14 مامىر, 2014

كادر سىرتىنداعى ءانشى

463 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
«قىز جىبەكتەگى» «گاككۋدى» ورىنداعان ءمۇنيرا يجانوۆا جايلى ءبىر ۇزىك سىر كادر سىرتىنداگى انشي قازاق كينويندۋسترياسىنداعى ۇلتتىق جاۋھاردىڭ ءبىرى دە, بىرە­گەيى – «قىز جىبەك» كوركەم فيل­مى. وسى تۋىندىنى ءتۇسىرۋ بارىسىندا قۇمان تاستانبەكوۆ پەن مەرۋەرت وتەكەشوۆاداي جاستاردىڭ تالانتى جارقىراي كورىندى. ۇلتتىق كينومىزدىڭ التىن قورىنا الىنعان «قىز جىبەكتە» «گاككۋ» ءانى ورىندالادى. كينوتۋىندىدا بۇل ءاندى جىبەكتىڭ ءرولىن سومداعان مەرۋەرت وتەكەشوۆا ورىنداعانداي بولىپ كورىنەدى. ال شىن مانىندە ءبارى باسقاشا بولعان, بۇل ءاندى بۇلبۇلدىڭ ۇنىندەي سىڭعىرلاعان داۋسىمەن ورىنداعان ءمۇنيرا يجانوۆا ەكەنىن كوپ ەشكىم بىلە بەرمەيدى. ويتكەنى, كينوكادر سىرتىندا ءان ورىنداعان ءانشى تۋرالى كوپ ايتىلا دا, جازىلا دا بەرمەيدى. قازىر سول ءانشى اتىراۋ قالاسىندا تۇرادى. ءمۇنيرا يجانوۆانىڭ ونەر جولى قالاي باستالىپ ەدى؟ وسى ساۋالعا جاۋاپ ىزدەگەندە, الدىمەن مىنا دەرەكتەردى العا تارتا الامىز. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز سەمەي وڭىرىندەگى سۋىقبۇلاق اۋىلىندا جارىق دۇنيە ەسىگىن اشىپتى. اعاسى عارىپجان ماتاي­باەۆتى ونەر جولىنداعى العاشقى ۇستازى سانايدى. ويتكەنى, ءدال وسى كىسى ەل ىشىندە كەڭ تاراعان, بۇل كۇندەرى وتە سيرەك ايتىلاتىن ءداستۇرلى ءاندى ناشىنە كەلتىرە ورىنداۋشىلاردىڭ, كەڭىنەن ناسيحاتتاۋشىلاردىڭ بىرىنەن سانالادى. امىرە قاشاۋ­باەۆتىڭ داۋىسىنا ۇقساس ەرەك داۋىستى اعاسىنىڭ ونەرىنە ەلىك­تەگەن ءمۇنيرا دا بەس جاسىنان ءان ايتا باستاپتى. كوپشىلىك ونەرىنە ىقىلاسپەن قول سوققان سايىن انشىلىككە تۇپكىلىكتى مويى­ن بۇ­رادى. ەل ىشىنە «ءانشى قىز» بولىپ تانىلا باستاعان ءمۇنيرا ون سەگىز جاسىندا سەمەيدەگى م.تولەباەۆ اتىنداعى مۋزىكا ۋچيليششەسىنە وقۋعا قابىلدانادى. وسى وقۋ ورداسىنداعى ءتورت جىلدا جەكە ءان ورىنداۋدىڭ قىر-سىرىن تەرەڭ مەڭگەرەدى. سول سەبەپتەن بولار, مۋزىكا ۋچيليششەسىندە وقىعان جىلدارىن ونەر جولىنىڭ باسپالداعى رەتىندە ءاردايىم ەسكە الادى. ۇلتتىق ونەرگە, سونىڭ ىشىندە قازاق اندەرىنە عاشىق جاندى ونەردىڭ تەرەڭ تىلسىمدارى ءوز يىرىمىنە تارتا بەرەدى. دەمەك, ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ قاجەت. وسى ماقساتپەن 1964 جىلى كونسەرۆاتوريادا وقۋعا باعىن سىناۋ ءۇشىن الماتىعا جول تارتادى. بىراق ادام الدىندا نەندەي ءجايت كۇتىپ تۇراتىنىن بىلە بەرمەيدى عوي. الماتى كوشەلەرىن ارالاۋعا شىققان قۇربىسى ەكەۋى بالمۇزداقتىڭ تاتتىلىگىنە قىزىعىپ, كوبىرەك جەپ جىبەرىپتى. سالقىن بالمۇزداقتىڭ «جەمىسى» عوي, تاما­عى ىلەزدە ءىسىنىپ شىعا كەلىپتى. ءدارى­گەرلەر «انگينا» دياگ­نوزىمەن ءان ايتۋعا تىيىم سالعان انىقتاما دا بەرىپتى. وسىنىڭ ءبارى كونسەرۆاتوريادا وقيمىن دەگەن ماقساتىن ىسكە اسىرۋعا كەدەرگى بولادى. بىراق ونەردى سەرىك ەتۋدى ماقسات تۇتقان جان ءبارىبىر العان باعىتىنان تانبايدى. ءسويتىپ, ءبىر جىلدان سوڭ قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى. وسىندا جەكە ءان ورىنداۋعا ماشىقتانۋمەن بىرگە ديريجەرلىكتىڭ تىلسىمىنا تەرەڭ بويلايدى. جاراتىلىسىنان تەك العا ۇمتىلۋدى قالايتىن جان ينستيتۋتتاعى وقۋمەن شەكتەلمەي, جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىندا اكادەميالىق كاپەللا حورىنىڭ ءسوليسى رەتىندە جۇمىس جاساپتى. سول كەزدە حورعا پروفەسسور اناتولي مولودوۆ جەتەكشىلىك ەتكەن ەكەن. ال ەندى ونى «گاككۋ» ءانىن ورىن­داۋعا كىم تاڭدادى؟ بۇل ساۋال­دىڭ جاۋابىن: «نۇرعيسا تىلەن­ديەۆ تاڭداپ ەدى» دەپ قىسقا عا­نا قايىرا سالۋعا بولار ەدى. بىراق نۇراعاڭ ءانشى ءمۇنيرا يجانوۆانى ءبىر ەستىگەننەن تاڭداعان جوق. جال­پى, اتاقتى كومپوزيتور ەرەكشە تالانتتى, تالاپتى جاستاردى قالادان دا, اۋىلداردان دا ىزدەپ جۇرەدى ەكەن. ال ءمۇنيرا 1965 جىلى جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى ونەر بايقاۋىندا «اق شاعالا» ءانىن شىرقاپتى. قازاقتىڭ بۇلبۇل ءۇندى بىرەگەي ءانشىسى بيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ داۋسىنان اينىمايتىن ءۇندى ەسىنە ساقتاپ قالعان كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆ كەيىن ءمۇنيرانى ىزدەپ بارعان. – ينستيتۋتتى ءبىتىرىپ, وقىتۋ­شىلىققا قالعان ەدىم. بىردە ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنىنا كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆ پەن «قىز جىبەك­­تىڭ» كينورەجيسسەرى سۇلتان قوجىقوۆ كەلدى, – دەپ ەسكە الادى ءمۇنيرا اپاي قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتتارىمەن كەزدەسكەن ءساتتى. – ولاردىڭ ماقساتى – مەنىڭ داۋسىمدى تىڭ­داۋ. نۇرعيسا اعامىز: «اق شاعالا» ءانىن ورىنداعان سەن ەمەس پە ەدىڭ؟ باسقا قانداي اندەردى ورىنداپ ءجۇرسىڭ؟» دەدى. سونان سوڭ رويالمەن «جان جارىم», «جان ساۋلەم», «اق شاعالا», «جۇرەگىم مەنىڭ» اندەرىن, 15-كە جۋىق شىعارمانىڭ سازىن وينادى. مەن رويالدا وينالعان اندەردى ايتا بەردىم. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنا شاقىردى. قاسىمدا ءوزىم جەتەكشىلىك ەتەتىن توپتىڭ ستۋدەنت-قىزدارى بار, ءبارىمىز ستۋ­دياعا كىرگەن كەزدە بيبىگۇل ءتو­لەگەنوۆا «گاككۋدى» شىرقاپ تۇر ەكەن. ونى نۇرعيسا تىلەنديەۆ دومبىرامەن سۇيەمەلدەپ وتىر. «وسى ءاندى ورىنداي الاسىڭ با؟»... بۇل ارينە, اتاقتى كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ ساۋالى ەدى. بيبىگۇل تولەگەنوۆامەن سەمەيدە تانىسقان ءمۇنيرا يجا­نوۆا «گاككۋدى» ورىنداپ بەرگەن. بالكىم, نۇراعاڭ قازاقتىڭ تاعى ءبىر قىزىنىڭ سوپرانو داۋى­سىن التىن قورعا جازىپ الۋدى كوزدەگەن شىعار دەپ توپشىلايمىز وسى ورايدا. قالاي دەگەندە دە ءمۇنيرا يجانوۆانىڭ «گاككۋدى» ورىنداۋعا تاڭدالعانى اقيقات. جانە ونى انشىگە يجانوۆاعا نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ ءوزى حابارلاپتى. بۇل 1969 جىل بولاتىن. «قىز جىبەك» ءساتتى ءتۇسىرىلىپ, لەنتا كورەرمەنگە ۇسىنىلدى. الايدا, ءمۇنيرا يجانوۆا الما­تىدا كوپ تۇراقتاي العان جوق. ءتىپتى, «قىز جىبەكتى» ءتۇسىرۋ بارىسىندا باستى رولدەردى ويناعان قۇمان تاستانبەكوۆ پەن مەرۋەرت وتەكەشوۆا ءمۇنيرانى «جىبەك قىز» دەپ اتاعان ەكەن. ءالى كۇنگە دەيىن ءدال وسىلاي اتاۋدان جالىققان ەمەس. «گاككۋدى» ورىنداۋداعى داۋ­سىنىڭ ەرەكشەلىگى ءوز الدىنا, جىبەكتەي مىنەزى دە كوپشىلىكتى ءتانتى ەتكەندىگى داۋسىز ەدى. سوندا ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدى اتىراۋعا نەندەي كۇش جەتەلەپ ەدى؟ – «قىز جىبەككە» مۋزىكا جازۋ ءجۇرىپ جاتقان كەشتىڭ بىرىندە ەرەكشە سىيلايتىن اعايدىڭ ءبىرى: «جىبەكجان اينالايىن, وركەستردىڭ الدىڭعى قاتارىندا وتىرعان جىگىت سەنى ۇناتىپ ءجۇر» دەدى. ول – وسى ءفيلمنىڭ مۋزىكالىق اسپاپتار وركەسترىندە پريما قوبىزدى تارتاتىن دوسقالي دەگەن ازامات ەكەن, – دەيدى ءمۇنيرا ومىرلىك جارىمەن تانىسقان ءساتىن ويىنا ءتۇسىرىپ. ء–بىر قىزىعى, مەن بارعان جەردىڭ بارىندە دوسقالي جۇرەدى. ول اتىراۋداعى قۇلسارى دەيتىن جەردەن عوي. بۇرىن وسى وڭىرگە گاسترولدىك ساپارمەن ءجيى كەلۋشى ەدىك. ارتىنان وتبا­سىمىزبەن تۇراقتى تۇرۋعا كوشىپ كەلدىك. وعان ەنەمىز سەبەپشى بولدى... ءار انانىڭ جۇرەگى بالاسىنىڭ كوز الدىندا, نە جاقىن ماڭدا جۇرگەنىن, ءجيى كەزدەسكەنىن قالايدى ەمەس پە؟ دوسقالي اعايدىڭ اناسى ۇلىنىڭ اتىراۋعا كوشىپ كەلۋىن قالاعاندا, وعان قازاقتىڭ ۇلكەندى سىيلاۋ تۇرعىسىنداعى ءتالىم-تاربيەسىنە جەتىك ءمۇنيرا دا قارسى بولماپتى. الماتىداي ونەردىڭ ۇلكەن ورتاسىن قيماي, اتىراۋعا كەلۋدەن باس تارتۋىنا بولار ەدى عوي. بىراق ولاي جاساۋعا ءداتى بارمادى. انانىڭ بالاسىنا دەگەن ساعىنىشقا تولى نازىك سەزىمىنىڭ قىلىن ۇزگىسى كەلمەدى. نەمەرەسىن قۇشىرلانا ءبىر يىسكەۋدى اڭساعان انانىڭ ءتاتتى ۇمىتىنە قىلاۋ تۇسىرمەدى. ءسويتىپ, 1975 جىلى ومىرلىك سەرىگى دوسقاليمەن بىرگە اتىراۋعا قونىس اۋداردى. مىنە, سول كەزدە جىگىتتىڭ اناسىنىڭ ەرەكشە قۋانعانىن كورسەڭىز عوي, شىركىن! قازىر ءمۇنيرا اپايدىڭ ءوزى دە ەنە اتانىپ وتىر. ۇلى دوسىمجان ايناداي ارۋمەن شاڭىراق كوتەرىپ, ءجانياداي نەمەرە سۇيگىزدى. نەمەرەسىنىڭ ءتاتتى قىلىعى كۇندە­لىكتى كۇي­بەڭ تىرلىكتىڭ ءبارىن ءبىر ساتتە ۇمىتتىرىپ جىبەرەدى. ال ءوزى ءالى كۇنگە د.نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى كوللەدجدە شاكىرت تاربيەلەۋدەن قول ۇزگەن جوق. جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان». اتىراۋ وبلىسى. سۋرەتتە: «قىز جىبەك» فيلمىندە «گاككۋدى» كادر سىرتىندا ورىنداعان ءانشى ءمۇنيرا يجانوۆا باس رولدەردى سومداعان قۇمان تاستانبەكوۆ پەن مەرۋەرت وتەكەشوۆامەن بىرگە.
سوڭعى جاڭالىقتار