* 31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى
كەنتاۋ قالاسىندا حالقى ءۇشىن تۋعان قايراتكەر سۇلتانبەك قوجانوۆتىڭ ۇرپاقتارى تۇرادى. سونىڭ ءبىرى الاش ارىسىنىڭ كىشى ءىنىسى سەيدوللانىڭ كەنجە بالاسى, اتاسىنىڭ اتىن يەمدەنگەن سۇلتانبەك قوجانوۆ. كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىندى قىزمەت اتقاراتىن سۇلتانبەك بۇگىنگە دەيىن اكەسى مەن اتاسى جايلى ءبىرشاما مالىمەتتەردى جيناعان. ونداعى ماقساتى – الداعى ۋاقىتتا ارنايى كىتاپ ەتىپ شىعارۋ. كىشى سۇلتانبەكپەن كەزدەسىپ اكەسى مەن اتاسى جايىندا ءوزى بىلەتىن ەستەلىكتەرىمەن بولىستىك.
شاحتاداعى التىن اكەمدى قۇتقارىپ قالدى
– ەلدى اشارشىلىق جايلاعان كەزدە اكەم سەيدوللا 12-13 جاسار بالا بولىپتى. سوندا اتىلمايتىن مىلتىعىمەن بايلاردى قورقىتىپ, ۇيلەرىنە الىپ بارا جاتقان استىقتارىن الىپ, كەدەي-كەپشىككە تاراتىپ بەرىپ كۇنەلتكەن ەكەن. اكەم اعاسى جايىندا كوپ ايتىپ وتىراتىن. تەمىر تورعا قامالاردىڭ الدىندا ءىنىسى اعاسىمەن ءبىر تاۋلىك بويى سويلەسكەن ەكەن. سودان ەرتەڭىنە تۇندە ەكى سولدات كەلىپ اتامدى الىپ كەتىپتى. العاشىندا اۋداندىق تۇرمەدە ءبىر ايعا جۋىق جاتىپتى. كەيىن قايدا كەتكەنى بەلگىسىز. اتامنىڭ زايىبى كۇلاندا اپامىزدى, ءىنىسى مەنىڭ اكەمدى دە «حالىق جاۋى» ەتىپ قاماتىپ جىبەرگەن. قىزى زيبا اپامىزدى ينتەرناتقا الىپتى. اكەمدى تەمىر تورعا قاماعان تۇستا 15-16 جاسار بالا بولىپتى. سوزاقتان ۇستاپ, قاراعاندىنىڭ تۇرمەسىنە دەيىن جاياۋ الىپ بارعان. ودان جەر اۋدارىپ سىبىرگە جىبەرگەن.
جالپى جاراتۋشىمىز ءوزى جار بولىپ, كومەكتەسكەن بولار, اكەمىز سول كەزدەگى اتۋ جازاسىنان امان قالادى. تۇرمەدە ءتارتىبى ءتۇزۋ بولىپتى. تاماق, سۋ دەگەن مۇلدەم جوق. كۇنىنە بولار-بولماس نانعا جۇرەك جالعاپ كۇنەلتكەن ەكەن. اياقتارىنىڭ ساۋساقتارى ءۇسىپ كەتكەن. قيىنشىلىقتى كوپ كورگەن. ءبىر كۇنى شاحتادا جۇمىس ىستەپ جاتىپ جۇدىرىقتاي التىن تاۋىپ الادى. ونى تۇرمەنىڭ باستىعىنا تاپسىرادى. سول كۇنى جاندايشاپتار اكەمدى جۇمىستان بوساتىپ, دەمالىس بەرىپتى. «تاڭەرتەڭ تۇرمە باستىعى تاعى دا كابينەتىنە شاقىردى. باردىم. ۇستەل ۇستىنە ۇلكەن ستاكانعا تولتىرىپ سپيرت قۇيىپ قويعان ەكەن. «تارت, جىبەر» دەپ بۇيرىق بەردى. مەن تارتىپ جىبەردىم. ەشقانداي سۇراق بولعان جوق. ەكى نان, ماي, از-ماز تەمەكى بەردى. ول كەزدە تەمەكى دەگەن تاپتىرمايتىن. قايتادان جاتاتىن جەرىمە كەلىپ, نان مەن مايدا كۇكىرتتىڭ قورابىنداي ەتىپ بىرگە جاتقان بارلىعىمىز ءبولىپ جەدىك», دەيدى اكەم. ارادا ەكى كۇن وتكەن سوڭ اكەمدى اسحاناعا جۇك تاسۋشى ەتىپ اۋىستىرىپتى. ون جىل ۋاقىت وتكەننەن كەيىن قاماۋدان بوساپ, اۋىلعا قايتقان.
اقتالدى دەگەن حات ءالى كۇنگە دەيىن ساقتاۋلى
اكەم تۇرمەدەن بوساتىلعان سوڭ بىردەن سارىاعاشتاعى قامار اعاسىنىڭ ۇيىنە بارعان. كەيىن اقسۇمبەگە كەلىپتى. حابار-وشارسىز كەتكەندىكتەن تۋىستارى دا ءولدى دەپ ويلاعان عوي. كەيىن ەلگە ورالعاندا ءبارى دە تاڭ قالىپتى.
سەيدوللا كەلدى دەپ اۋىل حالقى جينالىپ, قۇران وقىتادى. اكەم كەيىننەن كەنتاۋ قالاسىنا كەلىپ, شاحتادا جۇمىس جاسادى. سوندا دا ورگان قىزمەتكەرلەرى حالىق جاۋى دەپ قايتا-قايتا ءتيىسىپ, تىنىشتىق بەرمەپتى. وسىندا ءبىرىنشى ۆوەنكوم بولعان ورىس كىسى كوپ كومەكتەسىپتى. جاعدايىن ءتۇسىنىپ, ءۇي الىپ بەرگەن, جۇمىسقا تۇرعىزعان. قوجانوۆ اتتى تەككە كىر كەلتىرمەيىن دەپ جۇمىستى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارىپتى. ءتىپتى ءبىر ساعات بۇرىن ەرتە بارىپ, ءبىر ساعات كەش قايتادى ەكەن. سول شاحتادان ابىرويلى ەڭبەك ەتىپ زەينەتكە شىقتى. كوپتەگەن ماراپاتتاردىڭ يەگەرى اتاندى. بريگادير بولدى. ۇيلەنىپ, وتباسىن قۇردى. انام ءاليما ەكەۋى ون ۇل-قىزدى تاربيەلەپ ءوسىردى. سۇلتانبەك اتام مەن سەيدوللا اكەمە «اقتالدى» دەپ ماسكەۋدەن حات كەلدى. ول دا ۇيدە ءالى كۇنگە دەيىن ساقتاۋلى تۇر.
ەلىمىز ەگەمەندىك العان سوڭ, س.قوجانوۆتىڭ 100 جىلدىعى ەل كولەمىندە تويلاندى. بۇگىندە الاش ارىستارىن ۇلىقتاۋ ءىسى ەلىمىزدە جاقسى قولعا الىنىپ جاتىر. تەك كەنتاۋ قالاسىندا ەمەس, سوزاق اۋدانىندا, تۇركىستان قالاسىندا, قىزىلوردا وبلىسىندا جانە قازاقستاننىڭ وزگە دە ايماقتارىندا س.قوجانوۆ اتىنداعى كوشەلەر, مەكتەپتەر, مۇراجايلار, ساياباقتار بار. ەسكەرتكىشتەرى دە ورناتىلۋدا.
سۇلتانبەك تۋرالى كىتاپ جازىلۋدا
– مەنىڭ اتىمدى: «سۇلتانبەك اعامنىڭ اتى وشپەسىن, ۇمىتىلماسىن», دەپ اكەم قويعان ەكەن. بۇگىندە ءوزىم دە ۇل-قىز ءوسىرىپ وتىرمىن. نۇرداۋلەت, نۇراسىل, البينا, ءاليا ەسىمدى ۇل-قىزدارىم بار. ولار دا اتالارى جايلى ولەڭدەردى, قاراسوزدەردى جاتتاپ العان. مەكتەبىندە ۇلكەن ماقتانىشپەن ايتىپ جۇرەدى. اتالارىمنىڭ, اكەمنىڭ وسيەتتەرىن, ەستەلىكتەرىن مەن دە بالا-شاعاما ءجيى-ءجيى ايتىپ وتىرامىن. 31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىندە جانە اتامنىڭ, اكەمنىڭ قايتىس بولعان كۇندەرىندە اعايىن-تۋىستى جيناپ, ول كىسىلەردىڭ ارۋاعىنا جىل سايىن قۇران باعىشتاپ تۇرامىز.
بۇگىنگى كۇنى اتام سۇلتانبەك تۋرالى كىتاپتى جارىققا شىعارۋعا جۇمىس جاساپ جاتىرمىن. اتام جايلى بىلەتىن جانداردان, مۇراجايلاردان, ادەبيەتتەردەن ءبىرشاما مالىمەتتەردى دە جيناپ قويدىم. اكەمنىڭ ايتقان ەستەلىكتەرىن دە مارقۇم جۋرناليست بازارباي وسپانوۆتان الىپ قالدىم.
س.قوجانوۆتىڭ 110 جانە 120 جىلدىعىنا وراي تۇركىستان, كەنتاۋ قالالارىنىڭ ورتالىعىنان ۇلكەن ەسكەرتكىشى بوي كوتەردى. بۇل يگى ىسكە كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ باسشىلارى سەيدۋللا قوجاباەۆ پەن سەرعازى كۇنتۋاروۆ ۇيىتقى بولدى. ءاردايىم قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىراتىن ول كىسىلەرگە الىش ارىسىنىڭ ۇرپاقتارىنىڭ اتىنان العىسىمدى بىلدىرەمىن.
س.قوجانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلگەن بايىلدىر اۋىلىنداعى مەكتەپپەن دە تىعىز بايلانىستا جۇمىس جاسايمىز. كوپتەگەن ءىس-شارالار وتكىزىپ, ءبىزدى شاقىرىپ كەزدەسۋلەر وتكىزىپ تۇرادى. ونداعى تاربيەلەنىپ جاتقان شاكىرتتەر دە اقىندىقتارى مەن قارا سوزگە جاقىندىقتىعىمەن وزگە مەكتەپتەردەن ەرەكشەلەنەدى. ياعني, مۇنداعى بالالاردىڭ ادەبيەت پانىنە دەگەن اۋەستىگى جوعارى. مەكتەپكە س.قوجانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلگەن تۇستا مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ باسىم بولىگى بىلىمدەرىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن دالەلدەپ مەملەكەتتىك گرانتتى يەلەنىپ, ستۋدەنت اتانعان جايى بار.
تۇركىستان قالاسىنداعى س.ەرۋباەۆ مۋزەيىندە دە الاش ارىسىنا ارنالعان ارنايى بولمە بار. وندا اتامنىڭ ومىرىنەن سىر شەرتەتىن كوپتەگەن زاتتار قويىلعان. س.قوجانوۆ اتامنىڭ اياعىنداعى ەتىگىندە باكىسى بولاتىن. سول باكىسىمەن ءوزى وقىعان مەكتەبىندەگى كىرپىشكە اتى-ءجونىن قىرىپ جازعان. ول جازۋ 1999 جىلى تۇركىستان قالاسىنداعى س.ەرۋباەۆ مۋزەيىنەن تابىلدى. ياعني, ءدارىس العان سىنىبىندا قولتاڭباسى قالعان.
ەندىگى ويىم قالاداعى س.قوجانوۆ اتىنداعى ساياباقتىڭ ىشىندەگى ەسكەرتكىشىنىڭ جانىنا تاقتايشا قويىپ, قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ ەسىمدەرىن جازدىرتۋ. بۇل ىسپەن دە الداعى ۋاقىتتا سالا ماماندارىمەن اقىلداسىپ جۇمىس جاسايمىن. ەگەر دە ماماندار تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, باستاما جۇزەگە اسسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
ارمانى اسقاق ۇل
ءسوز سوڭىندا سۇلتانبەك ارمانىمەن ءبولىستى. «اتام س.قوجانوۆتىڭ جەرلەنگەن جەرى 2011 جىلى ماسكەۋ شەتىندەگى “كوممۋناركا” زيراتىنان تابىلعاندا اۋلەتىمىزبەن قاتتى قۋاندىق. ەلدى جيناپ قۇران وقىتتىم. ەندىگى ارمانىم سول جاقتان توپىراعىن نەمەسە سۇيەگىن تۋعان جەرى تەرىسكەيگە نەمەسە تۇركىستانعا الىپ كەلۋ» – دەيدى ول.
قايرات زاينيشەۆ.
تۇركىستان.
