انىقتامانى انىقتاعان وتىرىس

بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ جۇمىسى قالاي جۇرگىزىلۋدە؟ ەل ازاماتتارىن تولعاندىرىپ وتىرعان بۇل سۇراققا جاۋاپ تابۋ ءۇشىن كەشە ماجىلىستە پالاتا ۆيتسە-سپيكەرى داريعا نازارباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى بولىپ ءوتتى. 2014 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن تۇر­عىنداردىڭ زەينەتاقىعا جيناق­تالعان قارجىسىن بىرىڭعاي جي­ناق­تاۋشى زەينەتاقى قورىنا وتكىزۋ ۇدەرىسى اياقتالعان-دى. الايدا, ونىڭ جۇمىسى تۋرالى ناقتى مالىمەتتەر بولماعاندىقتان, دە­پۋتاتتار ارنايى ساۋال دا جول­داعان ەدى. مىنە, سول ساۋالعا ناقتى جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ  دەپۋتاتتار الدىنا شىعىپ, تۇسىنىك بەردى. باس بانكيردىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىن زەينەتاقى شوت­تارى­نىڭ سانى 10 ميلليوننان كەم ەمەس بولسا, ەندى سولاردىڭ بار­لىعى دا ەلەكتروندى تۇردە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا بەرىلىپ وتىر. ونداعى قوردالانعان اكتيۆتەردىڭ ساق­تا­لۋىنا ۇلتتىق بانك جاۋاپتى. قازىرگى تاڭدا زەينەتاقى اك­تيۆتەرى 3,9 تريلليون تەڭگەگە جەتىپتى. ق.كەلىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر جەكە جيناقتاۋشى قورلار بۇعان دەيىن ءتيىمسىز ءارى اشىق ەمەس جۇمىس جۇرگىزىپ كەلگەن. ال اۋديتورلىق تەكسە­رىستەر كورسەتكەندەي, تەك  ءۇستى­مىز­دەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسا­نىندا-اق بجزق  جاقسى جۇمىس ناتيجەسىن كورسەتىپتى. باس بانكير بۇعان دەيىن ۇستا­لىپ كەلگەن 15 پايىزدىق كوميس­سيا مولشەرى ەكى ەسەگە دەيىن تومەندەتىلگەندىگىنەن دە حا­باردار ەتتى. كەلتىرىلگەن ءمالى­مەتكە قاراعاندا, 2012 جىلى جيناقتالعان قوردان ينۆەس­تي­تسيالىق كىرىس ەسەبىنەن 40 ميلليارد تەڭگە كوميسسيا تولەنسە, بيىلعى جىلى جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ جۇمىسىنا 60 ميلليارد تەڭگە جۇمسالىپتى. سوندىقتان دا كوميسسيانى قىسقارتۋ ەسەبىنەن تولەم كولەمىن 20 ميلليارد تەڭگەگە ازايتۋعا مۇمكىندىك تۋىپتى. بۇل قارجىلار نەگىزىنەن بجزق قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىنا جانە ەلىمىزدەگى فيليالدارىنىڭ جۇمىسىن قار­جى­لاندىرۋعا جۇمسالۋدا. بۇرىندارى جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ جارتىسى ءوز قارجىلارىن مەملەكەتتىك قۇندى قاعازعا سالىپ كەلگەندىگىن تىلگە تيەك ەتكەن ۇلتتىق بانك توراعاسى ولار نەگىزىنەن بيۋدجەت جەتىسپەۋشىلىگىن جابۋعا جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ قۇندى قاعازدارىنا, سونداي-اق «سامۇرىق-قازىنا» ءال-اۋقات قورىنا كىرەتىن كومپانيالاردىڭ وبليگاتسيالارىنا سالىنىپ كەلگەندىگىن دە اتاپ ءوتتى. ەن­دىگى ماسەلە – ۇكىمەتتەگى ەكو­نو­ميكالىق ساياسات كەڭەسىندە جانە قۇرامىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن ۇكىمەت وكىلدەرى, سونداي-اق بەدەلدى ساراپشىلار كىرەتىن زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ كەڭەسىندە  زەينەتاقى اك­تيۆتەرىن ءتيىمدى باسقارۋدى ءجۇ­زەگە اسىرۋ. ەلباسىنىڭ ءىرى بانك دەپو­زيتتەرىنە ۇزاق مەرزىمگە (5-10 جىل) زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ورنا­لاستىرۋعا تاپسىرما بەرگەنىنە وراي جۇمىستىڭ جۇرگىزىلىپ جات­قانىنان حاباردار ەتكەن ق.كە­لىمبەتوۆ ءۇشىنشى باعىت رەتىندە شەتەلدىك قۇرالدارعا ورنالاستىرۋ قاراستىرىلىپ وتىرعاندىعىن العا تارتتى. بەرىلگەن اقپاراتتارعا سۇيەن­سەك, قازىرگى تاڭدا جەكە جيناق­تاۋشى زەينەتاقى قورلارى بار­لىق اۆتيۆتەرىنىڭ 10 پايىزى سىرت­قى قۇرالدارعا ورنالاستىرى­لىپتى. شەتەلدىك قۇرالدارعا زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ورنالاس­تىرۋ ۇلعايتىلۋى مۇمكىندىگىن العا تارتقان ق.كەلىمبەتوۆ ونى ۇلتتىق ۆاليۋتا قۇنىنىڭ وزگەرۋى مۇمكىندىگىمەن ءتۇسىندىردى. سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبى­رىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىن مودەرنيزاتسيالاۋدىڭ تۇ­جىرىمداماسى دا ازىرلەنىپ جات­قانى اتاپ كورسەتىلدى. ءتىپتى, ارنايى زاڭ دا قابىلدانباق ەكەن. قوسىمشا مالىمەت بەرگەن بجزق باسقارما ءتورايىمىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان ەردەناەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا بجزق-نىڭ 18 فيليالى, ولاردىڭ 29 بولىمشەسى جانە 199 حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارى جۇمىس ىستەۋدە كورىنەدى. 2013 جىلى قوسىمشا 87 حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارى اشىلىپتى. بۇعان دەيىن 28 ەلدى مەكەندە ەشقانداي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارى بولماعاندىعى دا ايتىلدى. ال ر.ەردەناەۆ بجزق وڭىرلىك جەلىلەرى كەڭەيۋدە ەكەنىن ەرەكشە اتادى. ول, سونىمەن قاتار ۇكىمەت الدىنا جەرگىلىكتى بولىمشەلەرىن اشۋعا عيماراتتار بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس تا قويىلىپ وتىرعاندىعىن ايتىپ ءوتتى. ال جالپى سالىمشىلار پوشتا, ينتەرنەت سايت جانە ۇكىمەت پورتالى ارقىلى وزدەرىنىڭ قارجىلارى تۋرالى اقپارات الىپ كەلەدى ەكەن. دەپۋتاتتار مۇنداي ۋاجبەن تولىق كەلىسە قويعان جوق. تاتيانا ياكوۆلەۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, دەپۋتاتتار استانا قالاسىنىڭ سول جاعالاۋىنداعى ەكى جيناقتاۋشى زەينەتاقى ورتالىعىندا بولىپ, وندا كەلۋشىلەردىڭ ازدىعىنا كوز جەتكىزىپتى. مۇندا ءوز سالىم­دارى تۋرالى اقپارات الۋ دا وڭاي بولماعانعا ۇقسايدى. تيىسىنشە, سالىمشىلار قايدا بارارلارىن بىلمەي, ەسكى مەكەنجايعا بار­عىش­تاپ كەلە جاتقانى دا وتكىر سىنعا الىندى. وسىلايشا دەپۋتاتتار جەكە زەينەتاقى شوتتارىن باسقارۋعا قاجەتتى انىقتامانى الا الماي جۇرگەن سالىمشىلاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن ناقتى جۇمىستىڭ قاجەتتىگىن باسا جەتكىزدى. بجزق باسقارۋعا جاۋاپتى تۇلعالار ونىڭ ماۋسىم ايىنا دەيىن تولىق شە­شىمىن تابارىنا سەندىرۋگە تى­رىستى. بۇل اڭگىمە سول كەزدە جال­عاسىن تاپپاق. اسقار تۇراپباي ۇلى,         «ەگەمەن قازاقستان».