ديۆەرسانت

ءبىر ءسوز كەزەگىندە ءومىر­دىڭ التىن­شى اسۋىنان اسىڭقى­راعانمەن, ءوڭىنىڭ ءارى كەتە قوي­ما­عان كەلبەتى كەلىسكەن الگى «اۋعان­دىققا» «ون­دا ينتەرناتسيوناليست جاۋىنگەر بولدىڭ عوي» دەپ قالعانبىز. «جوق, – دەدى ول بىردەن اڭگىمەنىڭ توقە­تە­رىنە كوشىپ, – مەن ديۆەرسانتپىن. مۇنى بۇرىن ايتۋعا بولماسا, كەشە­گى قىزىل يمپەريا قۇلاعاننان بەرگى جەردە جاسىرىپ, جاباتىن قۇپيا قالمادى دەسە دە بولادى».

ول سولاي دەي كەلىپ, ءبىر ءسات ءۇنسىز وتىرىپ قالدى. سودان سوڭ ءبىزدىڭ سانسىز ساۋالىمىزعا اپ­تىق­پاي ور­نىقتى مىنەزبەن جاۋاپ بەرە باس­تاعان. ياعني بۇلار اۋعان جە­رىندە از-كەمى جوق ون جىلعا سوزىل­عان سوعىستىڭ باس­تاۋىندا بولىپتى. ال ول سوعىس اۋعانستاننىڭ سول كەزدەگى باس­شىسى حافيزۋللا ءامين­­نىڭ رە­زيدەنتسياسىنا شابۋىلمەن باس­تالعانىن بىرەۋ بىل­سە, بىرەۋ بىل­مەۋى دە مۇمكىن. ءبىز­دىڭ كەيىپ­كەرىمىز ايدارحان داۋىل­باەۆ وسى شابۋىلدىڭ ساراي ىشىندە بولعان مۇسىلماندار باتال­ونى­نىڭ بەل ورتاسىنان تابىلىپتى.

ايدارحاننىڭ جاسىنان سپورت­تىڭ بوكس, پاراشيۋت تۇرىمەن اي­نا­لىسقانى, اسكەر قاتارىنا الىن­عان سوڭ مىلتىق اتۋمەن تۇبە­گەيلى شۇعىلدانعانى, سونىڭ نا­تيجەسىندە, وكىنىشكە قاراي, سول شاقتا بوكستان حالىقارالىق دارە­جە­دەگى سپورت شەبەرى, مىلتىق اتۋدان سپورت شەبەرلىگىنە كانديدات, ال پاراشيۋت سپورتىنان ءبىرىنشى رازرياد دارەجەسىنە قول جەتكىزۋى باققا ەمەس, سورعا جەتەلەپ اكەلگەندەي. ياعني كەشەگى اۋىل بالاسى ۇلكەندى-كىشىلى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ۇلكەن ساياساتتىڭ قۇرباندىعىنا شالىنىپ كەتە جازداعان. ايدارحان اسكەر قاتارىنان ەندى ەلگە قايتۋعا جيناقتالىپ جاتقان شاقتا ءوز باسىنىڭ التى الاسى, بەس بەرەسى جوق اۋعان ەلىنە اتتانىپ كەتە بارسا, سولاي دەمەگەندە نە دەرسىڭ!

وسى ورايدا اڭگىمەنى شولاق قايىرماي ءسال ارىدەن باستاساق دەيمىز. ايدارحاننىڭ قازىرگى ال­ماتى وبلىسىنىڭ سارقان اۋدا­نىنداعى بۇرىنعى پرولەتار, بۇگىنگى بىرلىكتى اۋىلىنىڭ تۋماسى ەكەندىگىن, اكەسى ادام اعا اتىنا ساي بويى مەن ويى جا­عىنان دا كوزگە بىردەن تۇسەتىن ازامات رەتىندە كەزىندە اسكەري بورىشىن ماسكەۋ كرەملىندەگى كومەندانتتىق ۆز­ۆود­تا باستاپ, وسىندا وفيتسەر دارەجەسىنە كوتەرىلگەنىن, سول اياۋلى اكە ىقپا­لىمەن نەبارى جەتى جاسىنان بوكس­پەن اينالىسقانىن ايتقانىمىز ءجون بولار. وسىنداعى بوكس سەكتسياسىن اشىپ جۇرگىزگەن, وزىنەن جەتى جاس ۇلكەندىگى بار جيەنى جۇمابەك بورانعازيەۆتىڭ قول استىندا جەتى جىلدان استام ۋاقىت جاتتىعىپ, كۇش جيناپ شى­نىعا تۇسكەن. سونىڭ ايعا­عىن­داي, وقۋشىلاردىڭ اۋداندىق, وبلىس­تىق سپارتاكيادالارىندا جەڭىمپاز اتانىپ, جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ءبىرىنشى رازريادقا قول جەتكىزدى.

سەگىز جىلدىقتى بىتىرگەن سوڭ ايدارحان ودان كەيىنگى جەردە ىر­گەدەگى اقسۋ اۋىلىنداعى قۇ­رى­­لىس تەحنيكۋمىنا كەلىپ تۇسەدى. ءبىر قىزىعى, اتالعان تەح­ني­كۋم الدىمەن اۋدان ورتا­لى­عى جانسۇگىروۆكە, ودان كەيىن تالدىقورعان قالاسىنا كوشى­رىلەدى. بۇل ەكى ارالىقتا بوزبالا ايدارحان ءوزىنىڭ سۇيىكتى جات­تىقتىرۋشىسى ۆالەري تسوي­دىڭ باپتاۋىمەن بوكستان تەحنيكالىق وقۋ ورىندارى اراسىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق بى­رىن­شىلىكتە چەمپيون اتانىپ, سپورت شەبەرلىگىنە كانديدات دا­رەجەسىنە قول جەتكىزەدى. بۇدان كەيىنگى جەردە دە جولى اشىلىپ, 1977 جىلى تالدىقورعانداعى پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ دەنە تاربيەسى فاكۋلتەتىنە ستۋدەنت بولىپ قابىلدانادى. ول وسى كەزدە بوكسپەن قوسا پاراشيۋت سپورتىمەن دە اينالىسا باستايدى. ال ارادا ءبىر جىل وتپەي جاتىپ بوكستان جاستار اراسىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق سپارتاكيادادا چەمپيوندىق تۇعىرعا كوتەرىلەدى.

سول جىلى اسكەر قاتارىنا شا­­قى­رىلىپ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى احمەروۆو پوسەل­كە­سىندەگى سپورت روتاسىنا جىبە­رىلەدى. جوعارىدا ايتقانداي, جىگىتكە جەتى ونەر دە از دەگەندەي, مۇندا ول بوكسپەن بىرگە سپورتتىڭ پاراشيۋت جانە مىلتىق اتۋ تۇرىمەن دە بەلسەندى تۇردە اينالىسادى. بوكستان الدىمەن اسكەري ءبولىم, ودان سوڭ ديۆيزيا, اقىر سوڭىندا وكرۋگ چەمپيونى اتانادى. سوڭعىسىندا چەمپيوندىق مەدالدى سول شاق­تا ورتا ازيا اسكەري وكرۋگى قول­باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, گەنەرال-لەيتەنانت ساعادات نۇر­ماعامبەتوۆتىڭ قولىنان الادى. سول جولى ول سپورت شەبەرى اتانادى.

1978 جىلدىڭ جازىندا مۇ­نىڭ ءومىر جولىن مۇلدەم باس­قا ارناعا بۇرىپ جىبەرگەن وقيعا­لار قات-قابات جالعاسىپ جاتتى. ياعني وكرۋگ چەمپيونى رەتىن­دە ايدارحان ەندى ماسكەۋ وبلىسىن­داعى اۋدان ورتالىعى بالاشيحا قالاسىنداعى اسكەريلەردىڭ ور­تالىق سپورت كلۋبىنىڭ بازاسىندا جاتتىعا باس­تايدى. بۇل ەندى ايتاتىنى جوق, ۇلكەن سپورتقا اشىلعان اق جول ەدى. وسىنداعى ىرىكتەۋ جا­رىسىندا اتاقتى بوكس­شى دميتري نارىشكيندى ايقىن با­سىم­دىلىقپەن ۇتقان ونىڭ جو­لى شىندىعىندا بيىك اسۋلارعا باستاعان. بۇدان كەيىن ول بىردەن اسكەريلەردىڭ ورتالىق كلۋبىنىڭ قۇراما كومانداسىنا قابىلدانادى دا, بالتىق جاعالاۋلارىندا ءوتىپ جاتقان ءىرى جارىستارعا جولداما الادى. وسىنداي جارىستار بارىسىندا ايدارحان ءوزىن «كوميتەتچيكتەر», ياعني مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ قىراعى باقىلاۋىنا العانىن, ارينە بىلگەن جوق. قۇراما ساپىندا ارقا, اياق قولىڭدى ۋقالاپ, شيپا جاساۋمەن اينالىساتىنداردان جاس جىگىت قايتىپ كۇدىكتەنە قويسىن!

سونىمەن كەڭەس وداعى قارۋ­لى كۇشتەرىنىڭ بوكستان وتكەن بىرىنشىلىگىندە فينالعا دەيىن جەتكەن ۆاسيلي لاكاتۋشتى ۇتتى. بۇدان باسقا بەلارۋس, قيىر شى­عىس اسكەري وكرۋگتەرىنىڭ شتابى ورنالاسقان مينسك, كراسنويارسك قالالارىندا بولىپ, ونداعى جان بەرىپ, جان الىسقان ىرىك­تەۋ سايىس­تارىنىڭ بارىندە جەڭىستىڭ بيىك تۇعىرىنان كورىنە ءبىلدى. سونىڭ ءبارى قوسىلا كەلگەندە سول شاقتا كەڭەس وداعىنىڭ سەنىمدى سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن پولشانىڭ استاناسىندا ۆارشاۆا شارتىنىڭ قۇرامىنداعى مۇددەلەس مەملەكەتتەردىڭ اسكەري قۇرامالارىنىڭ بوكسشىلارى اراسىندا وتكەن الەم بىرىنشىلىگى ىسپەتتەس دودالى سايىسقا جول اش­قان. وسىنداي ءدۇبىرلى دودادا فينالعا شىققان ايدارحان شەشۋشى ايقاستا ميكولا پاتريك دەگەن پولياك ازاماتىن ءۇشىنشى راۋندتا تەحنيكالىق نوكاۋتپەن جەڭەدى. مۇنىڭ حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى اتاعىن يەلەنەتىنى دە وسى كەز.

ەندى 1979 جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ ورتاسىندا بۇل اسكەر قاتارىنان بوساپ, ەلگە قايتۋى كەرەك ەدى. ايدارحان الداعى ۋا­قىت­تا ءوزىن ۇلكەن سايىستار كۇتىپ تۇرعانىنا سەنىمدى ەدى. ارادا جىل وتكەندە بوكستان ماس­­كەۋ وليمپياداسىنىڭ جۇل­دەگەرى اتانعان جەرلەسى سەرىك قوناقباەۆتى ءوزىنىڭ شارشى الاڭ­داعى ۇستازى ۆاسيلي تسوي­دىڭ اعاسى جاتتىقتىرعانىن ايتساق, ءوستىپ ارمانداسا نەسى ايىپ؟!

وكىنىشكە قاراي, ادامنىڭ باسى اللانىڭ دوبى دەگەن ءسوز بار. وسى تۇستا مۇنى كوزدەن تاسا قىلماي سوڭىنا تۇسكەن الگى «كوميتەتچيكتەر» شاقىرىپ الىپ, «سەن ەندى وفيتسەرلەر قۇرامىن دايىندايتىن كۋرستا وقۋعا اب­دەن لايىقسىڭ, سەنى الدا ۇلكەن بولاشاق كۇتىپ تۇر» دەي كەلىپ, ايتقاندارىنا ەرىكسىز كوندىرەدى. ارينە, سول شاقتا ايدارحان وسىمەن ءوزىنىڭ بولاشاق سپورتتاعى سارا جولىنا نۇكتە قويىلاتىنىن بىلگەن جوق ەدى. سويتسە بۇل كۋرسقا بۇعان دەيىن ۇلكەن سپورتتا شىڭ­دالىپ, شىنىققان بولاشاق ديۆەرسانتتار جيناقتالعان ەكەن عوي. وسىلايشا, 1979 جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ نەبارى ءۇش-ءتورت ايعا سوزىلعان قات-قابات وقي­عالار اتاعى جارىپ, سپورت­سۇيەر قاۋىمعا كەڭىنەن تانىلا باستاعان جيىرماداعى جاس جى­گىتتىڭ تاعدىرىن مۇلدەم باسقا ارناعا بۇرىپ جىبەرگەن-ءدى.

راس, ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي جاتىپ كۋرس ديرەكتورى, پولكوۆنيك گريگوري بويارينوۆ بۇلاردى الدا ىستىق نۇكتە كۇتىپ تۇرعانىن جەتكىزگەن. سوعان وراي بۇلاردىڭ ارقايسىسىنان قۇپيالىلىقتى ساقتاۋ جونىندە قولحات العان. بولاشاق ديۆەرسانتتار بالاشي­حادا قازان, قاراشا ايلارىندا وقىپ, جاتتىعۋدان وتكەن سوڭ ايدارحانعا كىشى لەيتەنانت شەنى بەرىلگەن.

ايدارحانداردى بۇدان سوڭ تاشكەنتتىڭ ماڭىنداعى شىر­شىققا, جاڭادان قۇرىلىپ جات­قان «مۇسىلماندار باتالونىنا» الىپ كەلگەن. وسىندا وتكەن از ۋاقىت ىشىندە بۇلار ادەتتەگى اسكەري جاتتىعۋلارمەن بىرگە, اسكەري باسشىلاردىڭ قاتاڭ تالابىمەن نامازعا جىعىلدى, پارسى ءتىلىن ۇيرەندى. مۇندا ولار­مەن بىرگە كەيىندە اۋعان سو­­عىسىندا «قارا مايور» دەگەن لاقاپ اتپەن اتى اڭىزعا اي­نالعان بوريس كەرىمباەۆ بىرگە وقىدى. حولباەۆ, اشۋروۆ, ساقا­توۆ سىندى تاجىريبەلى وفي­تسەر­لەر­دىڭ تاربيەسىن كورىپ, تەمىر­دەي قاتتى سىناعىنان ءوتتى. «مۇ­­­سىلماندار باتالونىنىڭ» كو­مانديرلىگىنە وزبەك ازاماتى, مايور حابيدجان حولباەۆ تاعايىندالدى. ايدارحان توپ كومانديرى ساقاتوۆتىڭ ورىنباسارى بولىپ بەكىتىلدى. تەگىندە ول «مۇسىلماندار باتالونىنا» «كوميتەتچيكتەر» تاراپىنان قوسىلعان ەدى. باتالون قۇراماسى ۇلتى تاجىك, وزبەك جانە قازاق ازاماتتارىنان جاساقتالدى. بەس جۇزدەن استام سار­باز بەن سارداردان تۇراتىن قۇرا­مانىڭ اسكەري دايىندىعى مەن قارۋ-جاراق جاعىنان دا قاپىسى جوق ەدى. ايدارحاننىڭ اتى ەندى اب­دۋلقاسىم بولىپ وزگەرتىلدى. جەل­­توقسان ايىنىڭ باسىندا ماس­كەۋ­دەن باياعى بويارينوۆ ۇشىپ كەلدى.

1979 جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا مۇزداي قۇرسانعان «مۇسىلماندار باتالونى» ارنايى ۇشاقتارمەن كابۋلدىڭ سولتۇستىك جاعىنداعى الپىس شاقىرىم جەردەگى باگرام قالاسىنىڭ تۇبىندەگى اۆيابازاعا اۋعان ەلىنىڭ ۇكىمەتتىك اسكەرىن جاتتىقتىرادى دەگەن جەلەۋمەن جەتكىزىلگەن-ءدى. اۋعان ۇكىمەتىنىڭ اسكەري جاساقتارىنىڭ كيىمىن كيىپ شىعا كەلگەن جاۋىنگەرلەر 13 جەلتوقساندا حالىق اراسىندا – امين, ال رەسمي تۇردە ءتاج-بەك سارايى دەپ اتالاتىن مۇزداي قۇرسانعان ۇكىمەت ءۇيىنىڭ ماڭىنا كەلىپ جايعاستى. ايدارحان-اب­دۋل­قاسىمعا تەزدەتىپ اعاسى ۇكى­مەتتىك اسكەر قۇرامىنداعى جو­عارى شەندى وفيتسەردىڭ قا­رىن­داسىمەن تەزدەتىپ تانىسۋ مىندەتى جۇكتەلدى. كەسكىن كەلبەتى كەلىسكەن ايدارحان وزىنە جۇكتەلگەن بۇل مىندەتتى تەزدەتىپ ورىنداعانى سونشالىق, ەكى جاس ءبىرىن-ءبىرى ۇناتىپ قالادى. سونىڭ ارقاسىندا باتالون باسشىلىعىنا قۇندى اقپاراتتار جەتكىزىلەدى. 27 جەل­توقسان كۇنى امينگە ۋ بەرىپ, ولتى­رىلۋگە ءتيىس ەدى. ونىڭ رەتى كەلمەگەن سوڭ سول كۇنى «شتورم-333» دە­­گەن ات­پەن كابۋلداعى ۇكىمەت رە­زي­­­­دەن­تسياسىنا شابۋىل ءساتتى اياق­­­تالىپ, حافيزۋللا امين ولتى­رىلەدى.

وسى ورايدا كەڭەس وداعى ­اۋ­عانستاننىڭ ىشكى ساياساتىنا سوناۋ ستالين زامانىنان باستاپ ارالاسا باستاعانىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. سونىڭ ايعاعىنداي, 1927 جانە 1938 جىلدارى ورتا ازيا, ونىڭ ىشىندە نەگىزىنەن قازاق­تاردان قۇرالعان مۇسىلمان باتالونى اۋعانستانعا ەكى رەت كىرگىزىلگەن. ءبىر جاقسىسى سول تۇستا قىزىل يم­پەريا تەك وسىمەن شەكتەلگەن. بىراق اڭدىعان جاۋ الماي قوي­مايدى دەگەندەي, بەرتىندە مۇ­نىڭ سوڭى كەڭەس ودا­عىنىڭ سويىلىن سوققان تارا­كيدىڭ اۋعان وكىمەتىنىڭ باسى­نا كەلۋىمەن اياقتا­لادى. بىراق بۇل كوممۋنيستىك جۇيە ءۇشىن تۇپكىلىكتى جەڭىس ەمەس ەدى. ياع­ني امەريكادا وقىعان جانە سولاردىڭ كومەگىنە سۇيەنگەن امين تاراكيدىڭ تۇبىنە جەتىپ, بيلىكتى ءوز قولىنا الادى. ال وعان الەمدىك بيلىككە ۇمتىلعان كەڭەس وداعى باسشىلارىنىڭ ەش كونگىسى جوق ەدى. جابىق ەسىك جاعدايىندا وتكەن كوكپ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسى مۇشەلەرىنىڭ از عانا توبىنىڭ شەشىمىمەن الدىمەن ءاميننىڭ كوزىن قۇرتىپ, سونسوڭ اۋعان ەلىنە اسكەر كىرگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى.               

ەندى امين سارايىنا شابۋىل­دىڭ جاي-جاپسارىنا قىسقاشا توقتالساق, ول 27 جەلتوقسانعا بەل­گىلەنگەن ەكەن. جوعارىدا ايت­­­قانداي, كەڭەستىك جۇيەنىڭ ىق­­پا­­لىمەن وكىمەت باسىنا كەل­گەن تاراكيدى ءولتىرىپ, بيلىكتى ءوز قولىنا العان جانە ونىمەن شەك­تەلمەي امەريكا جاعىمەن قۇپيا كەلىسىمگە كەلە باستاعان ءاميننىڭ كوزىن قۇرتۋ وپەراتسياسى كرەمل شەشىمىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل وپەراتسيا نەبارى 45 مينۋتتىڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرىلىپتى. كەيىندە مۇنى بىرەۋلەر تەك اسكەريلەرگە تەلىسە, ەندى بىرەۋلەر «كوميتەتچيكتەردىڭ» ءرولىن اسىرا باعالاپ جاتتى. ال ايدارحان بولسا, ۇكىمەت رەزيدەنتسياسىنىڭ ىشىندەگى قاندى قاساپقا تىكەلەي قاتىسقان «مۇسىلماندار با­تال­ونىنىڭ» ءرولى كەيىن تومەن­دە­تىلىپ كورسەتىلدى ياكي ۇمىت قالدى­رىلدى دەيدى. سونىڭ سالدارىنان وداق تاراعان سوڭ بۇلار بىرازعا دەيىن ءتۇرلى جەڭىلدىكتەردەن قۇر قالىپتى. ايتەۋىر, كەيىن رەسەي ارحيۆىنەن مۇنىڭ امين رەزيدەنتسياسىنا شابۋىلعا قاتىسىپ, قاتتى جارالانعانى انىقتالادى دا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقاندارمەن تەڭەستىرىلىپ, ءتۇرلى جەڭىلدىكتەردى يەلەنە باس­­تايدى. باياعى بويارينوۆكە كەلەتىن بولساق, رەزيدەنتسيا ىشىندە وققا ۇشقان وعان ار­تى­نان كەڭەس وداعىنىڭ باتى­رى اتاعى بەرىلىپتى. ءبىزدىڭ نە­گىزگى كەيىپكەرىمىز ايدارحان داۋىلباەۆ بولسا قىزىل جۇلدىز وردەنىمەن جانە «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان.

ايدارحان: ء«بىزدىڭ باتالوننان رەزيدەنتسياعا شابۋىل كەزىندە جەتى ادام وققا ۇشتى, 36 ادام جا­راقات الدى. ال مۇنى قالاي ەلە­مەۋگە بولادى» دەي كەلىپ, ۇل­كەندى-كىشىلى سوعىستىڭ ءبارى ۇل­كەن ساياساتتىڭ كەسىرى ەكەندىگىن, قاتارداعى ساربازداردىڭ بۇعان ەش كىناسى جوق ەكەندىگىن جانى كۇيزەلە وتىرىپ بايانداعان. را­سىندا اۋعان جەرىندە ودان ارىدە ون جىلعا سوزىلعان سوعىسقا تىكە­لەي كىنالىلەر ار جازاسىنان وڭاي قۇتىلىپ كەتتى. وسى سوعىس سالدارىنان سپورتتاعى جە­تىستىكتەرىنە ءبىرجولا نۇكتە قويىلعان ايدارحاننان كىم كە­شىرىم سۇراپتى؟! امين سارايى­نا شابۋىل كەزىندە ەلەۋلى جاراقات العان ول سپورتپەن ءبىر­جولا قوش­تاس­قان. ونىڭ سىرتىندا بۇعان ۋادە ەتىلگەن اسكەري جارقىن بولاشاعى دا ءسوز جۇزىندە قالىپ, ەشكىمگە كەرەكسىز جاعاداعى جال­عىز قايىقتىڭ كۇيىن كەشكەن.

راس, ءۇش-ءتورت اي حابارسىز كەتكەن ايدارحاننىڭ ەلگە امان-ەسەن كەلگەنىنە جاقىن-جۋىعى ەرەكشە قۋانعان. بىراق وت پەن وقتىڭ ورتاسىنان كەلگەن جيىرماداعى جىگىت ەشكىمگە ەشتەڭە ايتا ال­ماعان. وعان قاقىسى دا جوق ەدى. ءبىراز جىل رەسەي جاعىندا, ناقتىلاپ ايتقاندا, كۋزباسستا جۇمىس ىستەدى. سونىڭ ارالىعىندا تالدىقورعانداعى پەداگوگيكا ينستيتۋتىن سىرتتاي وقىپ ءبىتىرىپ الدى. ءسويتىپ جۇرگەندە 1986 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ەلگە, الماتىعا كەلگەن سوڭ وزىنە جازىقسىز كيلىككەن ەكى اپەرباقان اسكەريدى ۇرىپ جىعاتىنى, سودان كۇيىپ كەتە جازداپ قۇتىلىپ شىعاتىنى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە.

ءبىر جاقسىسى ايدارحان ومىر­دەن ءوز ورنىن تابادى. كەزىندە شارشى الاڭدا جەڭىلىستىڭ اششى ءدامىن تاتپاي كەتسە, ەندى ۇلكەن سپورتتا بوكستان حالىقارالىق دارەجەدەگى تورەشى رەتىندە جارقىراپ كوزگە ىلىنەدى. مۇنىڭ سىرتىندا «چەرنىي ايست» دەپ اتالاتىن پاتريوتتىق سپورت كلۋبىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى رەتىندە جاستاردى اسكەر قاتارىنا دايىنداۋ سياقتى يگىلىكتى ىسپەن تۇبەگەيلى اينالىسىپ كەلەدى.

ايدارحان تاعدىردىڭ جازۋىمەن ەكى رەت ۇيلەنگەن. قۇداي بەرگەن بەس بالانىڭ ارداقتى اكەسى. «ەڭ باستىسى, ۇلكەن كەلىنىڭىز بەن كىشى كەلىنىڭىز تاتۋ, ارالاسىپ تۇرادى» دەي كەلىپ, ولاردىڭ باس ءتۇيىستىرىپ تۇسكەن سۋرەتىن ماعان ەرەكشە ءبىر ماقتانىشپەن كورسەتكەن. اي­دارحان الماتىدا ەكى وتباسىن دا ءۇي-جايمەن قامتاماسىز ەتكەن. قىزدارىنىڭ ءبىرى بۇگىندە ماس­كەۋدە تۇرادى. ۇلىنىڭ ءبىرى شەكاراشى بولسا, قالعان بالالارى دا اكەلەرىنىڭ قامقورلىعىمەن ومىردەن ءوز ورنىن تابۋعا تىرىسىپ ءجۇر.

اڭگىمە سوڭىندا بۇگىندە الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىنداعى اۋعان ماسەلەسىنە تاعى ءبىر قايى­را ورالعان. «كەڭەس وداعى باس­شىلارىنىڭ تالابىمەن ءاميننىڭ كوزى قۇرتىلعان سوڭ, ونىڭ ورنىنا تاعى دا قىزىل يمپەريانىڭ ىقپالىمەن بابراك كارمال جايعاستى. بىراق كەڭەس اسكەرى اۋعانستاننان شىعارىلعان سوڭ ول دا وتانداستارى تاراپىنان اجال قۇشتى. ال كۇنى كەشە امەريكا جاعى ءوز اسكەرىن بۇل ەلدەن الىپ كەتكەننەن كەيىنگى جاعدايدى وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر. مەنىڭ جەكە پىكىرىم سول, ءار ەل ءوز ماسەلەسىن ءوزى شەشۋى كەرەك. بۇلاي دەگەندە مەن بۇگىنگى كۇنى اۋعان ەلىنىڭ باسشىلىعىنا كەلىپ وتىرعان تاليبانداردى قولداۋدان اۋلاقپىن. ولاردىڭ ەل باسىنداعى سان جىلدارعا سوزىلعان اۋرە-سارساڭدى قالاي رەتتەيتىنىن ۋاقىت كورسەتە جاتار. قالاي بولعاندا دا, سىرت ەلدىڭ باسقا ەلگە ىقپالى ومىرشەڭ ەمەستىگىن كورىپ وتىرمىز عوي» دەيدى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز.

بۇگىنگى كۇنى جاسى الپىستىڭ اسقارالى اسۋىنان اسىپ, اقىل توق­تاتقان كەشەگى ديۆەرسانتتىڭ سوزىنە ءبىزدىڭ دە الىپ, قوسارىمىز جوق!

داۋلەت سەيسەن ۇلى,

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

الماتى