قاۋمالدار جانۋارلارعا قورعان بولادى

ادامزات اتاۋلىنىڭ ورتاق يگىلىگىنە اينالعان تابيعاتتى قورعاۋدىڭ وزىندىك ءمانى زور. جامبىل وڭىرىندە قانداي جان-جانۋارلار بار؟ قىزىل كىتاپقا ەنگەن وسىمدىكتەر مەن اڭداردىڭ قانداي تۇرلەرى كەزدەسەدى؟ جالپى, ونى قورعاۋ, كوبەيتۋ باعىتىندا قانداي جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر؟ وسى ورايدا وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى مۇراتحان شۇكەەۆ وڭىردە ەرەكشە قورعاۋعا الى­ناتىن اۋماقتار سانىن ارتتىرۋ باعى­تىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جات­قانىن جەتكىزدى. سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلۋعا شاق قالعان جانۋارلاردى قورعاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ءتورت بىردەي جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تابيعي قاۋمالداعى جۇمىستاردى جانداندىرۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلعان.

«تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانى اۋماعىندا ورنالاسقان «ۇمبەت», مەركى وڭىرىندەگى «مەركى», قورداي اۋدانىنداعى «قورداي-جايساڭ», جۋالى اۋدانىنداعى «جۋالى-قاراشات» زوولوگيالىق قاۋمالدارى – ءوڭىرىمىزدىڭ ماقتانىشى. قۇرىلعاننان بەرى تابيعاتتى قورعاۋ باعىتىندا ىسكە اسقان جۇمىستار ناتيجەسىندە, بۇل اۋماق­تاردا جانۋارلاردىڭ سانى مەيلىنشە ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, ءبىر عانا «ۇمبەت» ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماعىن مەكەن ەتەتىن جانۋارلاردىڭ سانى سوڭعى بىرنەشە جىلدا ەسەلەپ ارتقانىن باي­قاۋعا بولادى. اتالعان اۋماقتا قامىس ەلىگى 6-دان 52 باسقا, جابايى دوڭىز 52-دەن 468 باسقا, قويان 127-دەن 336 باسقا, قىرعاۋىل 420-دان 1 988 باسقا, قارا­قۇيرىق 197-دەن 239 باسقا كوبەيگەن. بۇ­دان بولەك, وزگە دە ءجيى جولىقتىرا بەر­­مەيتىن اڭ-قۇس تۇرلەرىن كەزدەستىرۋگە بولا­دى», دەيدى باسقارما باسشىسى.

م.شۇكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە تاعى دا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ەرەكشە قور­عالاتىن ءۇش بىردەي تابيعي اۋماقتاردى قۇرۋ باعىتىندا قارقىندى جۇمىس قولعا الىنىپتى. ونىڭ قاتارىنا «مەركى» مەملەكەتتىك وڭىرلىك تابيعي پاركى, ء«سۇ­لۋتور-بوتامويناق», «بەتپاقدالا» مەم­لەكەتتىك قاۋمالدارى ەنبەك.

«قار بارىسىن جانە تاۋداعى بيو­الۋانتۇرلىلىكتىڭ بۇكىل كەشەنىن قور­عاۋ ءۇشىن ۇسىنىلاتىن ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردىڭ ءبىرى – قىرعىز الا­تاۋى جوتاسىنىڭ قازاقستاندىق بو­لىگى. ونداعى اسپارا وزەنى ماڭى مەن مەركى شاتقالى جانە وسى جوتانىڭ بيىك تاۋلى ايماعىنىڭ باتىس شەتىن قوسا العاندا لۋگوۆوي اۋىلىنىڭ دەڭگەيىنە دەيىنگى ارالىق ساياباققا اينالماق.

«مەركى» وڭىرلىك تابيعي پاركىن ۇي­ىم­­داستىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعان اۋماق قىرعىز الاتاۋىنىڭ سولتۇستىك, ور­تالىق جانە باتىس تيان-شان جو­تالا­رىنىڭ تورابىندا ورنالاسقان. تيان-شان تاۋ جۇيەلەرىنىڭ كونەلىگى, كۇردەلى جەر بەدەرى مەن وعان جەتۋ قيىندى­عى­­نان تۋىندايتىن تابيعي جاعداي­لار­­دىڭ ارتۇرلىلىگى, وندا مەكەندەيتىن جا­نۋار­لاردىڭ گەوگرافيالىق وقشاۋ­لانۋى فلورا مەن فاۋنانىڭ سيرەك كەز­دەسەتىن جانە ەندەميكالىق تۇرلەرىنىڭ كوپتىگىمەن ءىس جۇزىندە باستاپقى تۇرىندە بىرەگەي ۇي­لەسەتىن لاندشافتتاردىڭ ساق­تالۋىنا ىقپال ەتتى», دەيدى ول.

باسقارما باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەن­سەك, «مەركى» جەرگىلىكتى ماڭىزى بار مەملەكەتتىك تابيعي قاۋمالىندا قورۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلگەننەن باستاپ, ارقار­دىڭ, ءسىبىر تاۋ ەشكىسىنىڭ, ءسىبىر ەلىگىنىڭ سانى ەداۋىر ارتقان. اتالعان قاۋ­مالدى مەكەندەيتىن قار بارىسىن قورعاپ, ءوسىمىن مولايتۋ ءۇشىن بىرىك­كەن ۇلتتار ۇيىمى دامۋ باعدار­لاما­سى­مەن بىرگە جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ تا­بيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى «مەركى» قاۋ­مالىن وڭىر­لىك دەڭگەيدەگى پارك تۇرىنە اينالدىرۋ جۇ­مىستارىن كەشەندى تۇردە جۇرگىزبەك.

«اتالعان پارك اۋماعىندا مەكەن­دەيتىن قىزىل كىتاپقا ەنگەن قار بارىسى, ارقار, ءۇندى جايراسى, قىزىل قاس­قىر, تۇركىستان سىلەۋسىنى, تاس سۋسارى, جا­پالاق, بۇركىت, يتەلگى, كوك قۇس, قىزىل كىتاپقا ەنگەن وسىم­دىكتەردەن گرەيگ قىز­عالداعى, ۆيتتروك راۋعاشى, جىلتىر جانارگۇل, مەركى تاسپاسى, مۇزداق پاس­تەرناكوۆيگى, «پوپوۆ» توماعا ءشوبى, ۇيالى شمالگاۋزەنيانى قورعاۋ جانە ءوسىمىن مولايتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار «مەركى» مەملەكەتتىك وڭىر­لىك تابيعي پاركى قۇرىلعان سوڭ, بۇل اۋماقتا ەكوتۋريزمدى دامىتۋ جۇمىستارى ماقساتتى تۇردە ىسكە اسادى.

اتالعان اۋماقتاردا قىزىل كىتاپ­قا ەنگەن, وتە سيرەك كەزدەسەتىن جانە جو­يىلۋ قاۋپى بار 17 اڭ مەن قۇس ءتۇرى شو­­عىر­­لانعان. قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ زاڭ­­ناماسىنا سايكەس, ەرەكشە قور­عالاتىن اۋماق­تاردا اڭ اۋلاۋعا تىيىم سالىنعان. سون­دىقتان قاۋمالدار قۇرۋ ارقىلى سيرەك كەزدەسەتىن جانۋارلار تۇرلەرىن ساقتاپ قالۋعا بولادى», دەيدى م.شۇكەەۆ.

جامبىل وبلىسى