وسىدان ءدال جيىرما جىل بۇرىن, 1994 جىلعى 29 ناۋرىزدا, بەرى قويعاندا, ەۋرازيا اتتى الىپ قۇرلىق ءۇشىن, ءارىدەن العاندا بۇكىل الەمدەگى گەوساياسي احۋال ءۇشىن بارشانى ەلەڭ ەتكىزەرلىكتەي ۇسىنىس جاريا ەتىلدى. ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى باستاماسى بولاتىن.
تاۋەلسىزدىككە قولى جەتۋى قازاقستاننىڭ وراسان زور ينتەگراتسيالىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق الەۋەتىنىڭ جولىن اشتى, ال بۇل ەلدىڭ تولىپ جاتقان ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەردىڭ باستاماشىلارى مەن قاتىسۋشىلارىنىڭ ءبىرى بولۋىن قامتاماسىز ەتتى. ن.نازارباەۆتىڭ 1994 جىلعى رەسەي فەدەراتسياسىنا تۇڭعىش رەسمي ساپارى كەزىندە م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ-ءدىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامىمەن جانە ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەسۋىندە ۇسىنعان ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى يدەياسىن دا وسى تۇرعىدان قاراستىرۋ كەرەك. بۇل ۇسىنىس تمد-نىڭ كوپە-كورىنەۋ دارمەنسىزدىگىنە بايلانىستى ايتىلعان بولاتىن.
«بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتىڭ دامۋى قازىر ەكى ءۇردىس بويىنشا ايقىندالادى دەپ ايتۋعا بولاتىن سياقتى, – دەدى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى سوزىندە ەلباسىمىز. – بىرىنشىدەن, بۇل – ۇلتتىق مەملەكەتتىلىكتىڭ قالىپتاسۋى جانە ەكىنشىدەن, تمد ەلدەرىنىڭ ينتەگراتسياسى. مۇنىڭ ءبارى دە زاڭدى. عىلىمي-تەحنيكالىق وركەندەۋ قارقىنداپ, وتكىزۋ رىنوگى ءۇشىن قاتال كۇرەس قىزۋ ءجۇرىپ جاتقان كەزدە تەك بىرلەسۋ ارقىلى عانا ءومىر سۇرۋگە بولادى. بايقاپ قاراڭىزدارشى: كوپعاسىرلىق مەملەكەتتىلىگى بار باتىس ەۋروپا ەلدەرى بىرلەسۋگە بەت بۇرىپ وتىر. ولار الەمدىك رىنوكتىڭ قاتاڭ تۇردە كەرەعارلانىپ بارا جاتقانىن جاقسى بىلەدى: سولتۇستىك امەريكا, جاپونيا جانە اقىرىندا, ازيانىڭ «جاس جولبارىستارى». ال ءبىزدى, بۇرىنعى وداق رەسپۋبليكالارىن, تاريح پەن تاعدىردىڭ ءوزى ءبىر قوعامداستىققا بەيىمدەپ, دايارلاعان. بىزگە بايلانىستار مەن باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي نىساندارى مەن تەتىكتەرى ءتان, ءدىلىمىز بەن باسقا دا كوپتەگەن نارسەلەرىمىز ورتاق».
«ءبىزدىڭ دوستاستىعىمىزدى ودان ءارى دامىتۋ تۋرالى ويلارىمدى ورتاعا سالسام دەيمىن. وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە تمد ۋاقىتتىڭ وبەكتيۆتى تالاپتارىنا تولىق مانىندە ساي كەلمەيدى جانە وعان مۇشە ەلدەردىڭ حالىقتارىمىز سونشاما ءزارۋ بولىپ وتىرعان ينتەگراتسياسىن قامتاماسىز ەتە المايدى, – دەپ ويىن جالعاستىردى سوندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ. – دوستاستىق قۇرىلعان ساتتەن بەرى ونىڭ مۇشەلەرى ءبىر-بىرىنە جاقىنداسۋدىڭ ورنىنا بارعان سايىن الىستاي ءتۇسىپ بارادى. ىنتىماقتاستىق تۋرالى 400-دەن اسا قۇجات قابىلدانىپ, قول قويىلعانىمەن, ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك ءالى ىسكە قوسىلعان جوق. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ەرىكتىلىك پەن تەڭ قۇقىقتىلىق قاعيداتتارىندا قالىپتاسقان جاڭا مەملەكەتارالىق بىرلەستىگى نەگىزىندەگى ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ ساپالىق جاڭا دەڭگەيىنە اۋىسۋ قاجەتتىگى ءپىسىپ-جەتىلدى. ونداي بىرلەستىك ەۋرازيالىق وداق (ەاو) بولا الار ەدى. ول تمد-دان وزگەشە قاعيداتتاردا قۇرىلۋى ءتيىس, ويتكەنى, جاڭا بىرلەستىكتىڭ نەگىزىن وزەكتى ەكى ماسەلەنى: ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ مەن بىرلەسكەن قورعانىس ساياساتىن قامتاماسىز ەتۋدى شەشۋگە ءتيىستى جالپىۇلتتىق ورگاندار قۇراۋى كەرەك. بۇل رەتتە ءاربىر قاتىسۋشىنىڭ ەگەمەندىگىنىڭ, ىشكى مەملەكەتتىك-ساياسي قۇرىلىمىنىڭ, سىرتقى ساياسات قىزمەتىنىڭ مۇددەلەرىنە قاتىستى وزگە ماسەلەلەردىڭ ءبارى مىزعىماستان قالاتىنىن جانە ءبىر-ءبىرىنىڭ ىشكى ىستەرىنە قول سۇعىلماۋى كوزدەلەتىنىن اتاپ كورسەتۋ ماڭىزدى».
بۇل بولەكشە جاڭا ۇسىنىس بولاتىن. جاڭا اتاۋلىنىڭ جاتسىنا قابىلداناتىنى سول تۇستا دا كورىنگەن. بىراق, دانا ۋاقىت ءبارىن دە ءوز ورنى-ورنىنا قويىپ كەلەدى. سودان بەرگى جيىرما جىلدىڭ ءون بويىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مىنا جاھاندانعان دۇنيەدە حالىقتىڭ كۇنى حالىقپەن بولاتىنىن ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىندا-اق بولجاعان يدەياسى ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتۋدە. قازاقستان باسشىسىنىڭ الدىمەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىقتى قۇرۋ, ودان كەيىن كەدەن وداعىن قۇرۋ, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋ سياقتى ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ نەگىزگى بەلەستەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ءجۇرىپ ءوتۋ جونىندەگى ۇسىنىستارىنىڭ ءبارى دە بىرتە-بىرتە جۇزەگە استى. الداعى كەزدە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرۋعا دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر. وسىنىڭ ارقاسىندا تاريح تابىستىرعان, تاعدىر توعىستىرعان ەلدەر وزدەرىنىڭ تاۋارلارىنا بايتاق بازار تاپتى, ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ سان ءتۇرلى تەتىكتەرىن ىسكە قوسا الدى. بۇل ارقىلى بۇكىل الەم بۇگىندە قازاقستاندى جاھاندىق ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ ىقپالدى قاتىسۋشىسى دەپ بىلەدى, نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ينتەگراتسيانى حالىقارالىق دەڭگەيدە تۇراقتى دا تاباندى دامىتۋشى اسا كورنەكتى ساياساتكەر دەپ تانيدى.
ەلباسىمىزدىڭ ەل ەرتەڭىن ويلاعان, بولاشاقتا مەملەكەتتەرىمىز ەڭ الدىمەن ەكونوميكالىق مۇددە تۇرعىسىنان ىقپالداسۋعا تۇسۋگە تيىستىگىنە دەيىن كوزدەگەن بايىپتى باستاماسىنىڭ, جاسامپاز جوباسىنىڭ جيىرما جىلدىعىنا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى بۇگىنگى ءنومىردىڭ 4-10 بەتتەرىندەگى ماتەريالداردى ارناپ وتىر.
وسىدان ءدال جيىرما جىل بۇرىن, 1994 جىلعى 29 ناۋرىزدا, بەرى قويعاندا, ەۋرازيا اتتى الىپ قۇرلىق ءۇشىن, ءارىدەن العاندا بۇكىل الەمدەگى گەوساياسي احۋال ءۇشىن بارشانى ەلەڭ ەتكىزەرلىكتەي ۇسىنىس جاريا ەتىلدى. ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى باستاماسى بولاتىن.
تاۋەلسىزدىككە قولى جەتۋى قازاقستاننىڭ وراسان زور ينتەگراتسيالىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق الەۋەتىنىڭ جولىن اشتى, ال بۇل ەلدىڭ تولىپ جاتقان ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەردىڭ باستاماشىلارى مەن قاتىسۋشىلارىنىڭ ءبىرى بولۋىن قامتاماسىز ەتتى. ن.نازارباەۆتىڭ 1994 جىلعى رەسەي فەدەراتسياسىنا تۇڭعىش رەسمي ساپارى كەزىندە م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ-ءدىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامىمەن جانە ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەسۋىندە ۇسىنعان ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى يدەياسىن دا وسى تۇرعىدان قاراستىرۋ كەرەك. بۇل ۇسىنىس تمد-نىڭ كوپە-كورىنەۋ دارمەنسىزدىگىنە بايلانىستى ايتىلعان بولاتىن.
«بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتىڭ دامۋى قازىر ەكى ءۇردىس بويىنشا ايقىندالادى دەپ ايتۋعا بولاتىن سياقتى, – دەدى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى سوزىندە ەلباسىمىز. – بىرىنشىدەن, بۇل – ۇلتتىق مەملەكەتتىلىكتىڭ قالىپتاسۋى جانە ەكىنشىدەن, تمد ەلدەرىنىڭ ينتەگراتسياسى. مۇنىڭ ءبارى دە زاڭدى. عىلىمي-تەحنيكالىق وركەندەۋ قارقىنداپ, وتكىزۋ رىنوگى ءۇشىن قاتال كۇرەس قىزۋ ءجۇرىپ جاتقان كەزدە تەك بىرلەسۋ ارقىلى عانا ءومىر سۇرۋگە بولادى. بايقاپ قاراڭىزدارشى: كوپعاسىرلىق مەملەكەتتىلىگى بار باتىس ەۋروپا ەلدەرى بىرلەسۋگە بەت بۇرىپ وتىر. ولار الەمدىك رىنوكتىڭ قاتاڭ تۇردە كەرەعارلانىپ بارا جاتقانىن جاقسى بىلەدى: سولتۇستىك امەريكا, جاپونيا جانە اقىرىندا, ازيانىڭ «جاس جولبارىستارى». ال ءبىزدى, بۇرىنعى وداق رەسپۋبليكالارىن, تاريح پەن تاعدىردىڭ ءوزى ءبىر قوعامداستىققا بەيىمدەپ, دايارلاعان. بىزگە بايلانىستار مەن باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي نىساندارى مەن تەتىكتەرى ءتان, ءدىلىمىز بەن باسقا دا كوپتەگەن نارسەلەرىمىز ورتاق».
«ءبىزدىڭ دوستاستىعىمىزدى ودان ءارى دامىتۋ تۋرالى ويلارىمدى ورتاعا سالسام دەيمىن. وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە تمد ۋاقىتتىڭ وبەكتيۆتى تالاپتارىنا تولىق مانىندە ساي كەلمەيدى جانە وعان مۇشە ەلدەردىڭ حالىقتارىمىز سونشاما ءزارۋ بولىپ وتىرعان ينتەگراتسياسىن قامتاماسىز ەتە المايدى, – دەپ ويىن جالعاستىردى سوندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ. – دوستاستىق قۇرىلعان ساتتەن بەرى ونىڭ مۇشەلەرى ءبىر-بىرىنە جاقىنداسۋدىڭ ورنىنا بارعان سايىن الىستاي ءتۇسىپ بارادى. ىنتىماقتاستىق تۋرالى 400-دەن اسا قۇجات قابىلدانىپ, قول قويىلعانىمەن, ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك ءالى ىسكە قوسىلعان جوق. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ەرىكتىلىك پەن تەڭ قۇقىقتىلىق قاعيداتتارىندا قالىپتاسقان جاڭا مەملەكەتارالىق بىرلەستىگى نەگىزىندەگى ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ ساپالىق جاڭا دەڭگەيىنە اۋىسۋ قاجەتتىگى ءپىسىپ-جەتىلدى. ونداي بىرلەستىك ەۋرازيالىق وداق (ەاو) بولا الار ەدى. ول تمد-دان وزگەشە قاعيداتتاردا قۇرىلۋى ءتيىس, ويتكەنى, جاڭا بىرلەستىكتىڭ نەگىزىن وزەكتى ەكى ماسەلەنى: ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ مەن بىرلەسكەن قورعانىس ساياساتىن قامتاماسىز ەتۋدى شەشۋگە ءتيىستى جالپىۇلتتىق ورگاندار قۇراۋى كەرەك. بۇل رەتتە ءاربىر قاتىسۋشىنىڭ ەگەمەندىگىنىڭ, ىشكى مەملەكەتتىك-ساياسي قۇرىلىمىنىڭ, سىرتقى ساياسات قىزمەتىنىڭ مۇددەلەرىنە قاتىستى وزگە ماسەلەلەردىڭ ءبارى مىزعىماستان قالاتىنىن جانە ءبىر-ءبىرىنىڭ ىشكى ىستەرىنە قول سۇعىلماۋى كوزدەلەتىنىن اتاپ كورسەتۋ ماڭىزدى».
بۇل بولەكشە جاڭا ۇسىنىس بولاتىن. جاڭا اتاۋلىنىڭ جاتسىنا قابىلداناتىنى سول تۇستا دا كورىنگەن. بىراق, دانا ۋاقىت ءبارىن دە ءوز ورنى-ورنىنا قويىپ كەلەدى. سودان بەرگى جيىرما جىلدىڭ ءون بويىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مىنا جاھاندانعان دۇنيەدە حالىقتىڭ كۇنى حالىقپەن بولاتىنىن ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىندا-اق بولجاعان يدەياسى ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتۋدە. قازاقستان باسشىسىنىڭ الدىمەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىقتى قۇرۋ, ودان كەيىن كەدەن وداعىن قۇرۋ, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋ سياقتى ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ نەگىزگى بەلەستەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ءجۇرىپ ءوتۋ جونىندەگى ۇسىنىستارىنىڭ ءبارى دە بىرتە-بىرتە جۇزەگە استى. الداعى كەزدە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرۋعا دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر. وسىنىڭ ارقاسىندا تاريح تابىستىرعان, تاعدىر توعىستىرعان ەلدەر وزدەرىنىڭ تاۋارلارىنا بايتاق بازار تاپتى, ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ سان ءتۇرلى تەتىكتەرىن ىسكە قوسا الدى. بۇل ارقىلى بۇكىل الەم بۇگىندە قازاقستاندى جاھاندىق ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ ىقپالدى قاتىسۋشىسى دەپ بىلەدى, نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ينتەگراتسيانى حالىقارالىق دەڭگەيدە تۇراقتى دا تاباندى دامىتۋشى اسا كورنەكتى ساياساتكەر دەپ تانيدى.
ەلباسىمىزدىڭ ەل ەرتەڭىن ويلاعان, بولاشاقتا مەملەكەتتەرىمىز ەڭ الدىمەن ەكونوميكالىق مۇددە تۇرعىسىنان ىقپالداسۋعا تۇسۋگە تيىستىگىنە دەيىن كوزدەگەن بايىپتى باستاماسىنىڭ, جاسامپاز جوباسىنىڭ جيىرما جىلدىعىنا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى بۇگىنگى ءنومىردىڭ 4-10 بەتتەرىندەگى ماتەريالداردى ارناپ وتىر.
سوڭعى جاڭالىقتار
ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرلەرىندە جولدار جابىق تۇر؟
اۋا رايى • بۇگىن, 09:25
بىرقاتار وبلىستا اۋا رايىنا بايلانىستى ەسكەرتۋ جاريالاندى
اۋا رايى • بۇگىن, 09:16
بۇگىن 1 دوللاردى قانشا تەڭگەگە ساتىپ الۋعا بولادى؟
قارجى • بۇگىن, 09:10
شىمكەنتتە ساياباق اۋماعىنان ەر ادامنىڭ ءمايىتى تابىلدى
ايماقتار • كەشە
استانادا جانە ەلىمىزدىڭ 16 وڭىرىندە داۋىلدى ەسكەرتۋ جاريالاندى
اۋا رايى • كەشە
اتا زاڭدا ادام قۇقىعىنا قانداي ارتىقشىلىق بەرىلدى؟
اتا زاڭ • كەشە
قازاقستاندا 23 اقپانعا دەيىن بىرقاتار جول ۋچاسكەسى جابىلدى
اۋا رايى • كەشە
استانادا قۇجاتسىز تاسىمالدانعان ەت ونىمدەرى ساتىلماق بولعان
ايماقتار • كەشە
