جۇلدىز بوپ اققان ءبىر عۇمىر

كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتىرى يۆان پاۆلوۆ – ومىردەن نايزاعايداي اعىپ وتكەن تۇلعا. قوستانايدىڭ تۋماسى ول 1940 جىلى اسكەر قاتارىنا شاقىرىلعاندا بار-جوعى 18-دە عانا بولاتىن. 28 جاسقا تولار-تولماس جاسىندا اۋا رايى­نىڭ قولايسىز كەزى – تۇنگى ۇشۋ جاتتىعۋىندا قازا تاپتى. ءسويتىپ, زامانداستارىنىڭ يۆان فوميچتەن تالانتتى اۆيا­تور جانە اسكەري قولباسشى شىعادى دەگەن ءۇمىتى ءۇزىلدى... ونىڭ ەسىمى قوستانايلىق­­تاردىڭ جادىنان شىققان ەمەس. اتاقتى ۇشقىش قازا تاپقاندا ونى ۋكراينا جەرىنەن قوستانايعا, تۋعان جەرىنە اكەلىپ جەرلەدى. قازىر يۆان فوميچ پاۆلوۆتىڭ بەيىتى قالانىڭ ورتاسىنداعى جەڭىس ساياباعىندا جاتىر. قوس­تاناي قالالىق اكىمدىگىنىڭ الدىندا كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتىرى, اتاقتى ۇشقىشتىڭ ەسكەرت­كىشى ورناتىلعان. ەلىنىڭ ەرلىككە تاعزىمى وسىنداي. جاسىن­داي جالىنداپ وتكەن باتىر ەسىمى ەلىنە, جاس ۇرپاققا ءالى دە قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ويتكەنى, ونىڭ جانقيارلىق ىستەرى ءپاتريوتيزمنىڭ ناعىز ۇلگىسى بولاتىن. يۆان 7-سىنىپتان كەيىن ماگ­نيتوگورسكىدەگى يندۋستريا تەحنيكۋمىنا تۇسكەندە, سول جەر­دەگى اەروكلۋبقا قاتىسادى. 1940 جىلى قالالىق كومسومول كوميتەتىنىڭ جولداماسىمەن ورىنبور وبلىسىنىڭ چكالوۆ قالاسىنداعى اۆياتسيالىق ۋچيليششەگە جىبەرىلەدى. سول جەردە ول اسكەر قاتارىنا شاقىرىلادى. ال ۇشقىش سەرجانتتىڭ ەرلىك داستانى كالينين مايدانىنداعى 6-شابۋىلداۋشى اۆياتسيا پولكىندە باس­تالادى. سوعىس باستالعان سوڭ ءۇش ايدان كەيىن-اق يۆاننىڭ ۇشاعى جاۋدىڭ ونداعان ادامدارىن, تەحنيكاسىن جەر جاستاندىرعان بولاتىن. وسى ەرلىگى ءۇشىن 19 جاسار جىگىت جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ وردەنىن كەۋدەسىنە تاعادى. جاس قىران جاۋمەن بولعان ءار شايقاستا اسقان ەرلىك كورسە­تىپ وتىردى. ول ەسكادريليا كو­مان­ديرلىگىنە كوتەرىلدى. يۆان پاۆ­لوۆتىڭ 1944 جىلى 15 تامىزدا جاساعان ەرلىگىن بولە-جارا ايتقان ورىندى. سول كۇنى ول ءوزى باسقاراتىن ەسكادريلياسىمەن اسكەري تاپسىرما الىپ ۇشىپ شىعادى. لاتۆيانىڭ باۋس­كا قالاسىنىڭ سولتۇستىگىنە قاراي ولاردىڭ الدىنان كەنەتتەن فاشيستەردىڭ 12 فە-190 جانە 8 مە-109 ۇشاعى قارسى شى­عادى. تەك جان الىسىپ, جان بەرىسىپ شايقاسۋ كەرەك, جەڭىلۋگە بولمايدى. اەرودرومنان وعان شابۋىلدىڭ اسا قاۋىپتى ەكەنى ەسكەرتىلەدى. «بىلەمىن», دەيدى يۆان فوميچ. ونىڭ كوز الدىنا جاۋ ۇشاعىن قۇرتۋدان باسقا ەشتەڭە ەلەستەگەن جوق. ءوز تەمىر قانات ماشيناسىن ولارعا قاراي كىلت بۇرىپ, قىرانداي ءشۇيىلدى. ونىڭ ارتىنان ءوزىنىڭ سەرىكتەرى دە ەردى. مۇمكىن سول كەزدە يۆان پاۆلوۆ ۇشاعىن باسقا جاققا بۇرعاندا دا بولاتىن ەدى. بىراق ول قورقۋدى بىلمەيتىن. اسكەري باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, باتىردىڭ قاۋىپ دەگەندى بىلگەن, قورىققان كەزى بولماپتى. ەسكادريليا جاۋدىڭ 4 ۇشاعىن قۇلاتتى, ونىڭ ءبىرىن كومانديرى يۆان پاۆلوۆتىڭ ءوزى اتىپ ءتۇسىردى. ودان كەيىن جاۋدىڭ 5 ماشي­ناسىنىڭ كوزىن جويدى. ول ۆيتەبسك-پولوتسك وپەراتسيا­سى كەزىندە تاعى دا ءوزىنىڭ ەسكادريلياسىمەن دريسس وزەنىندەگى وتكەلدى كوزدەپ, ءدال بومبالادى. بۇل جاۋدىڭ جولىن كەسۋ ەدى. سول جولى يۆان پاۆلوۆقا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. مايدان كەزىندە قوستاناي­­لىق­تار, اسىرەسە, يۆاننىڭ تۋعان بوريس-رومانوۆكا اۋىلىندا قۇرىلعان «كراسنايا وبورونا» كولحوزىنان ءوز باتىر جەرلەسىنە ۇشاق ساتىپ الۋى ءۇشىن 500 مىڭ سوم اقشا جينادى. بۇل قارجىعا مايدانعا ءبىر ەمەس, 4 ۇشاق ساتىپ الىندى. ونىڭ قاناتىنا «پاۆلوۆقا –قوستانايلىق جەرلەستەرىنەن» دەپ جازىلدى. بۇل جاس باتىرعا ودان سايىن جىگەر, قۇلشىنىس تۋدىردى. سوعىس جىلدارى يۆان فو­ميچ 250 رەت كوككە كوتەرىلىپ, جاۋىنگەرلىك تاپسىرمالار ورىندادى. جاپ-جاس جىگىت قاتارداعى ۇشقىشتان پولك كومانديرىنىڭ كومەكشىسى دەڭگەيىنە دەيىن ءوستى. ريگانى ازات ەتۋ كەزىندەگى كەسكىلەسكەن ۇرىستا تانك شابۋى­لىنا قارسى اۆياپولك تۇتاستاي اۋەگە كوتەرىلدى. ونى 22 جاستاعى كاپيتان يۆان پاۆلوۆ باسقاردى. ەشقانداي قاتەسىز, بىلىكتىلىكپەن باسقارۋدىڭ ارقاسىندا جاۋدىڭ 21 تانكىسى وتقا وراندى. ال 1945 جىلى اقپاندا اسكەري تاپسىرمالاردى مۇلتىكسىز ورىنداعانى جانە ەرلىك ىستەرى ءۇشىن يۆان پاۆلوۆقا ەكىنشى رەت كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. ول قىزىل الاڭداعى اتاقتى جەڭىس پارادىنا قاتىستى. سو­عىستان كەيىن اسكەري قىزمەتتە قالدى. ءبىلىمىن كوتەرۋ ءۇشىن فرۋنزە اتىنداعى اسكەري اكادەمياعا ءتۇستى. ونى اياقتاعاننان كەيىن پريكارپاتە اسكەري وكرۋگىندەگى اۆياپولكتى باسقاردى. سوندا باتىر جەرلەسىمىز 27 جاستا عانا ەدى. كەلەسى جىلى, ياعني 1950 جىلى تۇنگى جاتتىعۋ ساباعى كەزىندە قازا تاپتى. ول تۋعان جەرى قوستانايدى جاقسى كوردى. دەمالىس كەزىن­دە وسىندا كەلىپ, مەكتەپ وقۋشى­لا­رىمەن, جاستارمەن كەزدەسىپ تۇردى. – تاريحتا قۇيرىقتى جۇل­دىز­داي اعىپ وتەتىن تۇلعالار بولعان. يۆان پاۆلوۆ سونداي نايزاعاي جاسىنى ەدى. باتىر وتە كوركەم, سۇيكىمدى, اقىلدى جىگىت بولعان. زامانداستارى اراسىندا سىيلى بولىپتى. قوستانايعا كەلگەن ساپارىن اعا بۋىن وكىلدەرى ىلعي اۋزىنان تاستاماي ايتىپ وتىرادى ەكەن. ءبىر كەلگەننىڭ وزىندە جاستاردىڭ, وقۋشىلاردىڭ, جالپى, كەزدەسكەن جۇرتتىڭ كوڭىلىندە سونشالىقتى جىلى اسەر قالدىرىپتى, – دەيدى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى گالينا ساتالكينا. گالينا الەكسەەۆنا بىزگە ستەندتە يۆان فوميچ پاۆلوۆپەن بىرگە تۇرعان سۇلۋ بويجەتكەننىڭ سۋرەتىن كورسەتتى. – 28 جاستاعى يۆان مەن ءجاسورىم تامارا ەندى وتاۋ قۇرامىز دەپ جۇرگەن. ءبىر اسكەري تاپسىرمادا باتىر ۇشاقتى سىناۋ ءۇشىن تۇندە ۇشىپ, قازا تابادى, – دەيدى گالينا الەكسەەۆنا. – ءسويتىپ, قاھارمان جەرلەسىمىز قالىڭدىعىنىڭ عانا ەمەس, جاس ۇرپاقتىڭ جۇرەگىندە ماڭگىلىككە وسىنداي جاپ-جاس بەينەسىندە قالىپ قويدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». قوستاناي.