قازاقستان • 17 ناۋرىز, 2022

ايدوس سارىم: بۇل جولداۋ ۇلتتىق جانە قوعامدىق كەلىسىمدەردىڭ جيىنتىعى

350 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

سوڭعى كەزدەرى وسىنداي قازاقتىلدى ورتاعا ارنالعان جيىن كوپ بولىپ جۇرگەن جوق. سوندىقتان «ۇلتتىق مۇددە» ديالوگ الاڭىنىڭ قۇرىلۋى – جاقسى ءۇردىس دەپ ەسەپتەيمىن.

ايدوس سارىم: بۇل جولداۋ ۇلتتىق جانە قوعامدىق كەلىسىمدەردىڭ جيىنتىعى

ءبىزدىڭ بۇگىنگى قوعام كۇردەلەنىپ كەتتى. بيلىك تە كوپتەگەن ما­سە­لەدە قوعامنىڭ مۇددەسىنەن شىعا ال­ما­دى دەي الامىز. ءبىر جاعىنان, بۇعان قو­عامنىڭ جاسارۋى دا اسەر ەتتى. كەيبىر ءورىستىلدى زەرتتەۋلەردى قاراعانىمىزبەن, قازاقتىلدى ورتاعا ارنالعان ۇلكەن زەرتتەۋ­لەر­دى كورىپ جۇرگەن جوقپىز. مىسالى, ءبىزدىڭ قوعام قانداي, ونىڭ باستى تۇلعاسى كىم, جۇرت كىمدى تىڭدايدى؟ نەگە سوڭعى كەزدە بولعان وقيعالارعا جول بەردىك دەگەن سان ساۋال ماسەلەگە جاۋاپ تابا الماي كەلەمىز.

دەگەنمەن كەيىنگى كەزدە جاقسى باس­تا­مالار شىعىپ جاتىر. ماسەلەن, اقسا­قال­دار كەڭەسى قولعا الىندى. تاعى باسقا دا الاڭدار ۇسىنىلدى. بىراق سونىڭ ءبارى ءوزىمىزدى جۇباتۋ ءۇشىن جاساپ جاتقان جوبالار سەكىلدى. اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ۇندەۋىن جاستار تىڭداپ, وعان قوعام نازار اۋدارا ما؟ جالپى, ەلىمىزدە جۇرت ۇلگى تۇتىپ, ءسوزىن تىڭدايتىن اقساقال بار ما؟ كەشەگىدەي ۇلكەن ءنوپىر كۇش شىققاندا ولار كىمدى تىڭدايدى, جالپى, تىڭداتا بىلەتىن قايراتكەر قالدى ما, قالمادى ما دەگەن ماسەلە دە الدىمىزدا تۇر.

سونداي-اق قازىرگى قازاق قوعامى جىك­تە­لىپ دامىپ كەلە جاتقان سەكىلدى. ءبىر جىگىمىز, ەكىنشى جىكتى تۋدىرىپ, قوعامنىڭ ءوزىن جىكتەردەن قۇرالعان قوعامعا اينالدىرىپ جىبەرگەندەي. داعدارىس كەزەڭىندە بۇل ءۇردىس ايقىن كورىنەدى. ەكىنشىدەن, قوعامدا ەكسترەميستىك-راديكاليستىك كوز­قا­راستاردىڭ باسىم بولۋى, وسىنىڭ كار­تو­گرافياسىنىڭ جوقتىعى ۇلكەن ماسەلە تۋدىرادى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەمىز. بۇل جولداۋ ۇلتتىق جانە قوعامدىق كەلىسىمشارتتاردىڭ جيىن­تىعى سەكىلدى. سونىڭ ىشىندە جا­ڭا­دان ءۇش وبلىستىڭ قۇرىلۋى مەن تاعى باسقا وزەكتى ماسەلەلەردىڭ كوتەرىلۋى, قازاق­تىڭ ۇلتتىق كەلىسىمىن قاجەت ەتەدى. سونىڭ العىشارتى باستالىپ, سەنىم قا­دامدارى جاسالدى. قازىر ءبىز اركىم ءوز ورنىن بىلەتىن, وتكەن عاسىردىڭ 60-70-80 جىلدارداعى ۇلتتىق ىمىرانىڭ نۇسقاسىنا جەتە الماعان سياقتىمىز. كەشەگى توقسانىنشى جىلدارداعى قيىن­دىق­تان, سونىڭ ارقاسىندا امان شىقتىق. بۇگىندە سونىڭ ەشبىر ءۇردىسى قالماي بارادى. بۇل دا ويلاناتىن شارۋا.

ۇلتتىق مۇددەدە نەگە كەلىپ تىرەلۋىمىز كەرەك, توقتايتىن جەرىمىز قايسى؟ نەگى­زى­نەن, ۇرەي مەن قورقىنىشتىڭ ءبارى ۇلتتىق ازشىلىق پسيحولوگياسىنان تۋىندايدى. سوڭعى وتكەن ۇلتتىق ساناقتا قازاقتىڭ سانى 71 پايىزعا جەتسە دە, ءالى دە ءتىل سەكىلدى ماسەلەلەرگە قاتىستى ۇرەيىمىز 60-70-جىلدارداعى الماتىدا اۆتوبۋس­تا «نەگە قازاقشا سويلەدىڭ؟» دەپ جۇر­گەن ادامنىڭ جانايقايىنا كەلەدى.

كەشەگى قاڭتار وقيعاسى ەلدەگى تۇ­راق­­تىلىق پەن تىنىشتىقتىڭ قۇنىن كور­سەتتى. وسى قۇندىلىقتىڭ قادى­رىن ءبىلۋىمىز قاجەت. سونىمەن بىرگە ۇلت­­تىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا قان­داي ۇيىم كەرەك, قوسىمشا زەرتتەۋ ورتا­­لىق­تارى قاجەت. وسى ماسەلەلەردى قاراس­­تىرعان ءجون. سوعان بايلانىستى ءبارى­مىز بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋىمىز قاجەت. بەرىك ابدىعالي ۇلى «قا­زاق ميسسياسى» دەگەن ءبىر الماناح شى­عاردى. وسىنداي ءتاسىلدى ديا­لوگ الاڭى اياسىندا جاڭا فورماتتا قولعا الىپ, ايتۋلى عالىمدار مەن قالام­گەرلەردىڭ, قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ جاڭاشىل يدەولوگياعا ساي جازىلعان دۇنيە­لەرىن جاريالاپ وتىرساق دەگەن ۇسىنىسىم بار.

 

ايدوس سارىم,

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى

سوڭعى جاڭالىقتار