بۇعان «جەكەندى» كەڭشارىندا ءبىراز جىل باس ينجەنەر بولعان اكەسى جارىلعاسىننىڭ دا ىقپالى بولدى, ەر-ازاماتتارعا ءتان ماماندىقتى ءوزى دە جاتىرقامادى. كوپ ۋاقىت وتپەي-اق, كەڭشاردىڭ بەلدى مەحانيزاتورى رەتىندە تانىلا باستادى. وتباسىندا كورگەن ونەگە, تەحنيكاعا دەگەن ۇسىنىقتىلىق جاس جىگىتتى جىگەرلەندىرە ءتۇستى. كەيىن كەڭشار تاراپ وندىرىستىك كووپەراتيۆكە اينالعاندا دا ۇجىمنان قول ۇزبەدى. وندىرىستىك كووپەراتيۆتىڭ دە ءومىرى ۇزاق بولمادى, جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ باستالدى. سوندا بارىپ اكەسى جارىلعاسىننىڭ جول سىلتەۋىمەن, اقىل-كەڭەس بەرۋىمەن ءوز الدىنا بولەك شىعۋدى ۇيعاردى. ءسويتىپ, 2001 جىلى قازىر ءوزى باسقاراتىن «جاقىپ» شارۋا قوجالىعىن قۇردى. بۇل شارۋا قوجالىعى ساربيە اۋىلىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە سەرپىن بەرىپ تۇرعان شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ ءبىرى دەسەك, قاتەلەسە قويماسپىز, ءسىرا. باستاپقىدا ءبىر تراكتور, كونە كومباينمەن جۇمىس باستاۋعا تۋرا كەلدى. ىلدەبايلاپ جوندەپ, مال ازىعىن دايىندادى, از-كەم ەگىن سالدى. سول جىلى شارۋا قوجالىعىندا نەبارى 100 گەكتار ەگىستىك, 200 گەكتار شابىندىق, 200 قوي, 35 ءىرى قارا بولاتىن. شاپقان ءشوبىنىڭ, جيعان استىعىنىڭ ارتىلعانىن مالعا ايىرباستادى, مال سانىن كوبەيتۋگە باعىت ۇستادى.
قازاقتا «مال باققانعا بىتەدى», «مال بالاعىنان وسەدى» دەگەن ءسوز بار. جىل وتكەن سايىن مال سانى دا ارتتى. بۇرىنعى 200 قوي قازىر ەكى وتار, 35 ءىرى قارا ءبىر تابىن بولدى, جىلقى دا بار, شۇكىر. 800 گەكتار جەرى بار. ءتۇرلى تەحنيكا دا شارۋاسىن جۇرگىزۋگە جەتكىلىكتى. ەندى جۇماباي جاقىپ مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋدى قولعا الدى. قازىر باتىس قازاقستان وبلىسىنان ەدىلباي اسىلتۇقىمدى قوشقارلارىن, اسىلتۇقىمدى بۇقالارىن ساتىپ اكەلىپ, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋدا. بولاشاقتا اسىلتۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى اتاعىن الۋعا تالاپتانىپ جۇرگەنى وسىنداي شارۋاگەرلىكتىڭ ناتيجەسى. قازىر بارلىق مال باقتىارال قىستاعىندا شوعىرلانعان. قىس قاتتىلاۋ بولعانىمەن مال شىعىنسىز باعىلۋدا. قويشى جۇماباي بەيسەنقۇلوۆ, مالشى قانات الدياروۆ مالدىڭ ءجايىن, شارۋانىڭ قامىن بىلەتىن جاندار. مال ازىعى جەتكىلىكتى, سۋاتتان سۋارىلادى, ءشوپ تەحنيكامەن شاشىلادى. وسىلاي «جاقىپ» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى جۇماباي جاقىپ اۋىلداعى شارۋاسىن شالقىتىپ وتىرعانداردىڭ قاتارىندا كەلەدى. شارۋاشىلىق باسشىسى ەت ءوندىرۋ ءۇشىن مال سويۋ تسەحىن سالىپ, پايدالانۋدا. وبلىس جانە اۋدان ورتالىعىندا وتەتىن اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەلەرىنە تۇراقتى قاتىسىپ تۇرادى. بۇل ەكىجاقتى ءتيىمدى قالالىقتار ارزان اۋىل تاعامدارىنا قولدارى جەتسە, بۇل ءوز ونىمدەرىن وتكىزىپ قالادى.
استانادا وتكەن وسىنداي جارمەڭكەلەرگە دە ارتىنىپ-تارتىنىپ بارىپ ءجۇر. جارمەڭكەلەرگە توننالاعان ەت, كەلىلەپ تارى-تالقان جانە باسقا دا تاعامداردى تۇراقتى اپارىپ تۇرادى. جۇماباي جارىلعاسىن ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, شارۋا قوجالىعىندا تارى ەگىستىگىن كەڭەيتۋ كوزدەلۋدە. تارىدان دۇنيەجۇزىلىك رەكورد جاساعان اتاقتى شىعاناق بەرسيەۆتىڭ جەرىندە تۇرىپ بۇل داقىلدى ۇمىت قالدىرۋعا بولمايدى, دەيدى ول ءسوز اراسىندا. استاندا وتكەن ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەسىنە بارعان ءبىرىنشى جىلى باسقاسىن ايتپاعاندا, 100 كەلى قۋىرىلعان تارى, 50 كەلى تالقان اپارسا, ەكىنشى جىلى 250 كەلى تارى مەن 100 كەلى تالقان اپارعان. بۇل تاعامداردى حالىق قىل ۇستىنەن ءبولىپ اكەتىپتى. ياعني تارى تاعامىنا سۇرانىس جوعارى. سوندىقتان بۇل داقىلدى ءوسىرىپ قانا قويماي, ۇلتتىق برەندكە اينالدىرۋدى ويلاستىرۋدا. ونىڭ جوبا-جوسپارىن دا كوڭىلگە ءتۇيىپ جۇرگەن ءجايى بار. اۋىلدا دۇكەن اشىپ, حالىققا ساۋدا قىزمەتىن كورسەتىپ وتىرعان دا وسى شارۋا قوجالىعى. دۇكەندە جولداسى جۇماگۇل جۇمىس ىستەيدى. مۇندا باسقا تاۋارلارمەن بىرگە تۇراقتى تۇردە ەت ساتىلادى. ءوزىنىڭ مال سويۋ تسەحى ارقىلى كورشىلەس ەكى اۋىلدىڭ مەكتەپتەرىمەن, بالاباقشالارىن ارزان ەتپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ دە قامىن جاساۋدا. بۇل ارينە, الداعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندەگى شارۋالار. قوجالىقتىڭ باسى-قاسىندا بولاتىن ءىنىسى ساكەن دە ەڭبەكقور, شارۋانىڭ ىڭعايىن بىلەدى. – اۋىلدىڭ تۇرمىسى تۇزەلدى. اۋىزسۋ ءۇيدىڭ ىشىنە كىرىپ تۇر. كوشەلەردە ەلەكتر شامى سامالاداي جارقىرايدى. دارىگەرلىك پۋنكت, بالاباقشا جۇمىس ىستەيدى.
اۋىلدىقتار ۇيلەرىنە ەۋروجوندەۋ جاساپ جاتىر. اسىرىپ ايتساق , تۇرعىندار تۇرمىسى قالاداعىدان كەم ەمەس, دەيدى «جاقىپ» شارۋا قوجالىعىڭ توراعاسى جۇماباي جاقىپ. جۇماباي جارىلعاسىن ۇلى اۋىلداستارىنا قاراسىپ, كومەك قولىن سوزۋدان قالىس قالمايدى. جىل سايىن ارداگەرلەرگە ارناپ, ۇلى جەڭىس جانە قارتتار كۇندەرىندە داستارقان جايىپ, باتالارىن الادى, حال-قادەرىنشە مەرەكەلىك سىي-سياپات جاسايدى. اۋىلداعى از قامتىلعانداردى دا ەستەن شىعارمايدى. كەيبىرەۋلەرىنىڭ بالالارىن قامقورلاسا, بىرقاتار وتباسىعا وتىن-سۋدان, جەم-شوپتەن قاراسادى. شارۋا قوجالىعى ءبىراز ساربيەلىكتەردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بيىلعى قىس بۇرىنعىلاردان قاتاڭداۋ بولدى. اۋىلدىقتار اراسىندا قىس ۇزاپ كەتە مە دەگەن قاۋىپ تە جوق ەمەس ەدى. بىراق, ودان قىسىلمادىق. جەم-ءشوپ جەتكىلىكتى. قازىردىڭ وزىندە ويىلعا, اۋىلعا ءشوپ تاسۋدى قولعا الدىق. سەبەبى, بۇرىنعى جۇمساق قىسقا ۇيرەنىپ قالعاندار نەمەسە جازدا مول پىشەن ءتۇسىرىپ الۋعا شاماسى كەلمەگەندەرگە جولدىڭ اۋىرلىعىنا قاراماستان ارزانداۋ باعامەن ءشوپ جەتكىزىپ بەرىپ تۇردىق, دەيدى ول بىزبەن اڭگىمەسىندە. اڭگىمە دەگەننەن شىعادى, ول قىس بويى جەكەندى مەن ساربيە اۋىلىنىڭ اراسىنداعى ون التى شاقىرىم جولدى دا ءوز تراكتورىمەن تەگىن تازارتۋدى موينىنا العان. سوندىقتان دا, ساربيەگە باراتىن جول سايراپ جاتاتىن كورىنەدى. مىنە, وسىنداي ىزگىلىكتى ىسىمەن, ادامي قادىر-قاسيەتىمەن بيىكتەن كورىنىپ جۇرگەن ازامات ويىل اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى رەتىندە وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدە دە بەلسەندى. وسىنىڭ بارلىعىن بىرەۋدىڭ كوزىنە تۇسەيىن دەپ جاسامايدى, بۇل ونىڭ ومىرلىك ۇستانىمى.
جۇماباي جارىلعاسىن ۇلى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى مەن قوعامدىق جۇمىستارىنا بەلسەنە قاتىسقانى ءۇشىن وبلىس جانە اۋدان اكىمىنىڭ العىس حاتتارىمەن, «پارىز» رەسپۋبليكالىق كونكۋرسىنا قاتىسقانى ءۇشىن ماراپاتتالعان, «التىن جۇرەكتىڭ» جۇلدەگەرى. ول سونداي-اق, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» جانە «تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى» مەدالدارىنىڭ دا يەگەرى. وتباسى تىرلىگى دە اجارلى. جولداسى جۇماگۇل ەكەۋى قولىنداعى اناسى ءجانبيبىنى ۇكىلەپ كۇتىپ وتىرعانىن اۋىلداستارى جاقسى بىلەدى. ءوزى ءتورت اعايىندى جىگىتتىڭ ءوزارا تاتۋلىعى دا مارقۇم اكەسى جارىلعاسىن مەن اناسى ءجانبيبى سالعان ىزگى داستۇردەن تامىر تارتاتىنى ءسوزسىز. ال, بالالارىنىڭ ۇلكەنى نۇرگۇل اقتوبە گۋمانيتارلىق كوللەدجىندە, بەكجان مەن ديانا وبلىس ورتالىعىنداعى م.قۇسايىنوۆ اتىنداعى دارىندى بالالار مەكتەپ-ينتەرناتىندا وقيدى. مىنە, ەڭبەگىمەن ەلەنۋدىڭ ءبىز بىلەتىن مىسالى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى, ويىل اۋدانى.
