ەندى تارازداعى كۇكىرت قىشقىلى تسەحى وندىرىسىندەگى كەلەڭسىز جاعدايدان كەيىن كونە شاھاردىڭ كوك اسپانىن ءتۇتىن باسىپ, تۇمان تورلادى. قويۋ ءتۇتىننىڭ قارقىنىنان قايمىققان جۇرت ون بەس مينۋتتىڭ ىشىندە داۋرىقپا اڭگىمەگە دەم بەرىپ ۇلگەردى. ءتىپتى ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارماعان كەيبىرەۋلەر: «دەنساۋلىعىمىزعا قاۋىپ توندىرگەندەرى ءۇشىن اقى تولەسىن» دەگەن سىڭايدا الەۋمەتتىك جەلىلەرگە جازبا قالدىرىپ تا جاتتى. ال شىن مانىندە ماسەلە قالاي بولعان ەدى؟
كونە شاھارداعى «قازفوسفات» مينەرالدى تىڭايتقىشتار زاۋىتىنان شىققان قويۋ تۇتىننەن تۇرعىندارعا قاۋىپ بار ما؟ سەرىكتەستىكتىڭ باس ەكولوگى ارمان قارعاليەۆكە وسى ساۋالدى توتەسىنەن قويعان ەدىك.
«11.07.2022 جىلى ساعات 20.00 شاماسىندا «قازفوسفات» جشس «مينەرالدى تىڭايتقىشتار» تاراز فيليالىنىڭ كۇكىرت قىشقىلى تسەحىندا ابسوربەردىڭ مونوگيدراتتى سورعىسى (تازارتۋدىڭ ەكىنشى ساتىسى) ىستەن شىعىپ, سونىڭ سالدارىنان تۇتىندىك گازدىڭ قىسقا مەرزىمدى شىعارىلۋى ورىن الدى.
ساعات 20.15-تە وسى تسەحتىڭ جۇمىسشىلارى زاۋىتتىڭ ديسپەتچەرلىك پۋنكتى مەن تسەح باسشىلىعىنا حابارلاپ, تسەح جۇمىسىن شۇعىل توقتاتتى. كومپانيا باسشىلىعى سانيتارلىق-قورعاۋ ايماعىنىڭ شەكاراسىندا, جاقىن ماڭداعى قالا كوشەلەرىندە جانە شىعارىندىلاردىڭ نەگىزگى كوزدەرىندە اتموسفەرالىق اۋانى ولشەۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىردى. تالداۋلاردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا اتموسفەرالىق اۋاداعى لاستاۋشى زاتتاردىڭ شەكتى رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسياسىنان اسىپ كەتۋى انىقتالعان جوق. جامبىل وبلىسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ زەرتحاناسىمەن بىرگە شىعارىندىلاردىڭ نەگىزگى كوزدەرىندە (بگس بولىمشەسى) كومىرتەگى توتىعى, ازوت وكسيدى, اممياك, فتورلى سۋتەگى سياقتى لاستاۋشى زاتتاردىڭ قۇرامى بويىنشا جۇرگىزىلگەن بىرلەسكەن زەردەلەۋلەر شىعارىندىلاردىڭ شرك شەگىندە ورىن العانىن كورسەتتى.
سونىمەن قاتار ناقتى ۋاقىت رەجىمىندەگى اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ كورسەتكىشتەرى بويىنشا نەگىزگى شىعارىندىلار كوزىندە (بگس ءبولىمى) فتوريد سۋتەگىنىڭ ارتىق مولشەرى تىركەلمەگەن. اتموسفەرالىق اۋاداعى شەكتى رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسيادان اسپايتىن دەڭگەيدەگى لاستاۋشى زاتتار تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا جانە قورشاعان ورتاعا اسەر ەتپەيدى.
قىسقاسى, 15 مينۋتتىڭ ىشىندە تاراعان تۇتىننەن ەل داۋرىقتى. البەتتە, مۇنداي جاعدايدا اۋاعا زياندى زاتتاردىڭ تاراۋى ىقتيمال. ايتكەنمەن, زەرتتەۋ ناتيجەسى كورسەتكەندەي, شەكتى مولشەردەن ارتىق تاراعان جوق.
دەسە دە جۇرتشىلىق ءدال سول ساتتە تۇتىننەن تونگەن ازداعان بولسىن قاۋىپتى سەزىنبەدى دەي المايمىز. سول كەزدە ادامداردى جوتەل قىسقانى راس. ايتكەنمەن, ول مەزەتتىك دۇنيە عانا. وقيعا بولعان كەزدە عانا حالىققا اسەر ەتتى. ال كەيبىرەۋلەر بايبالام سالىپ جۇرگەندەي, اپتا بويى اۋاعا جايىلىپ, ەلدىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتەتىندەي بۇل ەكولوگيالىق اپات ەمەس. حالىق وسىنى تۇسىنسە ەكەن دەيمىز», دەيدى ا.قاراعاليەۆ جاعدايدى ءتۇسىندىرىپ.
قازىرگى كەزدە مينەرالدى تىڭايتقىشتار زاۋىتى قالىپتى رەجىمدە جۇمىسىن جالعاستىرۋدا. شىعارىندىلاردىڭ بارلىق كوزدەرى ۇزدىكسىز باقىلاۋعا الىنعان. تاراز قالاسىندا ەكولوگيالىق جاعداي تۇراقتى. شىعارىندىلار سالدارىنان كۇكىرت قىشقىلى تسەحى مەن مينەرالدى تىڭايتقىشتار فيليالىنىڭ بىردە-ءبىر قىزمەتكەرى زارداپ شەككەن جوق. ءبىزدى قۋانتاتىنى دا سول.
تارازدا وقىس وقيعا تىركەلگەن ساتتە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۇستەم داۋلەتتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇمىس توبى قۇرىلدى. مامانداردان جاساقتالعان توپ ءتۇن قاتىپ جۇمىس ىستەدى.
«وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى تاراز قالاسىنداعى سۇلەيمەنوۆ كوشەسىندە شەكتى رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسيا بويىنشا ولشەۋ جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە اممياك پەن كومىرسۋتەگى بويىنشا شەكتى رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسيا مولشەرىنەن اسپاعانى انىقتالدى. فتور قوسىلىستارىنىڭ ازداپ جوعارىلاۋى بايقالعان. سونداي-اق جامبىل وبلىسى شايقورىق
اۋىلىندا دا زەردەلەۋ جۇرگىزىلدى. ارتىق ەشتەڭە بايقالماعان. تاراز قالاسىنداعى ساتپاەۆ كوشەسىندە ورنالاسقان «قازگيدرومەت» اۆتوماتتاندىرىلعان ستانساسىنىڭ ماماندارى كەلتىرگەن مالىمەتتەرگە سەنسەك, اۋادان زياندىلىعى جوعارى زاتتار تابىلماعان. تاراز قالاسى تۇرعىندارىنا تونگەن ەشقانداي قاۋىپ جوق», دەيدى ر.داۋلەت.
اۋانى جايلاعان كۇماندى ءتۇتىن حالىقتىڭ ويىن سان-ساققا جۇگىرتكەنى راس. جالپى, «قازفوسفاتتا» وقىس وقيعا اتاۋلى العاش رەت انىقتالىپ وتىرعان جوق. ەڭ باستىسى, 15 مينۋتتا تىزگىندەلگەن قاۋىپتى تۇتىننەن حالىقتىڭ زارداپ شەكپەيتىنى قۋانتادى. الايدا بۇل سەرىكتەستىك باسشىلارى سەرگەك بولۋى كەرەكتىگىن ايعاقتاي تۇسسە كەرەك. تۇمان تۋدىرعان كۇمان سەيىلگەنىمەن, «قازفوسفات» باسشىلارى قۇرىلعىلارىنىڭ ساپاسىن ءجيى تەكسەرىپ تۇرعانى ءجون سەكىلدى.
جامبىل وبلىسى
