بۇگىنگى كۇنى بۇكىل ەلىمىزگە اتى ءمالىم «كاماز-ينجينيرينگ» اكتسيونەرلىك قوعامى اۆتوكولىك شىعارۋ سالاسىنداعى العاشقى ءارى تابىستى قازاقستان-رەسەي بىرلەسكەن جوبالارىنىڭ قاتارىنا جاتادى. باستاپقى جارعىلىق كاپيتالى 828 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان كاسىپورىننىڭ قۇرىلتايشىلارى رەسەيلىك اۆتوكولىك الىبى – «كاماز» ااق جانە «قازاقستان-ينجينيرينگ ۇك» اق ەكەندىگىنىڭ ءوزى كوكشەتاۋ كاسىپورنىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اشا تۇسكەندەي.
ەلباسى ن.نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن 2005 جىلى سالتاناتتى جاعدايدا تانىستىرىلىمى وتكىزىلگەن كاسىپورىن جىلىنا 2000 دانا جۇك كولىكتەرىن شىعارۋ قۋاتىنا يە. العاشقى كەزەڭدە جۇمىسشىلار سانى ەلۋدىڭ ماڭايىندا بولسا قازىرگى تاڭدا ول ءتورت ەسە ءوسىپ, 200 كىسىگە جۋىقتاپ وتىر. ەڭ تومەنگى جالاقى 105 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ياعني مۇندا الاڭسىز ءارى ءونىمدى جۇمىس ىستەۋگە, جاراسىمدى تىرشىلىك قۇرۋعا قولايلى جاعدايلار قامتاماسىز ەتىلگەن. كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ جىل سايىنعى داستۇرگە اينالعاندىعى كوكشەتاۋ زاۋىتىنىڭ بولاشاعى زورىن ايقىندايدى.
– قازىرگى تاڭدا اكتسيونەرلىك قوعام «كاماز-داردىڭ» ۇلكەن مودەلدىك تىزبەسىن شىعارۋدى يگەرىپ, دايىندىق ساپىنا قويدى, – دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە كاسىپورىننىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى ولجاس جۇماباەۆ. – ءبىز تۇتىنۋشىلارعا تەمىر بورتتى, وزدىگىنەن جۇك تۇسىرەتىن كولىكتەردى تىركەمەلەرىمەن, اۆتوموبيل تياگاچتارى جانە شاسسيلەرىن ۇسىنا الامىز. سونداي-اق, 2009 جىلدان باستاپ «كاماز» شاسسيلەرىندە ارنايى تەحنيكالاردى قۇراستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدەمىز. الداعى كەزدە جاڭاشىلدىق باعىتىنداعى ۇمتىلىستارىمىز جالعاسا بەرمەك.
ءبىز اۋماعى 32 مىڭ شارشى مەتردى الىپ جاتقان ءوندىرىستىك بۋىنداردى ارالاپ كوردىك. مۇنداعى 9 قۇراستىرۋ تسەحىنداعى وندىرىستىك جۇمىس ءبىر ءسات توقتامايتىندىعىن ايتادى بىزبەن تىلدەسكەن جەتەكشى ينجەنەر-تەحنولوگ اسىلبەك توقانوۆ, مەحانيكالىق-قۇراستىرۋ تسەحىنىڭ سلەسارلارى ساتتىباي احمۋروۆ پەن نيكولاي برۋسەنتسەۆ. الىپ كولىكتەردى قۇراستىرۋ زامانالىق پنەۆماتيكالىق جانە مەترولوگيالىق اسپاپتار مەن جابدىقتاردى قولدانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ارنايى تەحنيكالار مەن قۇرىلعىلار ءبولىمى وزىق ۇلگىدەگى دانەكەرلەۋ جانە بوياۋ كامەرالارىمەن جابدىقتالعان. كاسىپورىندا دايىندالعان بارلىق ءونىم ءتيىستى ەسەپتىك تىركەۋ راسىمدەرىنەن ءوتىپ, سەرتيفيكاتتالادى. سوندىقتان, ساپا تالاپتارىنا ءمىن ايتا المايسىز. «كاماز-ينجينيرينگ» اكتسيونەرلىك قوعامىندا «ISO-9001-2008» ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسى ەنگىزىلىپ, ول بىرنەشە قايتارا ءساتتى قورعالعان.
كوكشەتاۋ كاسىپورنى ءوزى قۇرىلعان تولىق ەمەس توعىز جىلدا كونۆەيەردەن 9000 مىڭعا جۋىق اۆتوكولىك شىعارىپتى. بۇل تەحنيكالار ەلىمىزدىڭ بارلىق حالىق شارۋاشىلىعى سالاسىندا, كۇش قۇرىلعىلارىندا تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. وسى ۋاقىت ارالىعىندا وتاندىق كونسترۋكتورلاردىڭ, تەحنولوگتاردىڭ, ءوندىرىس جاڭاشىلدارىنىڭ جانە اكتسيونەرلەردىڭ بىرلەسكەن كۇش-قارىمىمەن مودەلدىك تىزبە 3-تەن 30-دان استام تۇرگە مولايىپتى. مۇندا زاۋىتتىڭ جەرگىلىكتى ۇلەسى 22-30 پايىزدى قۇرايدى. وسىنىڭ وزىنەن كاسىپورىننىڭ تابىستى جولدا كەلە جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. ماسەلەن, بىلتىر 15552 ميلليون تەڭگەنىڭ 1482 اۆتوكولىگى شىعارىلسا, بيىلعى جوسپار 17230 ميلليون تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەنىپ وتىر.
اكتسيونەرلىك قوعام باسشىلارى وندىرىستەگى قازاقستاندىق ۇلەستى ۇلعايتۋدى ايرىقشا نازاردا ۇستايتىندىعى قۇپتارلىق قادام دەۋىمىز كەرەك. بۇل باعىتتا 2011-2015 جىلداردى قامتيتىن ارنايى باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسى ورايدا, كاسىپورىننىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى ولجاس كەنجەباي ۇلى قولعا الۋ جوسپارلانعان دايىنداۋ ءوندىرىسى جايلى ماعلۇمات بەردى. جاڭا ءوندىرىس بۋىنىن مەتالدى جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن وڭدەۋ مەن پىشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جابدىقتارمەن قامتۋ وزدىگىنەن جۇك اۋدارۋ پلاتفورمالارىنىڭ بارلىق تەتىكتەرىن جاساۋعا جول اشاتىن كورىنەدى. سونداي-اق, «كاماز» شاسسيلەرىنىڭ تەتىكتەرىن زاۋىت تسەحتارىندا دايىنداۋ بارلىق مودەلدىك تىزبەدەگى قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرادى جانە ارنايى تەحنيكالار (اۆتوتسيستەرنالار, جول ماشينالارى, ورتكە قارسى, ت.ب. تەحنيكالار) ءتۇرىن كوپتەپ شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اۆتوكولىكتەردىڭ حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ارقيلى سالاسىندا جۇمىس ىستەۋ مەرزىمى دە ۇزارىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, قازاقستاندىق ۇلەستىڭ ءوسۋى رەسەيدەگى «نەفاز» ااق-تان تاسىمالداناتىن بولشەكتەردىڭ جول شىعىنىن ەلەۋلى دارەجەدە قىسقارتاتىنى تۇسىنىكتى.
جۇمىستى ۋاقىت تالابىندا ۇيىمداستىرۋ «كاماز-ينجينيرينگ» اق ونىمدەرىنىڭ جوعارى سۇرانىسقا يەلىگىن قامتاماسىز ەتۋدە. بۇل ورايدا اۆتوكولىكتىڭ تەحنيكالىق قاۋىپسىز جاراقتاندىرىلۋى جانە ديزايندىق بەزەندىرىلۋىمەن قوسا, تۇتىنۋشىلارعا قولايلى جاعدايلاردىڭ جاسالۋى دا شەشۋشى ىقپال جاسايتىنداي. كاسىپورىننىڭ ديلەرلىك اۋقىمدى جەلىسىمەن قاتار, رەسپۋبليكامىزداعى وتىزدان استام ۇيىم ىشكى رىنوكتا بەلسەندى قىزمەت اتقاراتىنىن بىلدىك. وسى ورايدا, كوكشەتاۋ كاسىپورىنى «كاماز» ااق ليتسەنزيالىق كەلىسىمشارتتارى نەگىزىندە قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلارعا باسىمدىق بەرەتىنىن ايتا كەتكەن ءجون.
جەرگىلىكتى ءونىم قارجىلىق جاعىنان قاشاندا ءتيىمدى ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدىڭ كەدەن وداعىنا مۇشەلىككە ەنۋى تاريفتەرگە قاتىستى كەدەن تاريفتەرىن جەڭىلدەتۋگە ءمۇمكىندىك بەردى. ياعني تۇتىنۋشىلار 20-30 پايىزدىق ارتىقشىلىقتى پايدالانادى. بۇعان قوسىمشا, وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشى رەتىندە «كاماز-ينجينيرينگ» اكتسيونەرلىك قوعامى ست-كZ سەرتيفيكاتىمەن جۇمىس ىستەيدى جانە مەملەكەتتىك تاپسىرىس پەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تەندەرلەرىنە قاتىسۋ بارىسىندا ايتارلىقتاي جەڭىلدىكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. مۇنىڭ ءوزى ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن ءتومەندەتۋمەن قاتار كاسىپورىننىڭ تارتىمدىلىعىنا ىقپال ەتەتىندىگى ايقىن.
بولەكتەپ ايتاتىن جاعداي, كوكشە ماشينا جاساۋشىلارى «ەركىن قويما» جۇيەسىندە جۇمىس ىستەيتىندىگى. سوندىقتان تاۋارلار قوسىمشا قۇن تولەمىنسىز بوساتىلادى.
حالىقارالىق ينتەگراتسيالىق بايلانىستىڭ وزىق ۇلگىسىن تانىتىپ وتىرعان كاسىپورىننىڭ بۇگىنگى قادامى, ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ ارقىلى كوپ ۇزاماي الەمدىك كوشباسشىلار ساپىنان كورىنەدى دەگەن ءۇمىت تە جوق ەمەس.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى.
ەلباسى ن.نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن 2005 جىلى سالتاناتتى جاعدايدا تانىستىرىلىمى وتكىزىلگەن كاسىپورىن جىلىنا 2000 دانا جۇك كولىكتەرىن شىعارۋ قۋاتىنا يە. العاشقى كەزەڭدە جۇمىسشىلار سانى ەلۋدىڭ ماڭايىندا بولسا قازىرگى تاڭدا ول ءتورت ەسە ءوسىپ, 200 كىسىگە جۋىقتاپ وتىر. ەڭ تومەنگى جالاقى 105 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ياعني مۇندا الاڭسىز ءارى ءونىمدى جۇمىس ىستەۋگە, جاراسىمدى تىرشىلىك قۇرۋعا قولايلى جاعدايلار قامتاماسىز ەتىلگەن. كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ جىل سايىنعى داستۇرگە اينالعاندىعى كوكشەتاۋ زاۋىتىنىڭ بولاشاعى زورىن ايقىندايدى.
– قازىرگى تاڭدا اكتسيونەرلىك قوعام «كاماز-داردىڭ» ۇلكەن مودەلدىك تىزبەسىن شىعارۋدى يگەرىپ, دايىندىق ساپىنا قويدى, – دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە كاسىپورىننىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى ولجاس جۇماباەۆ. – ءبىز تۇتىنۋشىلارعا تەمىر بورتتى, وزدىگىنەن جۇك تۇسىرەتىن كولىكتەردى تىركەمەلەرىمەن, اۆتوموبيل تياگاچتارى جانە شاسسيلەرىن ۇسىنا الامىز. سونداي-اق, 2009 جىلدان باستاپ «كاماز» شاسسيلەرىندە ارنايى تەحنيكالاردى قۇراستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدەمىز. الداعى كەزدە جاڭاشىلدىق باعىتىنداعى ۇمتىلىستارىمىز جالعاسا بەرمەك.
ءبىز اۋماعى 32 مىڭ شارشى مەتردى الىپ جاتقان ءوندىرىستىك بۋىنداردى ارالاپ كوردىك. مۇنداعى 9 قۇراستىرۋ تسەحىنداعى وندىرىستىك جۇمىس ءبىر ءسات توقتامايتىندىعىن ايتادى بىزبەن تىلدەسكەن جەتەكشى ينجەنەر-تەحنولوگ اسىلبەك توقانوۆ, مەحانيكالىق-قۇراستىرۋ تسەحىنىڭ سلەسارلارى ساتتىباي احمۋروۆ پەن نيكولاي برۋسەنتسەۆ. الىپ كولىكتەردى قۇراستىرۋ زامانالىق پنەۆماتيكالىق جانە مەترولوگيالىق اسپاپتار مەن جابدىقتاردى قولدانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ارنايى تەحنيكالار مەن قۇرىلعىلار ءبولىمى وزىق ۇلگىدەگى دانەكەرلەۋ جانە بوياۋ كامەرالارىمەن جابدىقتالعان. كاسىپورىندا دايىندالعان بارلىق ءونىم ءتيىستى ەسەپتىك تىركەۋ راسىمدەرىنەن ءوتىپ, سەرتيفيكاتتالادى. سوندىقتان, ساپا تالاپتارىنا ءمىن ايتا المايسىز. «كاماز-ينجينيرينگ» اكتسيونەرلىك قوعامىندا «ISO-9001-2008» ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسى ەنگىزىلىپ, ول بىرنەشە قايتارا ءساتتى قورعالعان.
كوكشەتاۋ كاسىپورنى ءوزى قۇرىلعان تولىق ەمەس توعىز جىلدا كونۆەيەردەن 9000 مىڭعا جۋىق اۆتوكولىك شىعارىپتى. بۇل تەحنيكالار ەلىمىزدىڭ بارلىق حالىق شارۋاشىلىعى سالاسىندا, كۇش قۇرىلعىلارىندا تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. وسى ۋاقىت ارالىعىندا وتاندىق كونسترۋكتورلاردىڭ, تەحنولوگتاردىڭ, ءوندىرىس جاڭاشىلدارىنىڭ جانە اكتسيونەرلەردىڭ بىرلەسكەن كۇش-قارىمىمەن مودەلدىك تىزبە 3-تەن 30-دان استام تۇرگە مولايىپتى. مۇندا زاۋىتتىڭ جەرگىلىكتى ۇلەسى 22-30 پايىزدى قۇرايدى. وسىنىڭ وزىنەن كاسىپورىننىڭ تابىستى جولدا كەلە جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. ماسەلەن, بىلتىر 15552 ميلليون تەڭگەنىڭ 1482 اۆتوكولىگى شىعارىلسا, بيىلعى جوسپار 17230 ميلليون تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەنىپ وتىر.
اكتسيونەرلىك قوعام باسشىلارى وندىرىستەگى قازاقستاندىق ۇلەستى ۇلعايتۋدى ايرىقشا نازاردا ۇستايتىندىعى قۇپتارلىق قادام دەۋىمىز كەرەك. بۇل باعىتتا 2011-2015 جىلداردى قامتيتىن ارنايى باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسى ورايدا, كاسىپورىننىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى ولجاس كەنجەباي ۇلى قولعا الۋ جوسپارلانعان دايىنداۋ ءوندىرىسى جايلى ماعلۇمات بەردى. جاڭا ءوندىرىس بۋىنىن مەتالدى جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن وڭدەۋ مەن پىشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جابدىقتارمەن قامتۋ وزدىگىنەن جۇك اۋدارۋ پلاتفورمالارىنىڭ بارلىق تەتىكتەرىن جاساۋعا جول اشاتىن كورىنەدى. سونداي-اق, «كاماز» شاسسيلەرىنىڭ تەتىكتەرىن زاۋىت تسەحتارىندا دايىنداۋ بارلىق مودەلدىك تىزبەدەگى قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرادى جانە ارنايى تەحنيكالار (اۆتوتسيستەرنالار, جول ماشينالارى, ورتكە قارسى, ت.ب. تەحنيكالار) ءتۇرىن كوپتەپ شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اۆتوكولىكتەردىڭ حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ارقيلى سالاسىندا جۇمىس ىستەۋ مەرزىمى دە ۇزارىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, قازاقستاندىق ۇلەستىڭ ءوسۋى رەسەيدەگى «نەفاز» ااق-تان تاسىمالداناتىن بولشەكتەردىڭ جول شىعىنىن ەلەۋلى دارەجەدە قىسقارتاتىنى تۇسىنىكتى.
جۇمىستى ۋاقىت تالابىندا ۇيىمداستىرۋ «كاماز-ينجينيرينگ» اق ونىمدەرىنىڭ جوعارى سۇرانىسقا يەلىگىن قامتاماسىز ەتۋدە. بۇل ورايدا اۆتوكولىكتىڭ تەحنيكالىق قاۋىپسىز جاراقتاندىرىلۋى جانە ديزايندىق بەزەندىرىلۋىمەن قوسا, تۇتىنۋشىلارعا قولايلى جاعدايلاردىڭ جاسالۋى دا شەشۋشى ىقپال جاسايتىنداي. كاسىپورىننىڭ ديلەرلىك اۋقىمدى جەلىسىمەن قاتار, رەسپۋبليكامىزداعى وتىزدان استام ۇيىم ىشكى رىنوكتا بەلسەندى قىزمەت اتقاراتىنىن بىلدىك. وسى ورايدا, كوكشەتاۋ كاسىپورىنى «كاماز» ااق ليتسەنزيالىق كەلىسىمشارتتارى نەگىزىندە قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلارعا باسىمدىق بەرەتىنىن ايتا كەتكەن ءجون.
جەرگىلىكتى ءونىم قارجىلىق جاعىنان قاشاندا ءتيىمدى ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدىڭ كەدەن وداعىنا مۇشەلىككە ەنۋى تاريفتەرگە قاتىستى كەدەن تاريفتەرىن جەڭىلدەتۋگە ءمۇمكىندىك بەردى. ياعني تۇتىنۋشىلار 20-30 پايىزدىق ارتىقشىلىقتى پايدالانادى. بۇعان قوسىمشا, وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشى رەتىندە «كاماز-ينجينيرينگ» اكتسيونەرلىك قوعامى ست-كZ سەرتيفيكاتىمەن جۇمىس ىستەيدى جانە مەملەكەتتىك تاپسىرىس پەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تەندەرلەرىنە قاتىسۋ بارىسىندا ايتارلىقتاي جەڭىلدىكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. مۇنىڭ ءوزى ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن ءتومەندەتۋمەن قاتار كاسىپورىننىڭ تارتىمدىلىعىنا ىقپال ەتەتىندىگى ايقىن.
بولەكتەپ ايتاتىن جاعداي, كوكشە ماشينا جاساۋشىلارى «ەركىن قويما» جۇيەسىندە جۇمىس ىستەيتىندىگى. سوندىقتان تاۋارلار قوسىمشا قۇن تولەمىنسىز بوساتىلادى.
حالىقارالىق ينتەگراتسيالىق بايلانىستىڭ وزىق ۇلگىسىن تانىتىپ وتىرعان كاسىپورىننىڭ بۇگىنگى قادامى, ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ ارقىلى كوپ ۇزاماي الەمدىك كوشباسشىلار ساپىنان كورىنەدى دەگەن ءۇمىت تە جوق ەمەس.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى.
