استانا ەكونوميكالىق فورۋمى: 2-ءشى كۇن
ەلوردادا ءوتىپ جاتقان استانا ەكونوميكالىق فورۋمى كەشەگى كۇنى ودان ءارى جالعاستى. بۇل كۇنى دە وسى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىرى باسقوسۋ اياسىندا بىرقاتار كونفەرەنتسيالار مەن فورۋمدار جانە سەسسيالار بولىپ ءوتتى. سولاردىڭ ماڭىزدى ءبىرى «الەمدىك ەكونوميكا بولاشاعى: قارجىلىق جاھاندانۋ نەمەسە قارجىلىق بولشەكتەنۋ» اتتى سەسسيا وتىرىسى بولدى. ونىڭ جۇمىسىنا اتتارى الەمگە تانىمال قارجىگەرلەر مەن ساياسي قايراتكەرلەر قاتىستى. سەسسيا جۇمىسىن برەتتون-ۆۋدستى جاڭعىرتۋ ءجونىندەگى كوميتەتىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى مارك ۋزان جۇرگىزىپ وتىردى.
فورۋمنىڭ كۇن تاقىرىبىندا كەلتىرىلگەنىندەي, حالىقارالىق قارجى جۇيەسى بولاشاقتا ءبىر-بىرىنە قايشى ەكى باعىتتا دامۋى مۇمكىن. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ۇلكەن ينتەگراتسيالانۋ باعىتى بولسا, ەكىنشىسى سەگمەنتتەلۋ نەمەسە ءوزارا تۇيىقتالۋ باعىتى بولماق. ۇلكەن ينتەگراتسيالانۋعا باعىتتالاتىن ءبىرىنشى جول نەعۇرلىم پايدالى بولىپ تابىلادى, بىراق سونىمەن بىرگە, ۇلكەن مىندەتتەمەلەردى قاجەت ەتەدى. بۇل ينتەگراتسيالانۋ ءتۇرىنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى كاپيتالدى بولۋدەگى تيىمدىلىكتىڭ كوتەرىلۋىمەن قاتار ەلدەر اراسىنداعى اركەلكى دامۋشىلىق كورىنىسى ازايا تۇسپەك. ال سەگمەنتتەلۋ جولى دامۋدىڭ مۇلدەم قاراپايىمدالۋ كورىنىسى رەتىندە قاراستىرىلادى. وسىنداي قاۋىپ-قاتەر حالىقارالىق قارجى جۇيەسىندە, اسىرەسە, ونىڭ بانك سەكتورىندا قازىردىڭ وزىندە كورىنىس بەرۋدە. ازىرگە, سەگمەنتتەلۋ ۇدەرىسى الەمدىك دامۋعا ءوز كولەڭكەسىن تيگىزە باستايتىندىعىنا قانشا ۋاقىت كەتەتىندىگى تۇسىنىكسىز قالپىندا قالىپ وتىر. اتالعان باسقوسۋدا ءسوز العان عالىمدار مەن قارجىگەرلەر وسى ماسەلە ءتوڭىرەگىندە وي ءوربىتتى.
ماسەلەن, حالىقارالىق قارجى قورىنىڭ باتىس ەلدەرى بويىنشا دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دجون-ماريا ميلەزي-فەرەتتي دامۋشى رىنوكتاردى قازىرگى كۇنى ەكى ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەردىڭ كۇتىپ تۇرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. سونىڭ ءبىرىنشىسى ەلدەردىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان مونەتارلىق ساياساتىنا قاتىستى بولىپ وتىر. وسى ساياساتتىڭ ىقپالىمەن سوڭعى كەزدەرى دامۋشى رىنوكتارعا باعىتتالىپ كەلگەن كاپيتالدار مەن ينۆەستيتسيالار كولەمى ەداۋىر دارەجەدە ازايا ءتۇستى.
دەمەك, دەدى وسى ماسەلەگە بايلانىستى شەشەن, دامىعان ەلدەردەگى جاعداي قايتا قالپىنا كەلگەنگە دەيىن دامۋشى ەلدەردىڭ ءبىرقاتارىندا بايقالىپ وتىرعان ۇلتتىق ۆاليۋتا تۇراقسىزدىعى جويىلا قويماۋى مۇمكىن. مىنە, وسىنداي جاعدايدا بىرقاتار ەلدەر ءۇشىن جيناقتالعان زەينەتاقى قورلارى ينۆەستيتسيانىڭ جاڭا كوزدەرىنە اينالا باستاعاندىعى سەزىلەدى. ءتىپتى, كەيبىر ەلدەردىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارى قازىرگى كۇنى حالىقارالىق رىنوكتارعا دا شىعا باستادى.
عالىم سوڭعى جىلدارى الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ اسەرىمەن سودان قورعانۋدىڭ ءبىر جولى رەتىندە وڭىرلىك دامۋ بانكتەرىنىڭ پايدا بولا باستاعاندىعىن دا اتاپ كورسەتتى. بىراق, ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل ءتاسىل داعدارىس سالدارىمەن كۇرەسۋدىڭ بەلسەندى قۇرالىنا اينالا المايدى. ويتكەنى, ولاردىڭ قۋاتتىلىق كولەمى حالىقارالىق قارجى اعىمدارىنا توتەپ بەرە المايدى.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز سويلەگەن ەكونوميكا پروفەسسورى, وسنابريۋك ۋنيۆەرسيتەتى حالىقارالىق ەكونوميكالىق ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى فرانك ۆەستەرمانن, وڭتۇستىك كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ەكونوميكا جانە حالىقارالىق قاتىناستار جونىندەگى دوكسون فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى دجوشۋا ايزەنمان, Global Sovereiqn Markets, UBS Global Asset Manaqemment اعا ستراتەگى ماسسيميلليانو كاستەللي, يتاليانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-مينيسترى رومانو پرودي, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى كريستوفەر پيسساريدەس, اۆستريانىڭ بۇرىنعى كانتسلەرى الفرەد گۋزەنباۋەر, قحر قارجى ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى دجين جونگسيا ءسوز الىپ, الەمدىك قارجى جۇيەسىن سەنىمدى تۇردە قايتا قالىپتاستىرۋ جولدارى تۋرالى ءوز وي-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. بۇل باسقوسۋ بىلىكتى ساراپشىلاردىڭ كوزقاراستارىنا نەگىزدەلگەن تارتىمدىلىعىمەن ەرەكشەلەندى.
* * *
VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى شەڭبەرىندە «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋداعى ءرولى» اتتى پلەنارلىق سەسسياسى بولىپ ءوتتى. ونى «بايتەرەك» ۇبح» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ تاۋەلسىز ديرەكتورى كلاۋس مانگولد مودەراتور رەتىندە جۇرگىزىپ وتىردى.
ەكونوميكا جانە قارجى سالاسىنىڭ ماماندارى مەن ساراپشىلارىنىڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزعان بۇل ماڭىزدى سەسسيانىڭ كۇن ءتارتىبى بويىنشا «قازاقستاننىڭ جاڭا دامۋ بانكى – تەڭگەمەن قارجىلاندىراتىن ۇزدىك بانك», «بايتەرەك» ۇبح» اق ەنشىلەس ۇيىمدارمەن وتاندىق شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ قۇرالدارى, «بايتەرەك» ۇبح» اق ەنشىلەس ۇيىمدارىمەن قازاقستاندا ىسكە اسىرىلاتىن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قولداۋى» اتتى تاقىرىپتار جان-جاقتى تالقىلاندى. سەسسيا جۇمىسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ, «بايتەرەك» ۇبح» اق باسقارما توراعاسى قۋاندىق بيشىمباەۆ, پارلامەنت دەپۋتاتتارى جانە شەتەلدىك قارجى ينستيتۋتتارى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن ايقىنداپ, ەلىمىزدىڭ الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان 30 ەلىنىڭ قۇرامىنا كىرۋ مىندەتىن قويدى. بۇگىنگى وركەنيەت ۇردىسىنە نىق قادام باسقان قازاقستان ەكونوميكالىق دامۋدىڭ سارا جولىندا ينتەگراتسيالىق بايلانىستارعا باسىمدىق بەرۋدە, دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ سەسسيادا سويلەگەن سوزىندە. ەندى ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن ەلىمىز كەدەن وداعى قۇرامىنداعى رەسەي فەدەراتسياسى جانە بەلارۋس رەسپۋبليكاسىمەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى شارتقا قول قويادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلىمىز بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا ءمۇشەلىككە قابىلدانباق. مىنە, وسى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرىپ, تىڭ بەلەستەرگە باستاماق.
ەكونوميكامىزدىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە قاجەتتى جاعدايلاردىڭ جاسالىپ جاتقانىنا توقتالا كەلىپ, اسەت يسەكەشەۆ قازاقستاندا جەكەشەلەندىرۋدىڭ ەكىنشى تولقىنى جاريالانىپ, جەكە مەنشىك سالانىڭ دامۋىنا داڭعىل جول اشىلعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. بۇل رەتتە ەلىمىزدىڭ قارجى سالاسىن دامىتۋعا ايرىقشا باسىمدىق بەرىپ وتىر. قازاقستان ەكونوميكاسى ءوزىنىڭ دامۋ ۇردىسىندە جەكەمەنشىك ءجانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى قاجەت ەتەدى. ەكونوميكانى يندۋستريالاندىرۋدىڭ سارا جولىنا سالۋ ءۇشىن سەنىمدى قارجى ينستيتۋتتارى قاجەت. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن ودان ءارى دامىتۋدا «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اكتسيونەرلىك قوعامىنا جۇكتەلىپ وتىرعان جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اسا زور, دەدى ول.
ەكونوميكامىزدىڭ باسىم سالالارىن قارجىلاندىرۋ جانە قولداۋ ارقىلى قازاقستان ەكونوميكاسىن تۇراقتى دامۋعا باستاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان «بايتەرەك» حولدينگىن بەس ستراتەگيالىق باعىت بويىنشا دامىتۋ كوزدەلىنگەن. ولار ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىن قارجىلاندىرۋ جانە قولداۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋىنا كومەكتەسۋ; شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ; ەكونوميكانىڭ يننوۆاتسيالىق سالالارىن دامىتۋ; قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ; مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك سالاداعى باسىم مىندەتتەرىن شەشۋ بولىپ تابىلادى.
ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنا ءتيىمدى قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا حولدينگ قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى, قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق قورى جانە «قازىنا كاپيتال مەنەدجمەنت» سەكىلدى ءوزىنىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق قىزمەتىن بارىنشا جانداندىردى. ءبىرىنشى كەزەكتە حولدينگ ءۇيد مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيا تارتۋعا باسىمدىق بەردى. 2014 جىلى حولدينگ جالپى قۇنى 3,7 ميلليارد دوللاردان استام 13 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە قوسىپ 8 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىمەن بىرگە, 2014-2015 جىلدارى جالپى قۇنى 8 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن 20 ينۆەستيتسيالىق جوبانى قارجىلاندىرۋ جوسپارلانعان. وسى جوبالار شەڭبەرىندە 6 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلماق.
شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ اياسىندا بىرقاتار تابىستارعا دا قول جەتكىزىلىپ وتىر. 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا بولىنگەن 236 ميلليارد تەڭگەنى 2023 جىلى 583 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ بەلگىلەنگەن. ەكونوميكانىڭ جاڭا, قازىرگى زامانعى سالالارىن قولداۋ جانە يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە حولدينگ مىنانداي ماقساتتى ينديكاتورلاردى ايقىنداپ وتىر.ماسەلەن, يننوۆاتسيالىق سالادا وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ جىل سايىنعى كولەمى 2014 جىلعى 8 ميلليارد تەڭگەدەن 2023 جىلى 13 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ارتتىرىلماق. تەحنولوگيالار ترانسفەرتىن ىسكە اسىرعان كاسىپورىندار سانىن 2014 جىلعى 12 پايىزدان 2023 جىلى 70 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلىنگەن. قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن قولداۋ ماقساتىندا بىرقاتار كەشەندى شارالار بەلگىلەنۋدە. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قولداۋ قۇرالدارى ارقىلى ءىس جۇزىنە اسىرىلعان جوبالار نەگىزىندە ەكسپورتتالاتىن ءونىم كولەمىن 2013 جىلعى 7,7 ميلليارد تەڭگەدەن 2023 جىلى 13 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا.
مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك باعىتتاعى مىندەتتەرىن شەشۋگە كومەكتەسۋ ماقساتىندا حولدينگ «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق جانە «قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسى» اق سياقتى سەرىكتەستەرىنىڭ جۇمىسىنا باسىمدىق بەرمەك. بۇل كومپانيالار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن قارجى جيناقتاۋ جۇيەسىن ودان ءارى دامىتىپ, يپوتەكالىق نارىقتى قولداي وتىرىپ ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن ارەندالىق باسپانا جۇيەسىن كەڭەيتۋدى قامتاماسىز ەتەدى. وسىعان بايلانىستى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناق جۇيەسىنە قاتىسۋشى ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ ۇلەس سالماعىن 2013 جىلعى 4 پايىزدان 2023 جىلى 17 پايىزعا دەيىن ۇلعايتىلادى. حولدينگ نارىقتاعى باسپانا سالۋعا جانە ساتىپ الۋعا بەرەتىن نەسيەلەرىنىڭ ۇلەسىن 2013 جىلعى 13,8 پايىزدان 2023 جىلى 25 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋدى كوزدەپ وتىر.
ەلىمىزدە ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ جاتقان ءۇيد باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەس جىلدىعىندا, ياعني 2015-2019 جىلدارى اتقاراتىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ءمىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا «ءبايتەرەك» حولدينگى نەگىزگى قارجى اگەنتى بولىپ بەلگىلەندى. ەكىنشى بەسجىلدىق باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا حولدينگ دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسىن قايتا قاراپ, جاڭا ءمىندەتتەر بەلگىلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى نەسيەلەۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان 100 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل ەلىمىزدەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرمەك. مىنە, وسىنداي كەلەلى مىندەتتەردى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ارقىلى «بايتەرەك» حولدينگى 2023 جىلعا قاراي ەل ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ مەن مودەرنيزاتسيالاۋدى ويداعىداي ءىس جۇزىنە اسىرىپ, تۇراقتى دامۋ ءۇردىسىن قامتاماسىز ەتپەك. سەسسيا جۇمىسىنا قازاق-بريتان ساۋدا-ونەركاسىپ كەڭەسىنىڭ تەڭ توراعاسى دەۆيد ۆۋتتون, McKinsy&Company كومپانياسىنىڭ سەرىكتەس-كەڭەسشىسى پيتەر كرالچيك, ىعس (حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسى) ورتالىق ازيا ەلدەرى بويىنشا ايماقتىق مەنەدجەرى مواززام ا.مەكان جانە باسقالار قاتىسىپ, كۇن تارتىبىندەگى كەلەلى ماسەلەلەردى بەلسەندى تالقىلادى.
* * *
VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى شەڭبەرىندە ەۋرازەق باس حاتشىسى تايىر مانسۇروۆتىڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ومىردە جۇزەگە اسقان ەۋرازيالىق جوباسى. ەۋرازيالىق جوبانىڭ 20 جىلدىعىنا وراي» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى. بۇل كىتاپ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1994 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە سويلەگەن سوزىندە العاش رەت ۇسىنعان «مەملەكەتتەردىڭ ەۋرازيالىق وداعىن قۇرۋ تۋرالى» يدەياسىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي جارىق كورىپ وتىر. ونىڭ اۆتورى – قازاقستاندىق تانىمال ساياساتكەر جانە ديپلومات, ەۋرازەق باس حاتشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى تايىر مانسۇروۆ پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ الدىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن كەمەل كەلەشەكتى اشاتىن ەۋرازيالىق جوبانىڭ تاريحي ءرولىن ءتيىمدى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋدىڭ باستى قۇرالى رەتىندە جۇيەلى تۇردە تالداپ كورسەتكەن. باسىلىم قالىڭ وقىرمانعا, عالىمدارعا, مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە حالىقارالىق قاتىناستار سالاسىنىڭ ماماندارىنا, سونىمەن قاتار, قازىرگى زامانعى تاريحپەن اينالىساتىن وقىرماندارعا ارنالعان.
* * *
كەشە VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ شەڭبەرىندە حالىقارالىق ايەلدەر فورۋمى «G-GLOBAL: جاڭا ەكونوميكاداعى ايەلدەر ءرولى» دەگەن تاقىرىپتا جۇمىسىن باستادى. جيىندى قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى, قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر وداعى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياسىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرعان. فورۋم قاتىسۋشىلارى جينالعان زالعا كەلۋشىلەردىڭ قىزىعۋشىلىعى زور بولعان سەكىلدى, فورۋم باستالاردا ءبىر-ءبىرىن قۇتتىقتاپ, تانىسىپ جاتقاندار, پىكىر الىسىپ جۇرگەن ايەل زاتىنان كوز ءسۇرىندى. ءبىردى-ەكىلى ازاماتتىڭ تارىداي شاشىراپ وتىرعانىن كورگەندە فورۋم جۇمىسىنىڭ شىنىمەن ناتيجەلى بولاتىنىن اڭعارتقانداي ەدى.
جيىننىڭ نەگىزگى تاقىرىبى ايەلدەردىڭ ساياسي كوشباسشىلىعى, تابىستى بولۋ ءۇشىن قانداي قاسيەتتەردى جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگى, جالپى, كوشباسشىلىق قاسيەتىن ادام كاپيتالىن دامىتۋ قۇرالى رەتىندە قاراستىرۋعا بولا ما دەگەن اڭگىمە توڭىرەگىندە ءوربىدى. باسقوسۋدىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا, قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا ءتورايىمى ماحاببات بەكبوسىنوۆا, اۋعانستاننىڭ ايەلدەر ىستەرى جونىندەگى ءمينيسترى حۋسن بانۋ گازانفار, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەلەنا باحمۋتوۆا, شۆەتسيالىق «TeliaSonera Eurasia» كومپانياسىنىڭ كورپوراتيۆتىك بايلانىستارى بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنتى الەكساندرا اككيرمان, كانادا سىرتقى ىستەر كونسۋلدىق ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەتتىك ءمينيسترى لينن ەليچ جانە باسقالار قاتىسىپ, قۇتتىقتاۋلارىن جەتكىزدى. تالاپ-تىلەكتەرىن ءبىلدىرىپ, فورۋم جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى.
گ.ابدىقالىقوۆا ەلباسىمىزدىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ايەلدىڭ وتباسى تىرەگى ەكەندىگى, ياعني مەملەكەتتىڭ دە تىرەگى ەكەندىگىن باسا كورسەتكەندىگىن جەتكىزگەنىن ايتسا, ح.ب.گازانفار بۇگىندە ءوز ەلىندە ايەلدەردىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقانىن كوتەرىڭكى كوڭىلمەن مالىمدەدى. ال ا.اككيرمان ءوز ەلىندە ايەلدەردىڭ قاي سالادا بولسا دا ۇلەس سالماعى جوعارى ەكەنىن اتاپ كورسەتسە, ل.ەليچ ءوز ەلىندە 1,5 ملن. ايەلدىڭ بيزنەسپەن اينالىساتىنىن كولدەنەڭ تارتتى.
***
استاناعا فرانتسيادان ينۆەستيتسيا تارتىلدى
VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا V «Astana Invest 2014» حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋم وتۋدە. كەشە وسى فورۋم اياسىندا استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى مەن «EIFFAGE – EGIS – GDFSUEZ» كونسورتسيۋمى اراسىندا ASTAINABLE جوباسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. مەموراندۋمعا ەلوردا اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ جانە فرانتسيا مەملەكەتىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى فرانس ەتەن قول قويدى. استاناعا ASTAINABLE جوباسى اياسىندا ۇسىنىلعان قالالىق جوبالاۋ تەتىگى – قالانى دامىتۋ جوسپارىنداعى بىرقاتار جوبالاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «استانا Innovations» اق باسقارما توراعاسى تالعات ءاشىمنىڭ ايتۋىنشا, اتالمىش 3D ۇلگىسى قالا نىساندارىن 3D كارتاعا بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتالمىش كارتا ارقىلى قالا اۋقىمىندا بولىپ جاتقان ءتۇرلى وقيعالاردى مودەلدەۋگە بولادى. ماسەلەن, جولداردىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىكتەرىن ناقتى ەسەپتەۋگە بولادى. بۇرىن بۇل كارتالار 2D فورماتىندا جانە شاشىراڭقى بولاتىن. ەندى بۇل جوبا بارلىعىن ءبىرتۇتاس ەتىپ بىرىكتىرەدى. جوبا قۇنى – 3 ملن. ەۋرو. بۇل قارجى فرانتسيا مەملەكەتىنەن ينۆەستيتسياسى رەتىندە تارتىلماق. استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى اتالمىش جوبانىڭ تەك جۇزەگە اسىرىلۋىن قاداعالاپ قولداۋ كورسەتەتىن بولادى. «قالانىڭ تۇراقتى دامۋىنا ارنالعان 3D-ىنتالاندىرۋشى» جوباسى «Smart اstana» جوباسىنىڭ نەگىزگى قۇرامىنا جاتادى. ***ەل بەدەلىن اسقاقتاتۋ ءۇشىن
VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اشىلعان كۇنى «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الاڭىندا وتاندىق G-Global جانە «استانا ەكسپو-2017» مەگاجوبالارىن قولداۋ ماقساتىندا «كەرۋەن» اتتى موتوشەرۋ باستاۋ الدى. شەرۋ بارىسىندا التى قازاقستاندىق ەۋروپا مەن ازيا تۇرعىندارىن وسىناۋ مەگاجوبالارمەن تانىستىرۋ ماقساتىندا الەمنىڭ 20 مەملەكەتىن ارالاپ شىقپاق. موتوشەرۋگە قاتىسۋشىلار رەسەي, فينليانديا, شۆەتسيا, نورۆەگيا, فرانتسيا, يتاليا, تۇركيا ەلدەرىن ارالاپ, شىلدەنىڭ 6 كۇنى, ياعني ەلىمىزدەگى قالا كۇنى مەرەكەسىنە وراي استاناعا ورالماق. ساپار بارىسىندا وتانداستارىمىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلعان G-Global جاھاندىق ۇنقاتىسۋ الاڭىمەن «استانا ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسى تۋرالى جان-جاقتى ناسيحاتتاپ, شەتەلدىكتەرگە بۇل جوبالاردىڭ ارتىقشىلىعىن پاش ەتپەك. پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, «عالىمداردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كلۋبى» قاۋىمداستىعىنىڭ ۇيلەستىرۋ كوميتەتىنىڭ تەڭ توراعاسى سەرىك نوگەربەكوۆ موتوشەرۋگە قاتىسۋشىلارعا ءسات ساپار تىلەدى. سۇڭعات ءالىپباي, جىلقىباي جاعىپار ۇلى, ۆەنەرا تۇگەلباي, «ەگەمەن قازاقستان».
