توتىداي تارانعان تاراز شاھارى مەن وزگە دە اۋدانداردىڭ اجارىن ارتتىرۋ ءۇشىن وڭىردە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلعانى بەلگىلى. جالپى, تاريحپەن تامىرلاس ءوڭىردىڭ كەلبەتىن كەلىستى ەتۋ ماقساتىندا ءالى تالاي جوبالاردىڭ قولعا الىناتىنى كۇمان تۋدىرماسا كەرەك. ويتكەنى مىڭجىلدىقتارمەن استاسقان تاراز تاريحى ءوڭىردىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ دە ماقتانىشى.
«تۇسىنە بىلگەن ادام ءۇشىن ارحيتەكتۋرا دەگەن تەك عيماراتتار مەن قۇرىلىس نىساندارىن سالۋ عانا ەمەس, ادامداردىڭ ەستەتيكالىق تالعامىنا ساي ەڭبەك ەتۋدى جۇكتەيدى. سوندىقتان ساۋلەت ونەرى ادامداردىڭ تالعامىنا قاراي دامىپ وتىرادى. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز بەن مىندەتىمىز – ۋاقىت تالابىنا ساي ەڭبەك ەتۋ.
جالپى, وبلىس ورتالىعى تاراز قالاسىنىڭ تۇرعىندارى مەن شاھار قوناقتارىنا قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا وڭىرىمىزدە كوپتەگەن جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. اۋقىمدى جوبالاردىڭ بىرقاتار بولىگى وتكەن جىلدارى باستالىپ, تاراز قالاسىنىڭ ساۋلەتتىك كەلبەتىن كوركەيتە ءتۇسۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلدى. جالپى, وڭىردەگى قولعا الىنعان جوبالاردىڭ بارلىعىنا وبلىس اكىمى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر», دەيدى وبلىس اكىمدىگى ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ارمان ابدەشوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, وڭىردەگى ساۋلەتى كەلىسكەن تاريحي عيماراتتارداعى ارحيتەكتۋرلالىق شەشىمدەر تارازعا كەلگەن قوناقتاردىڭ كوڭىل كۇيىنە دە ايرىقشا اسەر ەتەدى.
«تاراز قالاسىنداعى «كونە تاراز» جانە «تەكتۇرماس» تاريحي كەشەندەرى, «ارباتتار», ساياباقتار, «تارازعا تارتۋ» جوباسى اياسىندا سالىنعان 28 سكۆەر, ۇشبۇلاق كانالىن اباتتاندىرۋ جانە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا بوي كوتەرگەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەيتىن «اناعا تاعزىم» ورتالىعى, قالانىڭ باستى كوشەلەرىندەگى كىشى ساۋلەتتىك فورمالار, تاۋكە حان كوشەسىنىڭ بويىندا ورنالاسقان «ۇستەل تەننيسى مەن كوركەم گيمناستيكا» ورتالىعىنىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى اياقتالىپ, 2021 جىلى حالىق يگىلىگى ءۇشىن پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن. 2021 جىلى قۇرىلىسى باستالعان «وقۋشىلار سارايى» مەكەمەسى دە بۇگىندە ەلگە قىزمەت ەتۋدە.
اتالعان نىسانداردان بولەك, د.قوناەۆ جانە ش.مۇرتازا اتىنداعى سكۆەرلەر, «تەكتۇرماس» ەتنو-تاريحي كەشەنىنىڭ 3-كەزەڭى, تاراز قالاسىنىڭ نەگىزگى كوشەلەرىنىڭ ساۋلەتتىك كەلبەتى نازاردان تىس قالماق ەمەس. اتالعان نىسانداردىڭ ساۋلەتتىك ءستيلىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا «ديزاين كود» جوباسى اياسىندا ەسكيزدىك جوبالارى ازىرلەنىپ جاتىر. سونداي-اق تاراز قالاسىنىڭ نەگىزگى كوشەلەرىنىڭ بويىندا ورنالاسقان نىسانداردى ءتۇن مەزگىلىندە جارىقتاندىرۋ بويىنشا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلۋدا», دەيدى ول.
باسقارما باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قولعا الىنعان جوبالار اياسىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن عيماراتتاردى عانا ەمەس, كونە شاھاردىڭ كوركىن ارتتىرىپ تۇرعان كاسىپكەرلىك نىساندار مەن كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ دە كەلبەتىن كەلىستى ەتۋدىڭ ماڭىزى زور. سول ماقساتتا بىرقاتار جۇمىس قولعا الىناتىن كورىنەدى.
«ارحيتەكتۋرالىق جارىقتاندىرۋ جانە قاسبەتتىڭ تۇپنۇسقالىق جارىقتاندىرىلۋى عاجايىپتار جاساي الادى. جاقسى ويلاستىرىلعان, ادەمى جوبالانعان جانە كاسىبي تۇردە ورناتىلعان قۇرىلعىلار جارىقتاندىرىلعان نىساننىڭ ءسانى مەن ءمانىن ارتتىرا تۇسەدى. جارىقتاندىرۋدىڭ ەستەتيكالىق شەشىمدەرىن ونەر دەپ تە باعالاۋعا بولادى. وسى تۇرعىدان العاندا قالاداعى عيماراتتاردىڭ ستيلىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. سوعان سايكەس شەشىم قابىلداعان ءلازىم.
تاراز قالاسىنىڭ نەگىزگى كوشەلەرىنىڭ بويىندا ورنالاسقان كاسىپكەرلىك سالاسىنا ارنالعان عيماراتتار, كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر مەن اكىمشىلىك عيماراتتاردى نازاردان تىس قالدىرمايمىز. زاماناۋي ۇلگىدە قالانىڭ تۇنگى ساۋلەتتىك كوركىن كەلتىرۋ ماقساتىندا عيماراتتاردىڭ ءبىرازى جارىق شامدارمەن جارىقتاندىرىلدى. اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە كونە شاھاردىڭ شىرايى كىرىپ قالعانى ءمالىم. سول باعىتتاعى جۇمىستار لايىقتى تۇردە جالعاسىن تابادى», دەيدى ا.ابدەشوۆ.
ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسى وڭىردەگى عيماراتتاردى جارىقتاندىرۋ, جاڭا ارحيتەكتۋرالىق شەشىمدەردى ىزدەۋدەن بولەك, سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە دە ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. ناقتىلاپ ايتار بولساق, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2020 جىلدىڭ 14 قازانداعى تاپسىرماسىنا سايكەس جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلۋدا.
«سەيسميكالىق اۋدانداستىرۋ كارتالارى ءاربىر ايماقتا جەكە-جەكە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ نەگىزىندە جاسالىنىپ, كەيىنىرەك بۇكىل تمد تەرريتورياسىنىڭ كولەمىندە بىرىكتىرىلەدى. بۇل جۇمىستاردىڭ العاشقى ساتىسىندا گەولوگيالىق, سەيسمولوگيالىق جانە ينجەنەرلىك-سەيسمولوگيالىق مالىمەتتەر جيناقتالىپ, جەر سىلكىنىسى بولۋى ىقتيمال ورىندار مەن ولاردىڭ ەنەرگياسى انىقتالادى.
جامبىل وبلىسىنىڭ تاراز, جاڭاتاس, قاراتاۋ, شۋ قالالارى مەن ت.رىسقۇلوۆ, جۋالى, بايزاق, قورداي, جامبىل, مەركى, تالاس, شۋ اۋداندارى سەيسموقاۋىپتىلىگى جوعارى ايماقتار بولىپ ەسەپتەلىنىپ, سەيسموتۇراقتىلىعى 7 بالدى قۇراپ وتىر.
وسىعان بايلانىستى جامبىل وبلىسىنىڭ سەيسميكالىق اۋدانداستىرۋ جانە تاراز, جاڭاتاس, قاراتاۋ, شۋ قالالارىنىڭ سەيسميكالىق شاعىن اۋدانداستىرۋ كارتالارىن ازىرلەۋ جۇمىستارى 2021 جىلدان باستاپ قولعا الىنعان بولاتىن.
اتالعان كارتالاردى ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىستاردى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ پارمەنىمەن «سەيسمولوگيا ينستيتۋتى» جشس-ءى 2023 جىلعا دەيىن جۇرگىزەدى.
ناتيجەسىندە, حالىق شارۋاشىلىعىندا ءار ءتۇرلى ينجەنەرلىك قۇرىلىس جۇيەلەرىن دۇرىس جوسپارلاپ, ىسكە اسىرۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزىپ, جەر سىلكىنۋدى الدىن الا بولجاپ, ونىڭ ىقتيمال ورنى مەن كۇشىن انىقتاۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلادى.
بۇگىندە بەلگىلى بولعانداي, 60 نىساننىڭ ىشىنەن 36 نىسانعا سەيسموقورىتىندى الىندى. اتاپ ايتقاندا, 28 نىسان سەيسموكۇشەيتۋگە, 8 نىسان بۇزۋعا جاتادى. قازىرگى تاڭدا قالعان 24 نىسانعا سەيسموقورىتىندى الۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە», دەيدى باسقارما باسشىسى.
جامبىل وبلىسى
