رەفەرەندۋم-2022 • 15 مامىر، 2022

رەفەرەندۋم – دەموكراتيا قۇرالى

309 رەت كورسەتىلدى

رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمنىڭ ماڭىزى مەن ەرەكشەلىگى Amanat پارتياسى جانىنداعى ازاماتتىق قوعام مەن مادەنيەتتى دامىتۋ جونىندەگى Miras رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا تالقىلاندى.

جيىنعا قاتىسۋشىلار بارلىق قۇجاتتاردىڭ قاينار كوزى – اتا زاڭنىڭ ۇشتەن بىرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەلى وتىرعانىنان قازاقستاندىقتار قانشالىقتى حاباردار، بۇل ساياسي ناۋقان نەسىمەن ماڭىزدى دەگەن سۇراقتار توڭى­رەگىندە وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.

كەڭەس مۇشەلەرى جيىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن اتا زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ونىڭ باستى ماقساتى – ناقتى ساياسي باسەكەلەستىك ءۇشىن جاعداي جاساۋ، حالىقتىڭ ەلدى باسقارۋعا قاتىسۋىن ارتتىرۋ، قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق تەتىكتەرىن كۇشەيتۋ. «بۇل – ەكىنشى رەسپۋب­لي­كانىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا دەر كە­زىن­دە جاسالعان قادام دەپ سانايدى جيىنعا قاتىسۋشىلار. تۇزەتۋلەرگە سايكەس پارلامەنتتىڭ ءرولى كۇشەيتىلەتىنىن، سونداي-اق باسقارۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنە ناقتى كوشۋ بەكىتىلەتىنىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى.

تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پرو­فەسسور بۇركىتباي اياعان اتا زاڭعا وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تاپ قازىرگى ۋاقىت تالابىنا ساي دەپ ەسەپتەيدى.

«اتا زاڭعا وزگەرتۋ ەنگىزۋ – وتە ماڭىزدى ماسەلە. قوعامدا ونىڭ نە قاجەتى بار دەگەن دە سوزدەر ايتىلىپ قالىپ جاتىر. اقش كونستيتۋتسياسىنىڭ قابىلدانعانىنا 300 جىل بولدى. بىراق سوعان قاراماستان ولار باستى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىپ وتىرادى. ياعني، ءبىزدىڭ اتا زاڭىمىزعا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋىمىز دە قازىرگى ۋاقىت­تىڭ تالاپتارىنا ساي. بۇل ماسەلەگە وتە ۇلكەن ساياسي وقيعا دەپ قاراۋىمىز كەرەك. كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى ءبىز جاڭا قوعام قالىپتاستىرامىز. «تەك مەملەكەت شەشەدى»، «تەك مەملەكەت بىلەدى» دەگەن پاراديگمانى قويعان ءجون. قوعامنىڭ ءوزى ويانىپ، ءاربىر قازاقستاندىق ءوزىن وسى ەلدىڭ قۇرۋشىسى، نەگىزىن بەلگىلەۋشى رەتىندە سەزىنگەنى دۇرىس»، دەدى ب.اياعان.

نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى تۇرىك ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى اسكەر پيريەۆتىڭ ويى دا تاريحشىنىڭ سوزىمەن استاسىپ جاتىر.

«قوعام – قازاقستاننىڭ ازاماتتارى وسى ەلدىڭ قوجايىنى ەكەنىن سەزىنۋى كەرەك. تەك قانا مەملەكەت قۇرۋشى ۇلت ەمەس، وسى ەلدىڭ يەسى ەكەنىن ءتۇيسىنۋى قاجەت. ول ءۇشىن حالىقتان سۇراپ، ونىمەن ساناسۋ كەرەك. اركىم ءوز پىكىرىن بىلدىرۋگە قۇقىلى. سول ءۇشىن بۇل رەفەرەندۋم وتە ماڭىزدى. ءبىر وكىنىشتىسى، قالادا ءىلىنىپ تۇرعان ءبىر-ەكى بيلبورد بولماسا، حالىقتىڭ ودان حابارى جوق سياقتى. نە وزگەرىپ جاتىر، نە ءۇشىن وزگەرتىپ جاتىر، بۇل قازاقستان ازامات­تارىنىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا باعىت­تالعان دۇنيە مە، كەلەشەكتە بۇدان نە كۇتۋ كەرەك، بۇلاردىڭ ناتيجەسىندە كىمنەن نەنى سۇرايمىز دەگەن سۇراقتار توڭىرەگىندە كوبىرەك اقپارات بەرگەن ءجون»، دەدى ول.

ال بەلگىلى ساياساتتانۋشى راسۋل جۇمالى رەفەرەندۋم – وتە ماڭىزدى ساياسي ناۋقان جانە ول تىكەلەي دەموكراتيانىڭ قۇرالى دەگەن ويىن جەتكىزدى. «وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، سوڭعى رەت ەلىمىزدە رەفەرەندۋم 1995 جىلى وتكىزىلدى. سودان بەرى بۇل تاجىريبە ۇمىتىلدى. بۇل – جاي عانا دەموكراتيا ەمەس، تىكەلەي دەموكراتيانىڭ قۇرالى. ياعني، دەپۋتاتتار ارقىلى ەمەس، ازاماتتار وزدەرى داۋىس بەرىپ، تىكەلەي ويىن ءبىلدىرۋ ارقىلى كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىنا ىقپال ەتەدى. سوندىقتان كەش تە بولسا وسىنداي يگى ءداستۇردىڭ ورالعانى – ءوزى ءوز الدىنا ماڭىزدى دۇنيە. ازاماتتاردىڭ ءوز مەملەكەتىنە قاتىسى بار ەكەنىن، وسى ەلدىڭ ازاماتى ەكەنىن، بيلىككە ىقپال ەتە الاتىنىن سەزىنۋى سوڭعى 10-20 جىلدا ايتارلىقتاي السىرەپ كەتتى. جالپى، جۇرتشىلىقتىڭ سايلاۋعا دەگەن سەنىمىنەن گورى كۇدىگى باسىم. سولاردى ەڭسەرۋ تۇرعىسىنان مەنىڭشە، رەفەرەندۋمنىڭ ماڭىزى وتە جوعارى»، دەدى ساياساتتانۋشى.

جيىن بارىسىندا Miras رەس­پۋبلي­كالىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى انيماتسيالىق فيلمدەردىڭ دۋبلياجىن قامتاماسىز ەتۋگە مەملەكەت­تىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەلەرىن دە تالقىلادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەل بىرىنشىلىگى باستالدى

بوكس • بۇگىن، 07:42

دۋبايدا دايىندالادى

تەننيس • بۇگىن، 07:40

«بارىس» تاعى جەڭىلدى

حوككەي • بۇگىن، 07:39

كىشكەنتاي قۇتقارۋشى

قوعام • بۇگىن، 07:38

جاساندى جۇرەك تە ءومىردى ۇزارتادى

مەديتسينا • بۇگىن، 07:37

كارديولوگتەر ەنگىزگەن تەحنولوگيا

مەديتسينا • بۇگىن، 07:35

جىلۋ قۇبىرىنداعى اپات

ايماقتار • بۇگىن، 07:32

مۇز قۇرسانعان ەكىباستۇز

ايماقتار • كەشە

ءۇمىت ساۋلەسى

ساياسات • كەشە

ساڭلاقتىڭ سوڭعى سامعاۋى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار