كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىستارى ءدال مۇنداي قىزىقتى, ءارى قاۋىپتى بولار دەپ ويلاماپپىن. جۋىقتا وسكەمەندەگى ەرتىس پوليتسيا ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورلارىمەن تۇنگى كەزەككە ءتۇستىم. كادىمگىدەي پوليتسيا فورماسىن كيدىك. ارينە شارتتى ءبارى. سونىڭ وزىندە يىققا قونا كەتكەن قوس پوگون ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەگەندەي بولدى. سالماعى بار. قالاي دەسەك تە, پوليتسيا – مەملەكەتتىڭ ايناسى. ەل ءۇشىن, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قىزمەت قىلادى.
قىزمەتكە كىرىسپەس بۇرىن, ەرتىس پوليتسيا ءبولىمى باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, مايور بولاتجان راحيمجانوۆ ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ مىندەتى مەن قىزمەتى تۋرالى قىسقاشا تۇسىنىك بەردى. تۇنگى كەزەككە №220 ەكيپاج, ەكى ۋچاسكەلىك ينسپەكتور, ءبىر جۇرگىزۋشى شىعاتىنىن حابارلادى.
– اسىرەسە وتباسىلىق كيكىلجىڭدەرگە كوپ شاقىرادى. ال قىلمىستىق ءىس ورىن السا, باراتىن پوليتسەيلەر باسقا. ماسەلەن, پاتەردى سۋ باسسا, وتباسىلىق ۇرىس-توبەلەس بولسا, وقيعا ورنىنا ءبىز جەتەمىز. كەيبىر جاعدايدا, پسيحيكالىق ديسپانسەردە تىركەۋدە تۇرعان ازاماتتار تارتىپسىزدىك جاسايدى. ونداي بولسا, №20 بريگادانى شاقىرىپ, ديسپانسەرگە جونەلتەمىز. ەگەر دە, وتباسىلىق كيكىلجىڭ ورىن الىپ, ەكى تاراپتىڭ بىرىنە ورتاشا جاراقات تۇسىرسە, قىلمىستىق كودەكستىڭ 107-بابىنا سايكەس ورىن العان وقيعامەن باسقا توپ اينالىسادى. قىسقاسى, جۇمىستىڭ قىزىعى مەن شىجىعى كوپ, – دەدى پوليتسيا مايورى ب.راحيمجانوۆ.
جۇمىستى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن تۇسىنگەندەي كەيىپتە كابينەتتەن شىعىپ بارا جاتقانىمىزدا: – جاراقات الىپ قالماي, بايقاپ جۇرىڭىزدەر, – دەپ جانە ساقتاندىرىپ قويدى باسشىنىڭ ورىنباسارى.
سوعان قاراعاندا, تەنتەكتەردى تەزگە سالۋ پوليتسيا قىزمەتكەرى ءۇشىن دە وڭاي ەمەس كورىندى. مىندەتىمىز – كەشكى سەگىزدەن تاڭعى سەگىزگە دەيىن ەرتىس پوليتسيا بولىمىنە قاراستى اۋماقتاعى شاقىرتۋلارعا جەتۋ, قاجەت بولسا, حاتتاما تولتىرىپ, ءتارتىپ بۇزعاندارعا زاڭ شەڭبەرىندە شارا قولدانۋ. «سەنبى كۇنى بولسا, ءبىر ءسارى, اپتا ورتاسىندا شاقىرتۋلار تۇسەر مە ەكەن» دەگەنىمشە بولعان جوق, بۋروۆ كوشەسىنە شاقىرتۋ ءتۇستى. الدىن الا حابارلاعانداي, ادام قايتىس بولعان ەكەن. ۇشىپ جەتسەك, سول اۋماقتىڭ ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورى بارىپ, ءتيىستى حاتتامانى تولتىرىپ قويىپتى. مۇنداي جاعدايدا, الدىمەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى مايىتتە ەشقانداي جاراقاتتىڭ جوعىنا كوز جەتكىزەدى, تۋىستارىمەن تىلدەسەدى. سودان كەيىن عانا مايىتحاناعا جونەلتەدى.
ەكىنشى شاقىرتۋ ا.چەحوۆ كوشەسىندەگى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ بىرىنەن ءتۇستى. بارساق, 50 جاستاعى ايەل ۇيالى تەلەفونىنا «پوليتسيادان» دەپ بەلگىسىز بىرەۋلەر حابارلاسقانىن ايتىپ شاعىمداندى. قوڭىراۋ شالعاندار گۇلناردىڭ اتىنا الاياقتار نەسيە راسىمدەمەك بولعانىن ەسكەرتىپ, كارتاسىن بلوكتاۋ كەرەك دەگەن كورىنەدى. ابىروي بولعاندا, گۇلنار ولارعا ەشقانداي كود ايتپاعان. وسىنداي قوڭىراۋلار ءجيى تۇسە باستاعان سوڭ پوليتسيا كومەگىنە جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولعان. شاقىرتۋىنا جەدەل جەتكەن جەرگىلىكتى پوليتسيا ينسپەكتورلارى قۋانىش ايبەك ۇلى مەن ەلدار سەرىك ۇلى مۇنداي قوڭىراۋعا مەيىلىنشە جاۋاپ بەرمەۋ كەرەكتىگىن ايتىپ ءتۇسىندىردى. جاۋاپ بەرگەن جاعدايدا دا, قىسقا عانا سويلەسكەن ءجون. ونىڭ ۇستىنە ينتەرنەتتەگى الاياقتاردى قولعا ءتۇسىرۋ قيىننىڭ قيىنى. سەبەبى وزگە مەملەكەتتەردە وتىرىپ, ارام ويلارىن جۇزەگە اسىرۋى مۇمكىن.
ينسپەكتورلاردىڭ ايتۋىنشا, جۇمىس كۇندەرى 70-كە جۋىق شاقىرتۋعا بارادى ەكەن. ال جۇما, سەنبىدە جۇزدەن استام ازاماتتىڭ شاعىمىنا قۇلاق اسادى. بايقايمىن, كەيبىرەۋ بولماشى دۇنيەگە دە پوليتسيا شاقىرا بەرەتىن سياقتى. ءار شاقىرتۋعا ينسپەكتورلار حاتتاما تولتىرادى نەمەسە راپورت جازادى. سوعان قاراعاندا, قاعاز بەن قالام شاق كەلمەيدى-اۋ.
ءۇشىنشى شاقىرتۋ قالانىڭ ىرگەسىندەگى «لەسحوز» شاعىن اۋدانىنا ءتۇستى. حابارلاعانداي, ءبىر كورشى ەكىنشىسىن ۇرىپ جىبەرگەن ەكەن. انىق-قانىعىنا بارعان سوڭ جەتەر.
پوليتسەيلەردىڭ راتسيالارىندا بىج-بىج ەتىپ, مازا جوق. «لەسحوز» شاعىن اۋدانىنىڭ ورتالىق كوشەسىندەگى شامى جارقىراپ تۇرعان دۇكەننىڭ الدىنا توقتادىق. جابىرلەنۋشى ازاماتشا پوليتسيا كولىگىنە ءوزى كەلدى. ۆ.بوبروۆانىڭ جازعان ارىزىنا كوز سالساق, بۇرىنعى كۇيەۋىنىڭ ايەلى ي.گۋششينا سوققىعا جىققان ەكەن. ءمان-جايدى انىقتاپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جاياۋلاتىپ, كۇيەۋى تۇرىپ جاتقان ۇيگە بەتتەدىك. قاتار تۇرادى ەكەن. كوزگە تۇرتسە كورگىسىز, قاراڭعى كوشە. جان-جاقتان ابالاپ يتتەر ۇرەدى. جابىرلەنۋشى ۆ.بوبروۆا الدىمىزعا ءتۇسىپ الىپ, بۇرىنعى كۇيەۋىنىڭ ۇيىنە دەيىن ءوزى جول باستاپ بارعان. ءتۇن ىشىندە ەسىگىن قاعىپ ءجۇرىپ وياتتىق. سويتسەك كۇدىككە ىلىنگەن ي.گۋششينا ارىزدانۋشىنى بۇل كۇنى مۇلدەم كورمەگەنىن ايتىپ اقتالدى. كورمەسە كورمەگەن دە شىعار دەپ وي ءتۇيدىم ىشتەي. ۆ.بوبروۆا بالە جاپقىسى كەلگەنگە ۇقسايدى. سويتسەك ونى سوققىعا جىققان قازىرگى كۇيەۋى بولىپ شىقتى. ون بەس تاۋلىككە قامالعان ۆ.بوبروۆانىڭ بۇگىنگى كۇيەۋى بوستاندىققا شىعىپ, ۇيىنە كەلسە, ۆ.بوبروۆا بەيتانىس ەر اداممەن ىشىمدىك ءىشىپ وتىرعان. البەتتە, ەر جىگىتتىڭ نامىسى بار, ايەلىنە قول جۇمساعان. ول بولسا, بۇل جاعدايدى پايدالانىپ, يرينا گۋششينانى سەبەپسىز زاڭعا تارتقىسى كەلگەن. شىم-شىتىرىق وقيعانىڭ ۇشى قايدان, قالاي باستالعانىن ۋچاسكەلىك پوليتسەيلەر بەسكە ءبىلىپ وتىر. قوس تاراپقا دا ەسكەرتۋ جاسادى, ادەتتەگىدەي ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. ال جازىلعان ارىز پوليتسيا تاراپىنان جاۋاپسىز قالمايدى.
ءتورتىنشى شاقىرتۋ. ءۇيدى-ءۇيدىڭ اراسىمەن پوليتسيا ماشيناسى زۋ-زۋ ەتىپ وتە شىعار ما ەدى. كوپتەگەن ۇيلەردە اۆتوتۇراق قاراستىرىلماعاندىقتان با, تۇرعىندار كولىكتەرىن بەي-بەرەكەت قويىپ كەتە بەرەدى. قۇداي ساقتاسىن, كوپ پاتەردىڭ بىرىنەن وت شىقسا, ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ كولىگى قالاي وتەر ەكەن؟!
پودەزدەن پاتەرگە قوڭىراۋلاتتىق. داۋىسى ءدىر-ءدىر ەتكەن قىز ەسىكتى تەز اشا قويدى. ءۇشىنشى قاباتقا كوتەرىلدىك. پاتەرىنىڭ ەسىگىن بىرەۋ تەپكىلەگەن ەكەن, اياق ىزدەرى قالىپتى. تۇتقاسىنا دەيىن ج ۇلىپ العان. ءبىزدى كورە سالا, بۇرىنعى جىگىتىنە شاعىم ايتا باستادى. پوليتسيا ينسپەكتورى ەلدار سەرىك ۇلى بىردەن: «ارىز جازاسىز با؟» دەدى. قىز تارتىنعان جوق. ىڭعايلانا وتىرىپ, ارىز جازۋعا كىرىسكەن. ءيا, اۋىزشا ايتقان شاعىم ءوز الدىنا, ارىز تۇسسە زاڭدىق كۇشى بار. ەرتەڭگى كۇنى تەنتەكتىك جاساعان ازاماتقا شارا قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ارىز جازىلدى, قولى قويىلدى. شولىپ شىقتىق. قىسقاسى, ارىزدانۋشى اپتا بۇرىن جىگىتىمەن ات قۇيرىعىن كەسىسكەن. بىراق بۇل شەشىمگە كوندىگە الماعان جىگىتى ءۇيىنىڭ ەسىگىن قاققان. بالكىم, كەشىرىم سۇراعىسى كەلگەن بولار. قىز اشپاعان سوڭ, ەسىكتى تەپكىلەگەن, قورقىتقان, قوقان-لوقى كورسەتكەن. بۇل جەردە ءتارتىپتىڭ بۇزىلعانى انىق. ەندى جازىلعان ارىز نەگىزىندە بۇزاقىلىق جاساعان ازاماتقا شارا قولدانىلادى.
بەسىنشى شاقىرتۋ. كەزەكشىلىككە شىققانىمىزعا ەكى ساعات بولماي جاتىپ, بەسىنشى شاقىرتۋعا كەتىپ بارامىز. اۋلادا ويناپ جۇرگەن ەكىنشى سىنىپ وقۋشىسى اناستاسيانىڭ باسى جارىلىپتى. ءبىز بارعانشا, كامەلەتكە تولماعاندار ءىسى جونىندەگى پوليتسيا ينسپەكتورى ەرمەك قالىباەۆ جەتىپ ۇلگىرىپتى.
– ەگەر تاس لاقتىرعان قىزدىڭ اتا-اناسى كەلىپ كەشىرىم سۇراسا, جابىرلەنۋشىمەن بىتىمگە كەلسە, ەشقانداي شارا قولدانبايمىز. ەگەر ولاي بولماعان جاعدايدا اكىمشىلىك كودەكستىڭ 73-بابىنا سايكەس ايىپپۇل سالىنادى, – دەپ ءتۇسىندىردى ە.قالىباەۆ.
التىنشى شاقىرتۋعا اسىقتىق. اينەكتى شاعىپ, ءوز-وزىنە قول جۇمساماق بولعان با, ءتۇسىنىپ بولمادىق, دەرەۋ راتسياعا تۇسكەن مەكەنجايعا كەلگەنبىز. اۋلادا جەدەل جاردەمنىڭ كولىگى تۇر. پودەزدىڭ ەسىگى تاس جابىق. تەرگەن قوڭىراۋىمىزعا جاۋاپ جوق. شاقىرىپ الىپ, ەسىكتى اشپايتىندارى نەسى وسى؟! ونسىز دا شاقىرتۋدان شاقىرتۋ. قاباتتان قاباتقا كوتەرىلىپ, اياقتان تاۋسىلىپ ءجۇرمىز... ءبىر ۋاقىتتا ەسىكتى كورشىسى اشىپ, ىشكە ەندىك. جاس شاماسى وتىز-وتىز بەستەگى ايەل اينەكتى شاعىپ, وزىنە قول جۇمساماق بولعان سەكىلدى. ءبىز كىرگەندە جەدەل جەتكەن №20 بريگادا قولىن بايلاپ, اكەتىپ بارا جاتقان. ونىڭ ۇستىنە, ازاماتشا پسيحياتريالىق ديسپانسەردە تىركەۋدە تۇر ەكەن. بارىنەن دە ايانىشتىسى, كوزدەرى بوتالاپ كىشكەنتاي بالالارى قالدى ۇيدە...
جەتىنشى شاقىرتۋعا جۇيتكىپ بارامىز. تۇنگى ساعات ون ەكىگە تاياعان. كراسين شاعىن اۋدانىنىڭ تۇرعىنى شاقىرتقان ەكەن. قاۋساپ تۇرعان قاقپانى سىعالاتا اشا بەرگەنىمىزدە, ۇيشىكتەن ۇرەيلەنە يت ءۇردى. تەرەزەنى قاقتىق. تەلەديداردىڭ جارىعى ءۇي ءىشىن الا كولەڭكەلەيدى. ەشكىم ءۇن قاتپاعان سوڭ ەسىكتى سىقىرلاتا اشىپ, ۇيگە كىرگەنىمىزدە:
«قارسى العان ۋاقىتتى, ماڭگىلىك دوسىنداي, ءبىزدىڭ ەل باقىتتى, ءبىزدىڭ ەل وسىنداي!» – دەپ تەلەديداردان ءانۇران شىرقالىپ جاتقان. جاداۋ ءۇي, جۇدەۋ تىرلىك. ورتاڭعى بولمەدەگى ۇيىقتاپ جاتقان ەر ازاماتتى تۇرتپەكتەپ وياتتىق. اتىپ تۇرىپ, پوليتسيا ينسپەكتورى قۋانىش ايبەك ۇلىمەن جىلى امانداستى. حال سۇراستى. بىزگە جايعاسىڭدار دەگەندەي يشارات جاسادى.
– ۇلىمدى اۋلادا ويناپ جۇرگەن جەرىنەن شەشەسى الىپ كەتىپتى, – دەدى كرەسلودا تۇرعان وقۋشىنىڭ سومكەسىن يەگىمەن نۇسقاپ. – ەرتەڭ ساباق. ءۇي جۇمىسىن دا ورىنداعان جوق. ەندىگى ينتەرناتقا الىپ كەتكەن شىعار. تاڭەرتەڭ بارىپ الىپ كەتۋى كەرەك, – دەدى ءبىزدى شاقىرتقان ەرجان سەرىكجان.
پوليتسيا ينسپەكتورى قۋانىش ايبەك ۇلى ازاماتتىڭ ءار ءسوزىن مۇقيات تىڭداپ العان سوڭ اقىلىن ايتتى. اراق اتاۋلىنى تاتىپ الماۋىن ءوتىندى. ءيا, كادىمگى باۋىرىنداي جاناشىرلىق تانىتىپ وتىر. ەرجان سەرىكجان دا العىس ءبىلدىرىپ, ءبىزدى شىعارىپ سالدى.
وقيعا باسى مىنادا: بۇل وتباسى ۋچاسكەلىك پوليتسيانىڭ بۇرىننان نازارىندا. قامقورلىعىندا دەسەك تە بولادى. ەرجان سەرىكجان جارى ىشكىلىككە سالىنعان سوڭ اجىراسىپ تىنعان. ونىمەن قويماي زاڭ ورگاندارى ايەلى جاننەتتى انالىق قۇقىعىنان ايىرعان. كەيىن مەكتەپ اكىمشىلىگى, اكىمدىك وكىلدەرى, ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىنىڭ جۇيەلى جۇمىس ىستەۋىمەن ەرجان سەرىكجاندى جالعىز باستى اكە دەپ تانىپ, مەملەكەتتەن جاردەماقى تولەنەتىن بولعان. سونىمەن قاتار تۇراقتى جۇمىسقا دا ورنالاسقان.
گاپتىڭ ءبارى ەرجاننىڭ تۋعان اعاسى ەلجاندا سەكىلدى. اڭگىمە اۋانىنا زەيىن قويسام, انالارى قالانىڭ ورتالىعىنداعى ءبىر بولمەلى پاتەردە تۇرادى. ول كىسى ەلجاننىڭ قىزىن ستۋدەنتسىڭ عوي دەپ جەكە شىعارىپ, ەرجاننىڭ 7-سىنىپ وقيتىن ۇلىن باۋىرىنا باسىپتى. «قىسقا ءجىپ كۇرمەۋگە كەلمەيدى» دەمەكشى, قۋىقتاي بولمەگە ەكەۋىن بىردەي تۇرعىزۋ مۇمكىن بولماعان شىعار. سول كۇننەن باستاپ, ەلجان باۋىرىنا سۋىق قاباق تانىتا باستاعان.
كراسين شاعىن اۋدانى تۇرعىندارى ءبىر-ءبىرىن تانيدى. ءتۇس اۋا ەرجان كوشە باسىنداعى دۇكەننەن سىرا العانىن بازبىرەۋلەر اعاسى ەلجانعا جەتكىزگەن, ەلجان انالىق قۇقىعىنان ايىرىلعان كەلىنى جاننەتكە حابارلاعان. ونى ەستي سالعان جاننەت تاكسيمەن بارىپ, كىشى ۇلى اۋلادا ويناپ وتىرعان جەرىنەن الىپ كەتكەن.
ەندى ويلاپ قاراڭىز: ەكى ورتادا تەنتىرەپ جۇرگەن بەيكۇنا بالالارعا وبال. ولار ەرتەڭ قانداي ازامات بولارى, بەلگىسىز. وتباسىلىق قۇندىلىق قايدا, تاربيە قايدا؟! وسىنىڭ بارىنە كىنالى – الكوگول. جوق, مۇمكىن ادامنىڭ ساناسى, اقىل-ويى شىعار...
ءتۇرلى تاعدىر, قيلى قىزىق. ءتۇن اۋىپ بارادى. ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار بىرىنە حاتتاما تولتىرسا, ەندى ءبىر جاعدايدا راپورت جازىپ ۇلگەرىپ ءجۇر. جۇمىستارى قاربالاس. مىنگەن كولىكتەرىندە دە, وزدەرىندە دە دامىلداۋعا مۇرشا جوق. كەزەكتى شاقىرتۋدان سوڭ كەلەسى مەكەنجايعا اسىعا شىعىپ بارا جاتتىق...
ءسوز سوڭى. تاڭعى سەگىزگە دەيىن ەلۋگە جۋىق شاقىرتۋ ءتۇستى. سونداعى كورگەن-بىلگەندەرىمىز بۇكپەسىز جازىلدى. تەك قانا ەتيكاعا سايكەس شاعىمدانعاندار مەن كۇدىكتىلەردىڭ ەسىمدەرى وزگەرتىلدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
