ەمدەلۋشى, ءسىز ءوز قۇقىعىڭىزدى بىلەسىز بە؟

حالىق ساۋلىعى – مەملەكەت بايلىعى. ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ – ەلدىڭ الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق دامۋىنىڭ كەپىلى. وسى قاعيدالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا بىرەر جىل بۇرىن ەلباسى جارلىعىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلداندى. سونىڭ نەگىزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى سان-سالالى جۇمىستار اتقارۋدا. بۇل ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەلى بولۋى ءۇشىن ازاماتتاردىڭ ءوز قۇقىعىن ءبىلۋى ماڭىزدى. تاقىرىپتى تەرەڭىرەك تالقىلاۋ ماقساتىندا «رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعى» رمك اككرەديتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشى مامانى اراي قاسىمحانوۆانى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. – اراي مولداحمەتقىزى, جاسىراتىنى جوق, بىزدە عانا ەمەس, كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ حالقى ءوزىنىڭ قۇقىن تولىق­قاندى بىلە بەرمەيدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. دەن­ساۋلىق سالاسىنا كەلسەك, ساپالى مەديتسينالىق كو­مەك الۋعا اركىم قۇقىلى. مەدي­تسينالىق قىزمەتتىڭ قولجە­تىمدىلىگىنە قاراماستان, بۇل قىز­مەت تۇرىنە حالىق كەيدە قانا­عاتتانباي جاتادى. ەلىمىزدە 2010 جىلدان بەرى ازاماتتار مەديتسينالىق ۇيىمدى ەركىن تاڭداي الادى. بۇل تۋرالى تالاي رەت ايتىلدى دا. مەديتسينالىق ۇي­ىمعا بارعان ازاماتتىڭ مۇنان وزگە قانداي قۇقىقتارى بار؟ ال­دىمەن سوعان توقتالىپ وتسەڭىز... – اتا زاڭىمىزدىڭ ءبىرىنشى بابىندا: «مەملەكەتتىڭ ەڭ قىم­بات قازىناسى ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى» دەلىنگەن. ءتىپتى اككرەديتتەۋ ستان­دارتتارىنىڭ ءبىرى «ەمدەلۋشى مەن وتباسى قۇقىعى» اتاۋىمەن ءدال وسى تاقىرىپقا ارنالادى. بۇل دەگەنىمىز – ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىنا ەلىمىزدە ءجىتى كوڭىل بولىنەدى. كەز كەلگەن مەديتسينالىق ۇيىم تۇرعىندار مەن ولاردىڭ وتبا­سىلارىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ساياساتىن جۇزەگە اسىرادى. وسى ورايدا, ازامات ەڭ الدىمەن قالاعان مەديتسينالىق ۇيىمعا تىركەلۋگە, مەكەمە جۇزەگە اسىراتىن بارلىق ۇسىنىستاردى قولدانۋعا, ءوزىن ەمدەيتىن ءدارى­گەردى تاڭداۋعا دا قۇقىلى ەكە­نىن ءبىلۋى شارت. قاجەت بولعان جاعدايدا: ناۋقاسقا بەلگىلى ءبىر دياگنوز قويىلىپ, مەديتسينالىق ۇيىم وعان قاجەتتى قىزمەت ءتۇرىن كورسەتپەيتىن بولسا ءارى ول جايىندا ناقتى اقپارات كورسەتىلسە, پاتسيەنت باسقا مەديتسينالىق مەكەمەگە جىبەرىلەدى. – ماسەلەن, اۋرۋحانادا تۋىس­تارىمىز ەمدەلىپ جاتىر دەلىك. مۇنداي جاعدايدا ولار­دىڭ جاعدايىن سۇراپ مەكەمەگە ەركىن كىرە الامىز با؟ – ارينە. بىراق مەديتسينالىق مەكەمەگە ەركىن كىرۋگە بولمايتىن جاعدايلار دا بار. ونى اۋرۋحاناعا كەلگەن شاقتا ءتىر­كەۋ ورنىنان سۇراعان ءجون. سە­بەبى, ول اۋرۋدىڭ تۇرىنە بايلانىستى بەكىتىلەدى. ماسەلەن, پسيحياتريالىق كلينيكالاردا ناۋقاستىڭ بولمەسىنە كىرۋگە رۇقسات بەرىلمەيدى. – اقپارات قانداي جاعدايدا ەمدەلۋشىدەن جاسىرىن قالۋى ءتيىس؟ – ەمدەلۋشى ءوزىنىڭ حال-جاع­دايى, دياگنوزى, زەرتتەۋ قورىتىندىسى مەن ەمدەۋ ءادىس­تەرى, باسىنا تۇسەر قاۋىپ-قاتەر, مەديتسينالىق احۋالى, دارىگەرلىك ارالاسۋدىڭ باسقا نۇسقالارى, ونىڭ سالدارى, ەمدەۋ قورىتىندىلارى, ۇسىنىلىپ وتىرعان مەديتسينالىق ءۇردىس پەن پرەپاراتتار, پروتسەدۋ­را مەن ءدارى-دارمەكتىڭ ارتىق­شىلىقتارى, كلينيكالىق زەرتتەۋلەرگە قالاي قاتىسا الاتى­نى جونىندە مالىمەت الۋعا قۇ­قىلى. تەك «مەديتسينالىق اقپارات پاتسيەنتتىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرەدى» دەگەن جاعدايلاردا عانا اقپارات ەمدەلۋشىگە ەمەس, ونىڭ تۋىستارىنا نەمەسە زاڭدى وكىلدەرىنە بەرىلەدى. – جالپى, سىزدەر اك­­كرەديتتەۋدەن وتكىزەتىن مەكەمەسىزدەر. مە­ديتسينالىق ۇيىمنىڭ بەلگىلى ءبىر ستان­دارتتارعا ءساي­كەستىگىن تەكسەرۋ بارىسىندا «ەمدەلۋشىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ» دەگەن سىندى ماسە­لەلەرگە نازار اۋدارىلا ما؟ تەكسەرۋدەن ءوت­كىزۋ بارىسىندا اكككرەديتتەۋدەن وتۋگە نيەت­تەنگەن مەكەمەگە قاتىستى ارىز-شاعىمدار تۇسكەن بولسا, تەك­سەرۋ ناتيجەسىنە كەرى اسەرىن تيگىزە مە؟ – اككرەديتتەۋ كوميسسياسى مۇنداي جاعدايدا پاتسيەنت شاعىمىن مۇقيات تەكسەرەدى. ارىزدىڭ تۇرىنە قاراي شەشىمدى كوميسسيا مۇشەلەرى شىعارادى. سوندىقتان ءار ازامات ارقاشان ءوز قۇقىعىن ءبىلىپ, قورعاي الۋى ءتيىس. بۇدان وزگە داۋ-جانجال تۋىنداعان جاعدايدا ەمدەلۋشى ءوز شاعىمىن مەكەمەدەگى «ارىز-شاعىمدار مەن ۇسىنىستار» كىتابىنا جازىپ, بولماسا «سەنىم تەلەفوندارىنا» حابارلاسىپ قالدىرا الادى. مۇنى كوپ ازاماتتار بىلە بەرمەيدى دە. سەبەبى, كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىكپەن ءجۇرىپ, اينالامىزداعى بولىپ جاتقان ماسەلەلەرگە نازار اۋدارمايمىز. سوندىقتان, «قاجەت» دەگەن تەلەفون نومىرلەردى ءار ازامات ۇيالى تەلەفونىنا ءتۇرتىپ جازىپ قويسا, قاجەت كەزىندە حابارلاسار ەدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا پاتسيەنتتەردىڭ قۇقىعى قورعالعان دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ونىمەن قوعامدىق ۇيىمدار, دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى سىندى ۇيىمدار اينالىسادى.ءارى مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە تۇسكەن ارىز-شاعىمدار جەدەل تەكسەرىلىپ, قولعا الىنادى. ءار ادام ەمدەۋ ءۇردىسى مەديتسينالىق پەرسونالدىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن عانا ەمەس, مەكەمەنىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋى, قىزمەتكەرلەردىڭ مادەنيەتى, ەتيكالىق تاربيە ناۋ­قاسپەن جاقسى قارىم-قاتى­ناسىمەن انىقتالاتىنىن جادىندا ۇستاۋى قاجەت. ارينە, بارلىق جەردە بۇل تالاپتار ورىندالا بەرمەيتىن بولار. دەسە دە, ءار ازاماتتىڭ قۇقىعىن ءبىلۋى, ونى قورعاي الۋى مۇنداي كەلەڭ­سىزدىكتەردىڭ الدىن الادى. اڭگىمەلەسكەن گاۋھار ەرمەكباەۆا.