تىڭ تەحنولوگيا تاڭسىق ەمەس
«تسيفرلار الەمدى بيلەيدى». گرەك ويشىلى, ايگىلى ماتەماتيك پيفاگوردىڭ بۇل سوزىمەن كەلىسپەۋ قيىن. راس, قازىر تەك عىلىم مەن بىلىمگە باسىمدىق بەرىپ, تەحنولوگيانىڭ ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەندەر عانا دۇنيە ءجۇزىن وزىنە قاراتۋعا قاۋقارلى.
قازاقستان 2025 جىلعا قاراي تسيفرلى سالاداعى قىزمەتتەر مەن تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىن 500 ملن دوللارعا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. وسى ماقساتتا مەملەكەت باسشىسى بىلتىر حالىققا ارناعان جولداۋىندا ەلىمىزدە 100 مىڭداي جوعارى بىلىكتى ءىت-مامانىن دايارلاۋ قاجەت ەكەنىن ايتقان ەدى. «قازىرگى زاماندا باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ باستى فاكتورىنىڭ ءبىرى – بارىنشا تسيفرلاندىرۋ.
قازاقستان ءۇشىن زاماناۋي تسيفرلى تەحنولوگيالار ترانسفەرتى, يندۋستريا 4.0 ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ ايرىقشا ماڭىزدى. ءبىز شەتەلدەگى ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرىمىزبەن بەلسەندى جۇمىس ىستەۋگە ءتيىسپىز.
سونىمەن بىرگە وتاندىق ءىت-سەكتوردى دامىتىپ, كۇشەيتە ءتۇسۋ دە ماڭىزدى. ەلىمىزگە جاس, ءبىلىمدى ءارى ىنتالى ماماندار كەرەك. تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانىڭ اياسىندا كەمىندە 100 مىڭ جوعارى بىلىكتى ءىت-مامان دايارلاۋ قاجەت», دەگەن بولاتىن قاسىم-جومارت توقاەۆ.
اباي وبلىسىندا جاستاردىڭ تىڭ تەحنولوگياعا بەيىل بولۋى تەگىن ەمەس. كوپشىلىك بىلە بەرمەۋى مۇمكىن, ايتسە دە قازاقستاندا العاش رەت ينتەرنەت ءدال وسى سەمەيدە پايدا بولعان. ايتالىق, 90-شى جىلداردىڭ باسىندا سەمەيلىك Relcom SL كومپانياسى رەسەيلىك «رەلكوم» اق بىرلەسىپ, سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ بايلانىس جەلىسىن ماسكەۋمەن ينتەرنەت ارقىلى حابارلاسۋعا پايدالانىپتى. وتاندىق تسيفرلى كوممۋنيكاتسيانىڭ ىسكە قوسىلۋ تاريحى قىسقاشا وسىلاي.
ماقسات – ادامي رەسۋرستى دامىتۋ
ال Abai IT-Valley – IT-سالاسىنداعى ادامي رەسۋرستى دامىتۋدى كوزدەپ وتىر. اتالعان تەحنوپاركتىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى باۋىرجان ناۋرىزباەۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, سەمەيلىك بالالاردىڭ قارىم-قابىلەتى وزگە ءوڭىردىڭ جاستارىنان كەم ەمەس. بىراق كاسىبي ءبىلىم دەڭگەيى تومەن. نەگە دەسەڭىز, زامان تالابىنا ساي وقىتاتىن مۇعالىمدەر تاپشى.
«جوعارى وقۋ ورىندارىندا اكادەميالىق ءبىلىم بەرىلەتىنىن ەسكەرسەك, ونى اياقتايتىن جاستار كوپ جاعدايدا العان ءبىلىمىن پايدالاناتىن جەردى تاپپاي قينالادى. اكادەميالىق ءبىلىم – عىلىممەن تىعىز بايلانىستى. مۇنداي ءبىلىم العان جاستار قايدا بارادى؟ زاۋىتتار جوق. ءىرى كومپانيالارعا بارا المايدى. ويتكەنى قالاي بارۋدىڭ جولىن بىلمەيدى, كاسىبي داعدى قالىپتاسپاعان. CV مەن تۇيىندەمەنى اجىراتا المايدى. ەكەۋى ءبىر بولعانىمەن ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي. 2018 جىلى جوعارى وقۋ ورنىنا دوكتورانتۋراعا ءتۇسىپ, ينفورماتيكا جانە ماتەماتيكا كافەدراسىندا ساباق بەرىپ ءجۇردىم. مۇستافا ەسىمدى ازاماتپەن تانىسىپ, ەكەۋمىز بىرلەسىپ IT-لابوراتوريانى اشتىق. ونى اشۋداعى ماقساتىمىز – بالالارعا كومپيۋتەردى بۇزىپ, قايتا قۇراستىرۋ داعدىلارىن مەڭگەرتۋ. وسىلايشا, ولار تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ قۇرىلىمىن جاتقا بىلەتىن بولدى. اقىرىنداپ, وقۋشىلارىمىز 3D اپپاراتىمەن شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن تانىتا باستادى. روبوت قۇراستىرىپ, ەسىكتى اشاتىن ەلەكتروندى كارتانى ازىرلەپ شىقتى. كافەدرانىڭ اۋقىمىندا بۇل ايتارلىقتاي ناتيجە سانالدى. ويتكەنى جاستار مۇنى تەك تەوريا جۇزىندە عانا بىلەتىن. ءبىز ولارعا ءوز يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەردىك. سونداي-اق لابوراتوريانىڭ جانىنان باعدارلامالاۋ مەكتەبىنىڭ قىزمەتى جولعا قويىلدى. ءبىزدىڭ ەرەكشەلىگىمىز, وقۋ تەگىن بولدى. وندا اقش, رەسەيدە جۇمىس ىستەگەن باعدارلاماشىلار ساباق بەرىپ ءجۇردى», دەدى ب.ناۋرىزباەۆ.
Tech Orda ىنتىماقتاستىققا جول اشتى
وسى تەحنولوگيالىق كلاستەر اشىلاردان بۇرىن جوبا اۆتورلارى IT-سالاسىندا ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا باعىتتالعان Tech Orda باعدارلاماسىنا قاتىسۋدى ۇيعارادى. اتالعان باعدارلاما كادرلار مەن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ دامۋىن ىنتالاندىرىپ, IT-سەكتوردا جەكە تۇلعالاردىڭ وقۋىن قارجىلاندىرۋدى كوزدەيدى.
«Tech Orda باعدارلاماسى ارقىلى 100 گرانت بەرىلەتىنىن ەستىپ, باعىمىزدى سىناپ كورۋدى شەشتىك. ناتيجەسىندە, ورازالى مۇراتوۆ دەگەن ستۋدەنتىمىز گرانتتى ۇتىپ الدى. قالاي ۇتتى دەگەنگە كەلسەك, ۋنيۆەرسيتەتتە كونكۋرس جاريالاپ, ونىڭ كورسەتكىشتەرى قالعان قاتىسۋشىلاردان وتە جاقسى بولدى. ءسويتىپ ونى جوعارىداعى باعدارلاماعا ۇسىنىپ, بىزگە ۆاۋچەر بەرىلدى. دەمەك 100 ۆاۋچەردىڭ ىشىنەن بىرەۋى بىزگە بۇيىردى. ورازالى قازىر وقۋىن اياقتاپ, وسكەمەن قالاسىنا جۇمىسقا ورنالاسۋدى كوزدەپ وتىر. ءبىزدىڭ تەحنوپاركتەگى ءبىراز ءونىمدى 3D پرينتەرى ارقىلى وسى ورازالى جاساپ شىققان.
سودان كەيىن تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى باعدات مۋسين مەن Astana Hub IT-ستارتاپتار حالىقارالىق تەحنوپاركىنىڭ باس ديرەكتورى ماعجان ماديەۆپەن جولىعۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپ, ولار ءبىزدى قولداۋعا دايىن ەكەندەرىن جەتكىزدى.
سەمەيدە بۇل سالانى جەتىك بىلەتىن مىقتى ازامات كوپ. ولاردىڭ دەنى ەلىمىز بەن شەتەلدىك كومپانيالارعا جۇمىس ىستەپ جاتىر. بىراق وكىنىشكە قاراي, باسىمىزدى بىرىكتىرۋ قيىنعا سوعىپ تۇر. سول ءۇشىن دە Astana Hub-پەن جۇمىس ىستەپ, ولار بىزگە No code school-دى اشۋعا كومەكتەستى. سونداي-اق نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارىنا ارنالعان باعدارلامالاردى دا بىزگە بەردى. وقۋشىلارىمىز ءۇشىن بۇل كەرەمەت جەتىستىك بولدى. ءبىزدىڭ پلاتفورمامىز اشىق, سەبەبى وسى قالادا بارلىعىن وقىتامىز دەگەن ماقساتتى الدىمىزعا قويدىق. ياعني جاستارعا وسى سالادا ءوز قابىلەتتەرىن تانىتۋعا مۇمكىندىك بەرەمىز», دەدى Abai IT-Valley-ءدىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى.
اباي ەسىمى زاماناۋي ترەندكە اينالدى
Abai IT-Valley تەحنوپاركىنىڭ رەسمي اشىلۋى جاڭا اباي وبلىسىنىڭ قۇرىلۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەنىن ايتا كەتكەن ورىندى. مۇنداي سايكەستىككە وڭىرلىك تەحنوپاركتىڭ وكىلدەرى ءدان ريزا بولعاندارىن ايتتى.
«وڭىرلىك تەحنوپاركتى قۇرۋ ءاردايىم ويىمىزدا جۇرەتىن. الايدا بەلگىلەنگەن تارتىپكە سايكەس ونى وبلىس ورتالىقتارىندا عانا اشۋعا بولادى. Alikhan Bokeikhan University-نە اسحات بەيسەمباەۆ ەسىمدى ازامات كەلىپ, ونىڭ قولداۋىمەن تەحنوپاركتى قۇرۋ بويىنشا ۇلكەن جوبانى قولعا الدىق. وبلىس مارتەبەسى بەرىلگەنىن ەستىگەندە قاتتى قۋاندىق. ويتكەنى ساۋىردە بىزدە تەحنيكالىق اشىلۋ بولدى. بۇل بىزگە قانداي مۇمكىندىكتەر بەردى؟ بىرىنشىدەن, وبلىستىڭ قۇرىلۋى بىزگە Astana Hub-تىڭ وڭىرلىك وكىلدىگىن اشۋعا جول اشتى. دەمەك باعدارلامالاۋ مەكتەبىنەن تەحنولوگيالىق كلاستەرگە دەيىن ترانسفورماتسيا جاسالدى. اسحات بەيسەمباەۆ وسى تەحنوپاركتىڭ جوبالىق مەنەدجەرى», دەدى ب.ناۋرىزباەۆ.
ۇلتتىق يدەولوگياعا نەگىزدەلگەن ستارتاپ
قازىر تەحنولوگيالىق كلاستەردە 7 ادام جۇمىس ىستەپ جاتىر. تەحنيكالىق اشىلۋدان كەيىن بىرنەشە ستارتاپ تا پايدا بولدى. ءبىرىنشىسى – اگرارلىق سالاعا قاتىستى, ەكىنشىسى – بالالارعا ارنالعان ويىنشىقتار. ەكەۋى دە ءوڭىردى دامىتۋعا ارنالعان. ياعني Astana Hub-پەن جۇمىس ىستەۋدىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – ستارتاپ دايىنداۋ. ستارتاپ – ەگەر دە ءبىر جوبا جۇزەگە اسىپ جاتسا, ونىڭ ءوزى ءبىر فيرما, دەيدى تەحنوپاركتىڭ وكىلدەرى.
«ويىنشىقتارعا بايلانىستى ستارتاپتىڭ باستى يدەياسى – جاس ۇرپاقتى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋ. مىسالى, قازىر بالالار كوبىنەسە امەريكالىق كوميكستەردىڭ نەگىزىندە جاسالعان ويىنشىقتارمەن ويناپ, سولاردى قاھارمان سانايدى. سوندا ءبىزدىڭ ۇلتتىق باتىرلارىمىز جوق پا؟ نەگە وسىنى قولعا الىپ, جۇزەگە اسىرماسقا دەگەن وي كەلدى. سوندىقتان «باتىرلار» دەگەن جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. دايىن ويىنشىقتاردى قالاداعى بالاباقشانىڭ بىرىنە تاپسىردىق, بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعى بار. سۇرانىس جوعارى. ءبىرىنشى كەزەڭدە باتىرلاردى تەك بوياپ, ويناۋ عانا كوزدەلسە, ەكىنشى كەزەڭدە كونسترۋكتوردى قۇراۋ كوزدەلەدى», دەدى Abai IT-Valley تەحنوپاركىنىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى.
10-سىنىپتىڭ وقۋشىسى اياجان سايلاۋ ءوز كەلەشەگىن IT-سالاسىمەن بايلانىستىرىپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل كۇننەن-كۇنگە قارقىندى دامىپ جاتقان سالانىڭ ءبىرى. سول سەبەپتى ول ءوز مۇمكىندىگىن وسى باعىتتا پىسىقتاپ كورۋدى ءجون دەپ تاپقان.
«بۇل تەحنوپارك جايلى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ءبىلىپ, ءوزىمدى جاڭا باعىتتا سىناپ كورۋدى شەشتىم. ماعان باعدارلامالاۋ پروتسەسى, وسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ءتاسىلى ۇنايدى. سەبەبى وقىتۋشىلار بارلىعىن تۇسىنىكتى تىلدە جەتكىزەدى. وسى جەردىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, قاجەتتى داعدىلاردى 3 تىلدە مەڭگەرىپ كەلەمىز. مۇنداعى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار جاڭا ۇردىستەردەن قالىس قالماۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. قازىر Java-باعدارلامالاۋدىڭ ءتىلىن ۇيرەنۋدەمىز. ەگەر دە بولاشاقتا IT-مامانى بولىپ جاتسام, العان ءبىلىمىم كادەگە جارايدى دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەدى ا.سايلاۋ.
اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ينجەنەرى باتۋحان بايدىبەك تە Abai IT-Valley-دە بىلمەگەنىن ۇيرەنىپ, بىلگەنىن جەتىلدىرىپ جاتىر. ول باعدارلامالاۋدىڭ كاسىبي مامانىنا اينالۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.
«باعدارلامالاۋعا قاتىستى ءبىلىمىم جوق ەمەس. ايتسە دە زامان ءبىر ورىندا تۇرمايدى. ونىڭ ۇستىنە IT-سالاسىندا جاڭالىقتار كۇن سايىن جاڭارادى دەسەم قاتەلەسپەيمىن. مۇندا ءبىلىمىمدى شىڭداپ, تاجىريبە جيناقتاعىم كەلەدى. نەگە دەسەڭىز, الداعى ۋاقىتتا باعدارلامالاۋ باعىتىندا تولىق, ەركىن جۇمىس ىستەۋدى كوزدەپ وتىرمىن. كاسىبي ءبىلىمىڭدى شىڭدايتىن مۇنداي كۋرستار جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان وسى تەحنوپاركتىڭ اشىلعانىنا قۋانىشتىمىن», دەدى ب.بايدىبەك.
سەمەيدەگى تەحنوپارك IT-ءدىڭ قىر-سىرىنا 100-دەن اسا بالانى ۇيرەتۋگە قاۋقارلى. تاياۋ كەلەشەكتە اتالعان تەحنولوگيالىق كلاستەردىڭ ۇجىمى وبلىستا كيبەرسپورت قاۋىمداستىعىن قۇرۋعا بەكىنىپ وتىر. ويتكەنى بۇل ۇلكەن باعىت, زاماناۋي ءۇردىس سانالادى. كيبەرسپورتتا دارىندى جاستار دروندى باسقارۋعا دا جانە باعدارلامالاۋدى دا تەز يگەرۋگە يكەمدى كەلەدى, دەيدى سەمەيلىك IT-ماماندار.
اباي وبلىسى
