ايتىسكەرلەر الەمى

ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­تر­لى­گىنىڭ فيلولوگيا عىلىمى باعىتىن­داعى ادەبيەتتانۋ مەن فولكلورتانۋ سالاسى بويىنشا «قازىرگى ايتىستىڭ ينتەگراتسيالىق سيپاتى» تاقىرىبىن­داعى ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر جوباسىنىڭ اياسىندا شىعارىلعان «ايتىستانۋ» عىلىمي ەڭبەكتەر جينا­عىنىڭ, سونداي-اق, بەلگىلى ايتىسكەر-اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى امانجول ءالتايدىڭ «اقىن-جىراۋلار پوەزياسى» (XV-XVIII ع.ع.), «امانجول-سارا» اتتى كىتاپتارى مەن اقىن سەرىكزات دۇيسەنعازىنىڭ «قارا­شى­عىمدا كوشكەن بۇلت» اتتى جىر جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە, ماگيس­ترانتتارىنا, دوكتورانتتارىنا, ادەبيەتشى-عالىم­­دار مەن جالپى ادەبيەت وقىرماندارىنا ارنال­عان «ايتىستانۋ» جيناعىنا ادەبيەتتانۋشى عالىم­داردىڭ ءار كەزەڭدەردەگى ايتىس ونەرىن زەرتتەۋگە باعىش­تالعان ەڭبەكتەرى توپتاستىرىلىپتى. «ايتىس ونەرى­نىڭ زەرتتەلۋ تاريحى» مەن «قازىرگى ايتىستىڭ كوكەي­كەستى ماسەلەلەرى» اتتى بولىمنەن تۇراتىن كىتاپقا ايتىستانۋدىڭ ارناسىن قالىپتاستىرىپ بەرگەن م.اۋەزوۆ, س.مۇقانوۆ, م.عابدۋللين سىندى كورنەكتى عالىمدارىمىزدىڭ قۇندى مۇرالارىنان باستاپ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى قايتا جاڭعىرعان ونەردىڭ جاڭاشا سيپاتتارىن, دامۋ ۇردىستەرىن قاراستىرعان ادەبيەت زەرتتەۋشىلەرىنىڭ ماقالالارى ەنگىزىلگەن. باسپاعا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى عىلىمي كەڭەسى شەشىمىمەن ۇسىنىلىپ, جارىق كورگەن امانجول ءالتايدىڭ «اقىن-جىراۋلار پوەزياسى» اتتى وقۋلىق كىتابى جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىنىڭ قازاق فيلولوگياسى, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىقتارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارنالىپتى. وقۋ­لىقتا حاندىق داۋىردەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ دامۋ سيپاتى تاريحي-الەۋمەتتىك, قوعامدىق-ساياسي جاعدايلارمەن ساباقتاستىرىلا قاراستىرىلىپ, اتالمىش داۋىردە ۇلتتىق پوەزيانىڭ وركەندەۋىندە ماڭىزدى ءرول اتقارعان جىراۋلار مەن اقىنداردىڭ شىعارماشىلىق ەرەكشەلىكتەرى كوركەم ماتىندەر نەگىزىندە تالدانعان. ايتىس سۇيەر قاۋىمعا ارنالعان «امانجول-سارا» اتتى جيناققا قازاقتىڭ قاسيەتتى دە بەكزات ونەرى ايتىستىڭ الاش تانىعان ايتۋلى قوس ءدۇلد ۇلى امانجول ءالتاي مەن سارا توقتامىسوۆانىڭ بىرنەشە ايتىسى سۇرىپتالىپ, توپتاستىرىلىپتى. سونداي-اق, مۇندا بەلگىلى عالىم-قالامگەرلەر مەن ونەر زەرتتەۋشىلەرىنىڭ سول جىر دودالارى تۋرالى اركەزدە جارىق كورگەن تالداۋ-ساراپتاما جازبالارى دا قوسا بەرىلىپتى. بەلگىلى ايتىس اقىنى سەرىكزات دۇيسەنعازىنىڭ «قاراشىعىمدا كوشكەن بۇلت» اتتى تۇڭعىش ولەڭدەر جيناعىنا ءومىر, ونەگە, ادامگەرشىلىك, تۋعان ەل, ماحاببات, ادامنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىنىڭ سەزىم-سىرلارى مەن تابيعات قۇبىلىستارىن ارقاۋ ەتكەن ولەڭ توپتامالارى, اللا ەسىمىن, پايعامبارلاردى ۇلىقتاعان ماداق جىرلار, ءدىني تورتتاعاندار ەنگەن. باسقوسۋ بارىسىندا كورنەكتى عالىمدار مىرزا­تاي جولداسبەكوۆ, سەيىت قاسقاباسوۆ پەن بەلگىلى قالامگەرلەر سۇلتان ورازالين, ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, نەسىپ ءجۇنىسباي ۇلى ءسوز سويلەپ, ايتىس ونەرىنىڭ قالىپتاسۋ باسپالداقتارىنا تالداۋ جاساپ, كەڭەس زامانىنداعى يدەولوگيا سالاسىنداعى ازاماتتاردىڭ ەڭبەگىنە توقتالدى جانە سول كەزدەگى ايتىس ونەرىنىڭ قايتا جاندانۋىن ريزاشىلىقپەن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, بۇل ونەردەگى جىراۋلىقتىڭ ەرەكشەلىگى, ايتىس ونەرىنىڭ ءمان-ماڭىزى, قالىڭ كوپشىلىككە ۇسىنىلىپ وتىرىلعان كىتاپتار جونىندە دە ساليقالى پىكىرلەر ءبىلدىرىلدى. بەرىك سادىر, «ەگەمەن قازاقستان». –––––––––––––– سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.