مۋزەي قىزمەتكەرلەرى قۇستاردىڭ ت ۇلىپتارىن وتكەن عاسىردىڭ 1955-1960 جىلدارىنان باستاپ جيناقتاعان. وسى ىستە مۋزەي ارداگەرى, جاقىندا عانا ومىردەن وتكەن رىسجان ءىلياسوۆانىڭ ەڭبەگى زور. عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بويى قوردا ساقتالعان قۇس ت ۇلىپتارىنىڭ اراسىندا جويىلۋ الدىندا تۇرعان سارىالقىم اراجەگىش, تاۋقۇدىرەت, اققۋ, ۇكى, بالىقشى تۇيعىن, قالباعاي, قاراباي, تارعاق تا بار. ولار وتە جاقسى ساقتالعان.
مۋزەيدىڭ تابيعات زالىندا وسى ولكەنىڭ ءىنجۋ-مارجانى سانالاتىن «ىرعىز-تورعاي» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتى تۋرالى ديوراما جاساقتالدى. ايتا كەتۋ كەرەك, ىرعىز-تورعاي باسسەينى قۇستاردىڭ كوكتەمدە ۇشىپ كەلىپ, كۇزدە ۇشىپ كەتەتىن ەجەلدەن قالىپتاسقان جولى. قازاقستان اۋماعىن مەكەندەيتىن بارلىق قۇس ءتۇرى وسى وتكەل ارقىلى ءۇندىستان, پاكىستان, يران باعىتىنا قاراي قىس قىستاۋعا ۇشىپ كەتەدى. ال 2-3 ميلليونعا جۋىق قاناتتىلار كوكتەم مەن كۇز ايلارىندا ىرعىزدىڭ نۇرا اۋماعىنداعى 30-عا جۋىق شاعىن كولدى ناعىز قۇس بازارىنا اينالدىرىپ جىبەرەدى. «ىرعىز-تورعاي» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتى كولدەرىن قىزىل كىتاپقا ەنگىزىلگەن قىزعىلت قوقيقاز, اق تىرنا, جالباعاي ۇيرەك, بۇيرا-قىزعىلت بىرقازان, بەزگەلدەك, لاشىن, اققۋدىڭ ەكى ءتۇرى, قارشىعا, جورعا دۋاداق, كوكقۇتان, اقباس ۇيرەك, سۋ بۇركىتى مەكەندەيدى.
كورمەنى تاماشالۋعا كەلگەن قوناقتار قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىن تاماشالادى. قۇرقىلتاي – دەنە تۇرقى 11 سم, سالماعى 20 گرامم شاماسىندا بولاتىن تورعاي تارىزدىلەر وتريادىنا جاتاتىن كيەلى قۇس. قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىن اتا-بابامىز ەجەلدەن ءتۇرلى اۋرۋعا شيپا رەتىندە ەمگە قولدانعان. كورمەگە اتا-بابامىز كيەلى دەپ سانايتىن ۇكىنىڭ دە ت ۇلىبى قويىلدى. ۇكى جەمىن كوبىنە تۇندە اۋلايدى. ولاردىڭ سۇيىكتى تاماعى – كىرپى. قاناتتارىنىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى تۇندە دىبىسسىز ۇشا الادى. بۇل قابىلەت اڭ اۋلاۋ كەزىندە ۇلكەن كومەگىن تيگىزەدى. كەيبىر تۇرلەرى تىرناقتارىنىڭ كومەگىمەن بالىقتاردى دا اۋلاپ جەيدى.
مۋزەيدەگى قۇستار كورمەسىنە قاتىسقان قالالىق جاس تۋريستەر ستانساسى ۇيىرمەسىنىڭ وقۋشىلارىنا قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزىلگەن قۇستار جايىندا دەرەكتەر جيناۋعا تاپسىرمالار بەرىلىپ, جويىلۋ الدىندا تۇرعان, ەرەكشە قورعاۋعا الىنعان قۇستار تۋرالى بۋكلەتتەر تاراتىلدى.
اقتوبە وبلىسى
