سۋرەتتە: سوفيا ابۋباكيروۆا
وتكەن جىلى ەلىمىزدە بۇقارالىق سپورتپەن اينالىساتىن جەتكىنشەكتەردىڭ قاتارىن كوبەيتۋ ماقساتىندا جان باسىنا قارجىلاندىرۋ جۇيەسى قولعا الىنىپ, جەكە كاسىپكەرلەرگە ۇيىرمەلەر اشۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. وسى جۇيە بويىنشا اقتوبە وبلىسىندا دا 3 636 بالانى سپورتتىق ۇيىرمەلەرگە تارتۋ جوسپارلانىپ, بۇگىندە جەكە كاسىپكەرلەر اشقان ۇيىرمەلەردەگى بالالار سانى 9 مىڭعا جەتتى. دەگەنمەن, جەكە كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىن باقىلاۋ تەتىكتەرىنىڭ بولماۋى سپورتتىق ۇيىرمەلەردى جان باسىنا قارجىلاندىرۋ جوباسىنداعى ەڭ نەگىزگى شيكىلىككە اينالدى. ويتكەنى ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىساندارىن تەكسەرۋگە ءۇش جىلعا موراتوري جاريالانعان.
«جاتتىعۋ زالىنىڭ تالاپقا ساي كەلەتىندىگىن, ۇيىرمەگە قاتىسىپ جۇرگەن بالالاردى كىمدەر جاتتىقتىرىپ جۇرگەندىگىن كوزبەن كورىپ, باقىلاۋ قازىرگى جاعدايدا مۇمكىن ەمەس. مەنىڭشە, جان باسىنا قارجىلاندىرۋ جوباسىنا كەز كەلگەن جەكە كاسىپكەردى ەمەس, وسى سالادا تاجىريبەسى بار, بالالاردى جاتتىقتىرىپ جۇرگەن سپورت ماماندارىن عانا قاتىستىرۋ كەرەك سياقتى. جاقىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ارىپتەسىم كەلەڭسىز جاعدايدى باياندادى. باسقارما باسشىسى ەلدى مەكەندە سپورت ۇيىرمەسىن اشۋعا قارجى العان جەكە كاسىپكەردىڭ جۇمىسىن قاراۋعا بارعاندا, ەشتەڭە تاپپاعان. بىلايشا ايتقاندا, قارجى العان, بىراق نە جاتتىعۋ زالى, نە جاتتىقتىرۋشىسى جوق, ءتىپتى سپورتپەن اينالىسىپ جاتقان بالانى كورمەگەن. قۇجاتتا كورسەتىلگەن ۇيىرمەنىڭ مەكەنجايىن كورمەكشى بولعاندا, قىزمەت كورسەتۋشى كاسىپكەرلىكتى تەكسەرۋگە تىيىم سالىنعان زاڭدى العا تارتادى. مۇنداي جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەك؟», دەيدى وبلىستىق سپورت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەۆگەني گونچاروۆ.
اقتوبە وبلىسىندا سوڭعى ەكى جىلدا اۋداندارداعى جاسوسپىرىمدەر جانە سپورت مەكتەپتەرىنە 189 باپكەر جۇمىسقا قابىلدانىپ, ەلدى مەكەندەرگە 200 سپورت نۇسقاۋشىسى جىبەرىلدى. نۇسقاۋشىلاردىڭ باستى مىندەتى – اۋىل بالالارىن بۇقارالىق سپورت تۇرلەرىنە باۋلۋ. تاعى ءبىر ماسەلە – بارلىق سپورت مەكتەپتەرىندەگى جابدىقتاردىڭ ابدەن توزۋى جانە جاس سپورتشىلاردىڭ جاتتىعۋ جيىندارىنا بارۋعا قارجىنىڭ جەتكىلىكسىز ءبولىنۋى. مىسالى, تەمىر اۋدانىنىڭ ورتالىعى – شۇبارقۇدىقتاعى بالالار جانە جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنىڭ وقىتۋشىلارى باسقا جاققا سايىسقا بارۋعا ءبىر بالاعا 2 مىڭ تەڭگە عانا بولىنەتىندىكتەن, قارجىلىق جاعدايى تومەن وتباسىلاردىڭ بالالارى ونداي جيىندارعا بارا المايتىندىعىن ايتقان بولاتىن. سپورت باسقارماسى 2019 جىلى 110 ميلليون تەڭگەگە, 2021 جىلى 47 ميلليون تەڭگەگە سپورت مەكتەپتەرىنە جابدىقتار ساتىپ الدى. بىراق بۇل جەتكىلىكسىز.
جاقىندا اقتوبە وبلىسى بويىنشا تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ اۋديتورلارى وبلىستا سپورتتى دامىتۋعا بولىنەتىن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ماقساتسىز جۇمسالاتىنىن انىقتادى. سپورت باسقارماسى 579 ميلليون تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ نەگىزگى بولىگىن وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرىنە ەمەس, جەكەمەنشىك سپورت كلۋبتارىنا جۇمساعان. سونىڭ ەڭ باسىندا «اقتوبە» فۋتبول كلۋبى تۇر. پرەمەر ليگادا ەڭ سوڭعى ورىندى بەرمەيتىن فۋتبول كلۋبى بيۋدجەت قارجىسىنىڭ 50%-ىن قانشاما جىلدان بەرى «جۇتىپ» كەلسە دە, ناتيجە جوق. ەكىنشى ورىندا باسقارمادان جىلىنا 60 ميلليون تەڭگە الىپ وتىرعان ەرەجەسىز جەكپە-جەك مما (Mixed martial arts) وڭىرلىك كلۋبى تۇر. اقتوبە وبلىسىنداعى 16 جەكەمەنشىك سپورت كلۋبىنىڭ اراسىندا تانىمالدىعى, سپورتشىلارىنىڭ جەڭىسى, بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلۋى بويىنشا وسى كلۋب الدىڭعى لەكتە. اقتوبەلىك سەرگەي موروزوۆ پەن جالعاس جۇماعۇلوۆ مما بويىنشا الەمدىك ارەنادا ەل نامىسىن قورعاپ كەلەدى. وسى كوممەرتسيالىق سپورتتىڭ جەڭىمپازدارىنا حالىقارالىق مما فەدەراتسياسىنان تولەنەتىن سىياقى مولشەرى 10-20 مىڭ اقش دوللارىنا تەڭ. الايدا تۇتاس مەملەكەتتىڭ ايبىن-ابىرويى سىنعا تۇسەتىن وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرىنە قاراعاندا, مما سياقتى كوممەرتسيالىق سپورتقا باسقارمانىڭ ارتىقشىلىق بەرىپ وتىرعانى قيسىنسىز.
اۋداندىق سپورت مەكتەپتەرىنە قارجى قيماعان سپورت باسقارماسى اشىق كولدەرى مەن وزەندەرى كوپ ەلدەردە جاقسى دامىعان بايداركا مەن كانوەدە ەسۋ سپورتىنا 4 ميلليون 244 مىڭ تەڭگە جۇمساعان. اقتوبەنىڭ ارناسى تار, بيىل عانا سۋعا تولعان دالالىق وزەندەرىندە ەسكەكشىلەر قالاي جاتتىعىپ ءجۇر ەكەن؟
توكيو وليمپياداسى ەل سپورتىن العا سۇيرەيتىن لەگيونەرلەر ەمەس, ءوز سپورتشىلارىمىز ەكەنىن تاعى ءبىر دالەلدەدى. جاس تالانتتاردى ءداستۇرلى سپورت مەكتەپتەرى مەن بۇقارالىق سپورتتان ىزدەۋ كەرەك. جاسىراتىنى جوق, جەرگىلىكتى فۋتبول, حوككەي, باسكەتبول كوماندالارى قۇرامىندا تمد ەلدەرىنەن كەلگەن لەگيونەرلەر كوپ. ەرەسەكتەردىڭ جەرگىلىكتى حوككەي كومانداسى بىرىڭعاي لەگيونەرلەردەن تۇرادى.
«لەگيونەردى كوماندانى كۇشەيتۋ ءۇشىن, جۇرتشىلىقتىڭ قىسقى سپورت تۇرلەرىنە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن شاقىرامىز. اقتوبە وبلىسىندا 26 جىلدان بەرى حوككەيدى دامىتۋعا جەتكىلىكتى ءمان بەرىلمەي كەلگەنى راس. ءوز حوككەيشىلەرىمىز جەتىلگەن سوڭ لەگيونەرلەردەن ارىلامىز. ماسەلەن, وڭىردەگى بالالار حوككەي كومانداسىندا لەگيونەرلەر جوق, ولار ەل بىرىنشىلىگىندە ويناپ ءجۇر», دەيدى ە.گونچاروۆ.
اشىق سۋدا جۇزۋدەن ازيا چەمپيونى, قازاقستان اتىنان قاتارىنان ەكى رەت وليمپياداعا قاتىسقان قىرعىزستاندىق ۆيتالي حۋدياكوۆ تا بۇرىنعى لەگيونەر. قازىر ول قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ, اقتوبە وبلىسىنان ۇلتتىق قۇراماعا كىردى. ءبىزدىڭ: «ۆيتالي حۋدياكوۆ قاتارىنان ەكى رەت وليمپياداعا قاتىسسا دا, بىردە ءبىر مەدال العان جوق. ىستىقكولدى جاقسى ءجۇزىپ وتكەنى ءۇشىن ۇلتتىق قۇرامامىزعا قابىلدانعان وسى جۇزگىشتىڭ ناشار دايىندىعى ءۇشىن كىم جاۋاپ بەرەدى؟ نەگە وليمپياداعا جەرگىلىكتى سپورتشىلاردى دايىنداي الماي ءجۇرمىز؟» دەگەن سۇراعىمىزعا ەۆگەني گونچاروۆ: «وليمپيادا ليتسەنزياسىن ۇتىپ الۋ وتە قيىن. ۆ.حۋدياكوۆ اشىق سۋدا جۇزۋدەن ازيا چەمپيونى بولسا دا, توكيوعا بارار الدىندا ونىڭ ليتسەنزياسىن الىپ كەتىپ, سوتتاسىپ قايتارىپ الدىق. سۋدا ءجۇزۋ سپورتى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇراماسىنا جىلىنا بەس ءجاسوسپىرىمدى عانا قابىلدايدى. ءوز باسىم قۇراماعا نەگە از بالانى قابىلدايتىنىن تۇسىنبەيمىن. ءجۇزۋ – وليمپيادانىڭ جەڭىل اتلەتيكامەن قاتار تۇرعان مەدالدى كوپ جينايتىن سپورت ءتۇرى. اقش سۋدا ءجۇزۋ سپورتىنىڭ ارقاسىندا عانا وليمپيادانىڭ كوپتەگەن مەدالىن جيناپ الادى. اقتوبە وبلىسىندا جۇزۋدەن ەڭ ۇزدىك ناتيجە كورسەتىپ جۇرگەن سوفيا ابۋباكيروۆانى دا ۇلتتىق قۇراماعا قوسۋ وڭاي بولمادى. قازىر سوفيا شەتەلدە جاتتىعۋدا ءجۇر», دەپ جاۋاپ بەردى.
جاقىندا عانا ەلىمىزدىڭ سپورت كوميتەتى مونيتورينگ جۇرگىزىپ, سپورتشىلارىمىز جوعارى ناتيجە كورسەتىپ جۇرگەن 18 سپورت ءتۇرىن انىقتادى. ەندىگى جەردە ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە وسى سپورت تۇرلەرىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ, قالعاندارى بۇقارالىق سپورت تۇرىندە قارجىلاندىرىلادى. بۇل ۇسىنىستى الداعى وليمپياداعا دايىندىق رەتىندە قابىلداۋعا بولادى. باپكەرلەر مەن جاتتىقتىرۋشىلارىمىزدىڭ بىلىكتىلىكتەرىن جوعارىلاتىپ, تالانتتى جاستاردان كاسىبي سپورتشىلار دايارلاۋدى جۇيەلى تۇردە قولعا الماي, ەل سپورتىن دامىتۋ مۇمكىن ەمەس.
سپورتقا جۇمسالاتىن بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ماقساتسىز جۇمسالىپ كەلگەنى اۋديتورلىق تەكسەرىستەن سوڭ بەلگىلى بولدى. راسىندا دا سپورت مەكتەپتەرىن قارجىلاندىرۋدى كۇشەيتىپ, جەكەمەنشىك كلۋبتارعا قارجى جۇمساۋدى دوعارۋ كەرەك. ەل سپورتىنىڭ باسىمدىق بەرىلەتىن تۇرلەرىن دامىتۋعا ستراتەگيالىق جوسپار جاساۋ ءار باسقارمانىڭ تىكەلەي مىندەتى بولۋعا ءتيىس. ازىرشە بۇل جۇمىستا جۇيەلىلىك جوق. «جانى اشىماستىڭ قاسىندا باسىڭ اۋىرماسىن» دەگەندەي, بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ماقساتسىز جۇمسالۋىنا دۇرىس جوسپارلاماۋ, قاداعالاۋدىڭ السىزدىگى, ناتيجەسىز ويىندار ءۇشىن ەشكىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىك الماۋى دا سەبەپ بولىپ وتىر.
اقتوبە وبلىسى
