ادەبيەت • 25 مامىر، 2022

«ءساۋىردىڭ ءتۇنى. قىزدىڭ دەمىندەي جىلى اۋا...»

531 رەت كورسەتىلدى

ساعيدىڭ عاجاپ ولەڭى بار. عالامتوردا جوق، كىتابىن باستاپ نە اياقتاپ تا تۇرماعان، ەلەۋسىز تۋىندى سياقتى، ءبىر وقىپ وتەسىز دە، كەيىن ىزدەپ تاپپاي قالاسىز. «جاتىرمىن نەبىر ءتۇس كورىپ» دەپ باستالادى. وقىعان بولساڭىز جۇرەگىڭىز بۇلك ەتكەن دە شىعار. سەبەبى جابۋلى تاقىرىپتى جازادى اقىن.

جابۋلى دەگەندە ساياسي تۇرعىدا ەمەس، ادام جانىنىڭ اسا ءبىر نازىك، قىلدان جىڭىشكە، قىلىشتان وتكىر سەزىمىن قوزعايدى دەر ەدىك. اركىمنىڭ ىشىندە جابۋلى كەتەتىن داپتەردە ءتۇرتۋلى تاقىرىپتار ولار. ونى اشىپ قوزعاسا، و-وي، ناعىز ءومىر سول سياقتى... بىراق ونىڭ كوبى جابۋلى كەتەدى، نەگىزى سونى ايتقىسى كەلىپ تۇرسا دا، ءداتى جەتىپ ەشكىم دە بارمايدى ول تاقىرىپتارعا. ال اقىنداردىڭ باسىنا كەلگەندە، «ولەڭ، شىركىن، وسەكشى جۇرتقا جايار» ەمەس پە؟ ساعي سونداي اقىن، «جۇرەگىنىڭ تۇبىنە كىر جاسىرماعان» كىرشىكسىز اقىن.

«جاتىرمىن نەبىر ءتۇس كورىپ» ولەڭى ەلەۋ­سىز، قاتارداعى شىعارما سياقتى ەپپەن ورىلەدى. العاشقى جولدارىنان-اق ساعيدىڭ سىر­شىل جۇمساقتىعى تابيعات ليريكاسىنا شوم­دىرعانداي كۇيگە بولەپ الا جونەلەدى. سويتەدى دە ءۇشىنشى شۋماقتا ءبىر-اق تۇسەدى اقىن:

«...جايسىز ءبىر ويعا قيا الماي،

جانارىڭ تالاي تالدى كەپ.

جانتايا كەتتىم ۇيالماي،

جىگىتتەر ۇستاپ قالدى دەپ.

ماۋجىراپ، كەيبىر تۇندەرى

ۇيقىلى كوزبەن قارسى الدىڭ.

كۇمىلجىپ ءتىلىم كۇرمەلىپ،

«بيليارد ويناپ» دەي سالدىم.

قۇپيا – سەزىم ەلەسى،

تۇرعان دا شىعار كوزىمدە،

دالەلىم – دالەل ەمەسىن

سەزەمىن ىشتەي ءوزىم دە.

توبەمدە تۇيدەك بۇلت ءورىپ،

تۇلا بوي تالاي ىسىندى.

جاتاسىڭ ءۇنسىز بۇركەنىپ،

ۇندەمەي قۇرتىپ مىسىمدى...»

بۇل جەردە 12 شۋماقتان جىرىمداپ، قىسقارتىپ الىپ وتىرمىز ولەڭدى. تولىق وقىسا تۇتاس كارتينا سويلەپ شىعا كەلەدى. جانە الگىندەي جاعدايدا ايەل مەن ەر اراسىنداعى ۇرىس-كەرىسسىز، ءمالىم دە بەيمالىم، بىراق ءبارى تۇسىنىكتى ءھام ءتىلسىز ءتىل. تىلمەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ونى، نەگىزى. بىراق ساعي اقىن جەتكىزگەن. جەتكىزگەندە دە، سۋرەتتەي وتىرىپ سەزىندىرىپ، تۇيسىندىرە بىلگەن. كوپتەگەن اقىن اتتاپ باسا الماعان كوزگە تۇسپەس التىن جۇلگەلەر جاتادى كەڭىستىكتە. سونىڭ ءىشىن تۇيسىكپەن قىدىرۋ اقىننىڭ اقىنىنىڭ قولىنان كەلەدى. اۆتور جەتكەن وعان.

ءدال وسى تاقىرىپتى بەرتىندە ەسەنعالي راۋشانوۆ تا جازىپتى. ول كىسى «پوەزيا» اتاپتى ولەڭ تاقىرىبىن. ەسەنعالي اعا الپىس جاسقا تولعان مەرەيتويىندا ايتقانى ەسكە تۇسەدى وسىندايدا. «جاستارعا ايتار ەدىم، ءبىزدى عانا وقي بەرمەي، بىزدەن بۇرىن وتكەن اعالاردى دا وقىپ تۇرىڭدار» دەپ عافۋ قايىربەكوۆ پەن ساعي جيەنباەۆ تۋرالى كوڭىل كوتەرەتىن ءبىر اڭگىمەنىڭ شەتىن شىعارا كەتتى. «سەبەبى ءبىز تۋرالى كوپ ايتىلىپ كەتسە، سول اعالارىم ايتىلماي قالدى-اۋ دەپ قاراداي قىسىلام» دەگەن سىڭايدا ساباقتاپ ەدى ءسوزىن.

ساعيدىڭ دا، ەسەنعاليدىڭ دا ولەڭدەرىنىڭ تاقىرىبى ءبىر. ەكەۋى ەگىز دۇنيە دەر ەدىك. جۇرەك تۇكپىرىندەگى جابۋلى داپتەردە كورىنەر-كورىنبەس بولماشى جازۋلارمەن ءتۇرتۋلى تاقىرىپ ول. ساعيدىڭ تۋىندىسى ءسال ۇزاقتاۋ – 12 شۋماق بولسا، ەسەنعاليدىكى – 5-اق شۋماق. ۇزىن ءورىستى تارىلتپاعان، ەسەسىنە كەيىنگى اۆتور وقيعانى سىعىمداپ، ماعىنانى تەرەڭدەتىپ جىبەرگەن. ءبىزدىڭ پايىمشا، قازاق ولەڭىنىڭ حح عاسىر مەن ءححى عاسىرداعى اراجىگىن وسى جەردەن اڭعارۋعا بولاتىن سياقتى. بۇگىندە جارياعا شىققان بارلىق ولەڭ وسى بيىكتەن كورىنەدى، ءححى عاسىرداعى جاڭا پوەزيا حح عاسىردى تۇتاسىمەن شاڭ قاپتىرىپ كەتتى دەگەن ءسوز ەمەس جانە.

ساعي ءبىرىنشى جاقتان جەتكىزىپ، تابيعاتپەن استاستىرىپ ورسە، ەس-اعاڭ ءۇشىنشى جاقتان، وقيعا سىرتىنا شىعىپ الىپ جەتكىزەدى. ءبىرىنشى جولدان باۋراپ الادى اۆتور وقىرماندى:

ء«ساۋىردىڭ ءتۇنى. قىزدىڭ دەمىندەي جىلى اۋا،

دۇنيە تۇگەل ءان سالعىسى كەپ تۇر-اۋ، ءا»،

دەگەننەن بايلاپ قويادى اقىن. مۇنداي ۋاقىتتا كۇناعا بارعاننىڭ كىناسى جوقتاي سەزىلمەي مە؟ سويتەدى دە:

«ادالمىن، دەيدى، كەلىنشەگىنە ۇزدىگىپ،

قاڭعىباس كۇيەۋ ورالىپ ۇيگە ءتۇن اۋا.

جان-جارى ءۇنسىز.

ءتىس جارماي قويدى كۇيدىرىپ،

سەبەپ جوق، تەگى، سالايىن دەسە قيعىلىق.

– قايدا ءجۇرسىڭ دەپ سۇراماي ما ەكەن، وي، اللا-اي،

ادالسىڭ با دەپ تەرگەمەي مە ەكەن شۇيلىگىپ.

– ە، مەيلى، مەيلى، ارام دەيسىڭ عوي سەن ەندى،

كەشىگىپ قالدىم... كورمەيىن تەگى توبەمدى...

اق ادال جاردىڭ ارىنداي اپپاق توسەككە،

كىرەتىن كەزدە كىبىرتىكتەيدى نەگە ەندى».

وسىمەن توقتاۋ كەرەك پە ەدى ولەڭ؟ مەنىڭشە توقتاسا دا بولعانداي. نەگىزگى وي، وقيعا ايتىلدى، ءبارى تۇسىنىكتى بولدى. وندا نەسى ولەڭ ونىڭ؟ ءدال وسى تۇستا بۇرىلىس جاساپ، تاقىرىپ اياسىنان باسقا كەڭىستىك اشادى اۆتور.

«دەگەنىممەنەن جۇرەگىم تازا، جولىم اق،

ارقانىن ءۇزىپ ۇزاعان اتتاي سونىلاپ،

الىستاپ كەتتىم، عارىشتاپ كەتتىم

مەن سەنەن،

سەنەن عانا ما، سەنەن عانا ما، و، بىراق؟

الدىڭا كەلسەم تۇسەدى تومەن ءور ەڭسەم،

ايىبىمدى ايتشى، كورەيىن بىرگە

نە كورسەم،

ەسىكتەن بەرى نەگە اتتاتاسىڭ سەن مەنى،

نەگە ۇندەمەيسىڭ، ولەڭ، سەن!»

ولەڭ وسىلاي اياقتالادى. نەبارى بەس-اق شۋماق. ۇزىن ارقان، كەڭ تۇساۋىڭنىڭ ءوزى ادىرەم قالسىن، ات ارقاندى ءۇزىپ كەتكەننىڭ ازابىن دالادا «ات تاعالاپ، اتان قومداپ» ەرجەتكەن ۇل عانا تۇيسىنەر. تۇسىنەر دەسەك، قارابايىر ەمەس پە؟ ارقانىن ۇزگەن ات قازىقتان عانا الىستار ما ەكەن اۋىسپالى ماعىناسىندا؟ سۇيگەن جاردان، اپپاق اردان، ادالدىقتان، بالكىم قۇدايدان الىستاپ كەتكەن شىعار... ادامنىڭ ءىشىن قۋىرىپ، تىرىدەي ازاپقا سالاتىن ىشكى ار سوتىنان وتكەن ءولىم جوق. سوعان قارىلىپ قالعان شاراسىز سۇم جۇرەكتىڭ ءسوزىن قارا: «ەسىكتەن بەرى نەگە اتتاتاسىڭ سەن مەنى...». ايەلگە ايتاتىن ءسوز بە وسى؟ بىلمەيمىن. ولەڭنىڭ تاقىرىبىنان باستاپ قايىرا وقىسا قيىرعا الىپ كەتە بەرەدى مەنى. بىرەۋلەردى تەرەڭىنە تارتىپ اكەتۋى دە مۇمكىن-اۋ. ءسىزدى شە؟

سوڭعى جاڭالىقتار

كوروناۆيرۋس قايتا كۇشەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 23:07

ەڭبەكتىڭ ەركىنى

ايماقتار • بۇگىن، 23:02

بابا ءتىلىنىڭ باعاسىن بىلەيىك

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • بۇگىن، 22:54

قۇس تۇماۋىنىڭ كەسىرى

قوعام • بۇگىن، 22:52

سۋدى قالاي ۇنەمدەۋگە بولادى؟

ەكولوگيا • بۇگىن، 22:51

جالعاسىن تاپقان ءداستۇر

ايماقتار • بۇگىن، 22:48

48 مىڭ جىل بۇرىنعى تىرشىلىك

تاريح • بۇگىن، 22:47

تولقىن شاشىپ شاپقان ات

ونەر • بۇگىن، 22:44

اۋىلدىڭ قىزى – الەم چەمپيونى

ايماقتار • بۇگىن، 22:38

استانا كۇنىنە ارنالدى

قوعام • بۇگىن، 22:35

ۇقساس جاڭالىقتار