعان وراي بۇل ماسەلەلەردى رەتتەيتىن, جوعارىدا ايتىلعانداي, ءتورت كودەكس پارلامەنت قاراۋىنا ءتۇسىپ, تالقىلاۋدان ءوتتى. مۇنداعى نەگىزگى ماقسات وسى كودەكستەردىڭ كەيبىر باپتارى بۇگىنگى تالاپ دەڭگەيىنەن تابىلمايتىندىقتان, ياعني كەيبىر تۇيتكىلدەردى شەشە المايتىندىقتان, سوعان وراي قازىرگى تاڭداعى قىلمىستاردى تەز اشا الاتىنداي, سوزبۇيداعا سالماي, ءىستى سوزباي سوت شەشىمىن ءادىل دە تەز شىعارۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ كوزدەلگەن بولاتىن. بۇل تالاپ ورىندالدى. ءبىر عانا قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكستىڭ ءوزى ەكى بولىكتەن, 674 باپتان تۇرادى ەكەن. ەندەشە, ومىرگە جولداما العان جاڭا كودەكس­تەر ەل يگىلىگى ءۇشىن تورەلىك ەتۋدە ىسكە اسادى دەگەن ءۇمىت بار. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».