2013 جىلدىڭ سوڭى مەن 2014-ءتىڭ باسىندا نەسيە تاقىرىبىندا نارازىلىق كوبەيدى؟ ونىڭ باسى اۋەلگىدە الەۋمەتتىك جەلىلەردەن باستالىپ, سوڭى سوتقا دەيىن جەتتى. تۇتىنۋشىلار نەسيە پايىزى جوعارى, بانك ونىمدەرى كۇردەلى, شارتتار تۇسىنىكسىز دەيدى. قارجىگەرلەر مۇنداي تۇسىنىكتىڭ تۋىنا قارجى تۋرالى ساۋاتتىڭ ازدىعى سەبەپ بولعانىن ايتادى. ماسەلەن, بانكتەردىڭ ءبىرى جۇرگىزگەن زەرتتەۋدە ءاربىر ءۇشىنشى قازاقستاندىق ءوزىنىڭ قارجىلىق ساۋاتىنا كوڭىلى تولمايتىنى جەتكىزىلەدى.
بۇل تەكەتىركەستىڭ قورىتىندىسى: حالىق نەسيەگە مۇقيات قاراپ, قارجى ينستيتۋتتارى حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتىن ارتتىرۋعا كوڭىل بولە باستادى. جاقىندا بانكتەردىڭ ءبىرى بۇل ماقساتقا 1 ميلليون دوللار ءبولدى.
ال مەملەكەت نەسيە نارىعىن باقىلاۋدى كۇشەيتە باستادى. بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىندا ۇلتتىق بانك توراعاسى نەسيە بويىنشا جوعارى شەكتى كولەمىن 56 پايىزدان ازايتۋ قاجەتتىگىن ايتقان. مۇنىمەن قاتار حالىق ەڭ كوپ تۇتىناتىن نەسيە ءتۇرى - تۇتىنۋشىلىق نەسيەسىنىڭ ءوسىمى 30 پايىزعا دەيىن ازايتىلدى. ءارى تۇتىنۋشى نەسيە العان كەزدە اي سايىنعى تولەم تابىسىنىڭ 50 پايىزىنان اسپاۋى كەرەك. بۇعان دەيىن بۇل تالاپتار جوق ەدى.
بۇگىنگى وتىرىستا پرەزيدەنت قارجىلىق قىزمەت كورسەتۋدە تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ جانە ولاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەت دەدى. دەمەك, جاقىن كۇندەرى تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ بويىنشا جاڭا ءىس-شارالار قابىلدانۋى مۇمكىن.
ءتۇيىن
نەسيە نارىعى رەتتەلە باستادى. ارينە, تۇتىنۋشىنىڭ پايداسىنا.
نەسيەگە قاتىستى جاڭا دەرەك: قازاقستاندىقتار العان نەسيەنىڭ جالپى كولەمى 12 ترلن.تەڭگەنى قۇرادى.
جيىندا ايتىلعان تاعى ءبىر دەرەك: حالىقتىڭ بانكتەردە ساقتاۋلى دەپوزيتتەرىنىڭ كولەمى 11 ترلن. تەڭگەگە جەتكەن. بۇل كورەر كوزگە كوپ سياقتى. الايدا, قارجى ساراپشىلارى بىرنەشە تريلليون قاراجاتتى قازاقستاندىقتار ۇيدە ساقتاپ وتىر دەگەندى ايتادى. مۇنداي قورىتىندىعا سەبەپ: جاقىندا بانكتەردىڭ ءبىرى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ كورسەتكەندەي, ەلىمىزدە ءاربىر ءۇشىنشى قازاقستاندىق ارتىق اقشاسىن ۇيدە ساقتاۋدى ءجون كورەدى. ويتكەنى ,حالىقتىڭ 94 پايىزى 5 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى دەپوزيتكە مەملەكەت كەپىلدىك بەرەتىنىن بىلمەيدى. ناتيجەسىندە تاعى بىرنەشە تريلليون قارجى قالتادان شىقپاي جاتىر. جاقىنداعى سمس دۇربەلەڭ كەزىندە دەپوزيتتەگى 250 ملرد. تەڭگەنى سالىمشىلار كەرى قايتارىپ الدى. قازىرگە دەيىن ونىڭ 100 ميللياردى بانكتەرگە قايتسا, 150 ميلليارد تەڭگەسى «ماتراستىڭ استىندا» جاتىر. قارجىگەرلەر بۇعان الاڭداۋلى. ويتكەنى, دەپوزيتتە ساقتاۋ قاۋىپسىز. پايىز قوسىلادى. قاتتى وسپەگەن كۇننىڭ وزىندە ينفلياتسياعا جۇتىلمايدى. ءارى بانكتەر دەپوزيتكە سالعان قاراجاتتى اينالىمعا تۇسىرە الادى. ەگەر دەپوزيت كولەمى وسسە, بانكتەر شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ءوز كۇشىمەن نەسيەلەندىرە الادى. مەملەكەتكە الاقان جايۋ ازايادى. بۇل ءارى بانكتەر ءۇشىن پايدا. ويتكەنى 2008-2009 جىلعى داعدارىسقا دەيىنگى الەمدىك نارىقتان ۇزاق مەرزىمدى, ارزان قارجى كەلىپ جاتقان جوق. سوندىقتان, بانكتەردىڭ كۇنى ۇيدە ساقتاۋلى قاراجاتقا ءتۇسىپ تۇر. بۇعان حالىق تاراپىنان دا كەرى بايلانىس قاجەت-اق. الايدا, حالىق بانكتەرگە ءالى دە كۇمانمەن قاراپ وتىر. قارجىگەرلەر ساۋاتتاندىرۋ ارقىلى حالىقتىڭ بۇل كۇمانىن جويۋعا نيەتتى.
ءتۇيىن
ءبىر نارسە انىق, حالىق باسى ارتىق قاراجاتتى دەپوزيتكە باعىتتاسا, قارجى سالاسىنىڭ «قان اينالىمىن» جاقسارتادى. ءدال قازىرگى جاعدايدا قارجى سالاسىنىڭ قان قىسىمى جوعارلاپ تۇر.
ەربول ازانبەك.
