تاريحتان بەلگىلى, پوستكەڭەستىك مەملەكەتتەردىڭ بارلىعىندا ءوز قارۋلى كۇشتەرى قۇرىلعان سوڭ اسكەري قىزمەتشىلەرگە اسكەري انت قابىلداۋ مىندەتتەلدى. بۇل ماسەلەنى قازاقستان باسشىلارى اقىلداسا كەلە اسكەري قىزمەتتى اتقارىپ جۇرگەندەر ءۇشىن قايتادان اسكەري انت بەرۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەن شەشىم قابىلدادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتارىنا جاڭادان قابىلدانعاندار عانا اسكەري انتتىڭ جاڭا نۇسقاسى بويىنشا قىزمەتكە كىرىسەتىن بولدى. اتالعان ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ارميا گەنەرالى وسى ماسەلەنى كوتەرىپ ەل باسشىلىعىنىڭ اتىنا بىرنەشە رەت حات جازدى. 1992 جىلدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە جازىلعان حاتىندا حالىق قاھارمانى: «سوڭعى كۇندەرى ءتۇرلى سەبەپتەردەن, ونىڭ ىشىندە جان-جاقتى ويلاستىرىلعان زاڭنامالىق اكتىلەردى دايىنداۋ مەن قابىلدانۋىن كۇتپەستەن اسىعىس قابىلدانعان بىرنەشە شەشىمنىڭ سالدارىنان اسكەري انتتى قابىلداۋ ماسەلەسىنە ماڭىزدى توسقاۋىلدار تۋىنداتىپ وتىر» دەپ اتاپ كورسەتىپ, ءوزىنىڭ وي-پىكىرىن ناقتى ءبىلدىردى. №5 قوردىڭ 640-ىسىندەگى حاتىندا: «اسكەري قىزمەت حالىق الدىنداعى ۋادە بولىپ تابىلاتىن اسكەري انت بەرۋدەن باستالاتىنى بەلگىلى. مارشال نەمەسە سارباز بولسىن اسكەري ادام رەتىندە انتتىڭ تالاپتارىن ورىنداۋدى قاسيەتتى بورىش دەپ ساناۋعا ءتيىس. وعان ادالدىعىن ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ساقتاۋى قاجەت», دەپ جازادى ول.
«قازىرگى تاڭدا قارۋلى كۇشتەردە قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن گەنەرالدار, وفيتسەرلەر جانە سولداتتار ءبىر رەت اسكەري انت قابىلدايدى. بىراق كەڭەس وداعى جوق بولعاندىقتان, العاشىندا «ەشكىمگە دە قىزمەت اتقارمايمىز» دەگەن ماسەلەنىڭ الدىندا تۇرمىز. مەنىڭ ويىمشا, بۇل قاتە تۇسىنىك, قاتە پىكىر. اسكەري انتتىڭ ماتىنىندە «مەن اسكەري ءىستى قاستەرلەپ زەردەلەۋگە, اسكەري جانە حالىق مۇلكىن جان-جاقتى ساقتاۋعا جانە سوڭعى دەمىم بىتكەنشە ءوز حالقىما ادال بولۋعا انت بەرەمىن ...» دەگەن سوزدەر بار. قازىرگى تاڭدا وسى سوزدەر وزەكتىلىگىن جوعالتتى ما؟ جوق دەپ ويلايمىن. حالىققا قىزمەت ەتۋ – اسكەري انتتىڭ نەگىزگى ماڭىزى» دەي وتىرىپ, ساعادات نۇرماعامبەتوۆ بىرنەشە ۇسىنىس جاسايدى. ولاردىڭ قاتارىندا رەسەيلىك, ۋكرايندىق نەمەسە باسقا دا ءبىر ەلدىڭ بۇكىل جەكە قۇرامى «جاڭا» انت قابىلداۋدان باس تارتۋى قاجەت; جاڭا تولىقتىرۋ ارقىلى كەلگەن شاقىرىلۋشى كونتينگەنت تمد ەلدەرىنىڭ بىرىككەن قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتارىنا الىناتىن بولسا, وسى ەلدەردىڭ باسشىلارىنىڭ ارناۋلى كەلىسىمىمەن ماقۇلدانعان اسكەري انت ءماتىنى بويىنشا قابىلدانۋى مۇمكىن; تمد ەلدەرىنىڭ قاتارىنا ەنگەن رەسپۋبليكادا ءوز قارۋلى كۇشى قۇرىلعان جاعدايدا, سول ەلدىڭ ءوزىنىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگانى دايىنداپ, بەكىتكەن انتتى قابىلداۋ كەرەگى جايىندا ايتىلعان. ءتورتىنشى ۇسىنىسىندا ارميا گەنەرالى ء«ىس جۇزىندەگى قارۋلى كۇشتەردىڭ جەكە قۇرامىن جەدەل تۇردە وڭىرلىك اسكەري انت قابىلداتقىزۋ اسىعىس, قاتە جانە ءۇستىرت, سونىمەن قاتار بىرىككەن قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇلاۋىنا اكەپ سوقتىراتىن شەشىم» دەپ اتاپ كورسەتكەن. ول اسكەري پروبلەمالارعا قاتىستى كۇرمەۋلى ماسەلەلەر ابايلاپ, مۇقيات جانە اسىعىستىققا سالىنباي شەشۋ قاجەتىن اتاپ وتەدى.
اسكەري انت دەگەنىمىز – ءاربىر ازامات مەملەكەتتىڭ قارۋلى كۇشتەرىندەگى اسكەري قىزمەتكە قابىلدانعان (شاقىرىلعان) كەزىندەگى سالتاناتتى انت بەرۋ ءراسىمى. دەربەس, ەگەمەندى ەل قۇرعان جاڭا مەملەكەت رەتىندە قازاقستان اسكەرىنىڭ انتى قانداي ۇلگىدە بولۋى قاجەت دەگەن تاقىرىپتا ءتۇرلى ۇسىنىستىڭ بولعانى دا راس. مىسالى, بۇعان دەيىنگى كسرو اسكەري انتى (1947-1991) كەڭەستىك اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ العاشقى رەسمي ۋادەسى بولدى.
قورعانىس ءمينيسترى س.نۇرماعامبەتوۆ پرەزيدەنتتىڭ اتىنا جاڭا اسكەري انتتىڭ ءماتىنىن 1992 جىلى 17 ماۋسىمدا حاتپەن ۇسىنعان. حاتقا قويىلعان قارارلاردىڭ بەلگىلىسى: 1992 جىلى 22 ماۋسىمدا ەل باسشىسى جوعارعى كەڭەسپەن, باسقا دا مۇددەلى ورگاندارمەن كەلىسۋ تۋرالى تاپسىرما بەرەدى. وسى حاتىندا س.نۇرماعامبەتوۆ اسكەري انتتىڭ رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىنە, رەسپۋبليكالىق ۇلاننان باسقا اسكەري قىزمەتشىلەرگە ارنالعان نۇسقالارىن دا بىرگە ۇسىنعان.
وسىلايشا, جوعارعى كەڭەستىڭ ەسكەرتۋلەرى ەسەپكە الىنا وتىرىپ, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىنە ارنالعان اسكەري انتتىڭ ءماتىنى بەكىتىلەدى.
اسكەري قىزمەتشىنىڭ العاشقى ەڭبەك جولىنداعى تۇڭعىش قادامى اسكەري انت قابىلداۋدان باستالاتىنى بەلگىلى. ال ارميا گەنەرالى ساعادات قوجاحمەت ۇلى نۇرماعامبەتوۆ جاس جاۋىنگەردىڭ العاشقى قادامىنداعى قۇندى قۇجاتتىڭ قابىلدانۋىنا قاجىرلى ەڭبەك ءسىڭىردى. نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق سيپاتتاعى قۇجاتتىڭ قابىلدانۋى قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جاڭا باعىتىن, سيپاتىن ايقىنداپ بەردى. تاۋەلسىز ەل ارمياسىنىڭ العىشارتتارىنىڭ ءبىرى – اسكەري انت بەرۋ تاريحى وسىلايشا جاساقتالدى.
ءاليا سۇلەيمەنوۆا,
پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ اعا ساراپشىسى
