تەلەگەي تەڭىزدىڭ كەز كەلگەن جەرىن الىپ كەمەلەرمەن ءتىلىپ, باراتىن جەرىمە امان-ساۋ جەتسەم بولدى دەگەن ويمەن ويقاستاي بەرۋگە بولمايدى. بۇل – تەڭىزدىڭ تىنىشتىعى مەن كەمەدەگىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قاجەتتى جاعداي. اقتاۋدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى باسشىلىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن كونفەرەنتسياعا وسى ماسەلە وزەك بولدى.
«كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق اۋماعىندا تەڭىزدە ءجۇزۋدى حالىقارالىق ەرەجەلەرگە ساي قامتاماسىز ەتۋ» تاقىرىبىنداعى عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسياعا جەرگىلىكتى اكىمدىك وكىلدەرى, مۇنايلى وڭىردەگى ءىرى مۇناي-گاز كومپانيالارى باسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرى, اقتاۋ گارنيزونى اسكەري بولىمدەرىنىڭ كومانديرلەرى قاتىستى.
قر قك اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى باس شتابى باسقارماسىنىڭ شتۋرماندىق جانە گيدروگرافيكالىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى فلاگماندىق مامانى, 1 رانگتى كاپيتان ا.لەكەروۆتىڭ قۇتتىقتاۋىمەن اشىلعان كونفەرەنتسيادا اتالمىش قىزمەت باسشىسى, 2 رانگتى كاپيتان ك.مالوۆ كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىنداعى ناۆيگاتسيالىق-گيدروگرافيكالىق احۋالدان حاباردار ەتتى. نارىقتىق ەكونوميكاعا بايلانىستى تەڭىز ارقىلى تاسىمالداناتىن ءونىمدەر سانىنىڭ ارتقانىن ايتقان ول بۇل جاعدايدىڭ تەڭىز قاۋىپسىزدىگىنە جەتە ءمان بەرە تۇسۋگە جەتەلەيتىنىن جەتكىزدى. سۋ ايدىنىندا مۇمكىندىگىنشە مۇنايدىڭ توگىلۋىنە, كەمەلەر اپاتىنا جول بەرمەۋ قاجەت دەي كەلە, كەمە شامشىراقتارىنىڭ ەسكىرگەندىگىن, وتكەن عاسىردىڭ 80-90-جىلدارى پايدالانۋعا بەرىلگەن شامشىراق زاماناۋي ساپادا جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن ايتتى.
– تەڭىز استىندا كەڭەس وداعى كەزىندە تەڭىزدەگى اسكەري-جاتتىعۋ پوليگونى بولعان جانە اسكەري اتۋ نىساناسى رەتىندە قولدانىلعان كەمە قالدىقتارى ساقتالعان ايماق بار دەي كەلە, كەمە كاپيتاندارىنان, اسىرەسە, مۇناي تاسىمالدايتىن سۋ كولىكتەرى باسشىلىعىنان وسى ايماقتاردان اۋلاعىراق ءجۇرۋدى سۇرادى. ويتكەنى, نىسانا-كەمەلەردىڭ اراسىندا ءجۇزىپ ءوتۋشى كولىكتەرگە قاۋىپ توندىرەتىن نەمەسە كەدەرگى كەلتىرەتىن ۇزىندىعى بىرنەشە مەترگە سوزىلاتىن الىپ كەمەلەر بار ەكەن.
تەڭىزشىلەر مەن تەڭىزدى پايدالانۋشى كومپانيا وكىلدەرى الدىندا تەڭىزدە كەمەلەرگە بەلگى بەرۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن زاماناۋي سپۋتنيكتىك قالتقىنىڭ جۇمىستارى تانىستىرىلدى. بۇل تۋرالى «كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىندا تەڭىزدە ءجۇزۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مونيتورينگتىڭ جەر سەرىگى جۇيەسىن پايدالانا وتىرىپ, ناۆيگاتسيالىق جابدىقتاردى دامىتۋ» بايانداماسىندا «گيدروپريبور» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ مامانى ا.چەرنىشەۆ باياندادى. ال اعا لەيتەنانت ر.قالاباەۆ قازاقستان مۇشە بولىپ تابىلاتىن «حالىقارالىق تەڭىز ۇيىمىنىڭ» تەڭىزدە ءجۇزۋ ەرەجەلەرى مەن تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ توڭىرەگىندە بايانداپ, كومپانيالاردىڭ ۇيىم تالاپتارىن ورىنداۋعا مىندەتتى ەكەندىكتەرىن ەسكەرتتى.
كاسپيدەگى ءتارتىپ پەن تازالىق كەمە ۇستىندەگىلەر مەن تەڭىز ءىشىندەگى الەم ءۇشىن عانا ەمەس, جاعالاۋداعى ەلدەر مەن ولاردىڭ ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعى, قورشاعان ورتانىڭ ىرعاقتى دامۋى ءۇشىن قاجەت. كونفەرەنتسيادا قاۋىپتى قايتسەك بولدىرمايمىز, قالاي ەتسەك اپاتتان امان بولامىز دەگەن باعىتتاعى ساقتاندىرۋ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى اڭگىمەلەر مەن ۇسىنىس-تىلەكتەر ءوربىدى. كەمەلەردىڭ قاۋىپسىز ءجۇزۋىندە الاتىن مەتەورولوگيالىق قىزمەتتىڭ ورنى, ماياكتار جۇمىسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر ورتاعا سالىندى, ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداندى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى تەڭىزدەگى كەمەلەر ءجۇزۋىنىڭ قاۋىپسىزدىگى بارشاعا ورتاق ماسەلە ەكەندىگىن, سول سەبەپتى جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ وعان مۇمكىندىگىنشە قولداۋ كورسەتەتىندىگىن جەتكىزدى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
«كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق اۋماعىندا تەڭىزدە ءجۇزۋدى حالىقارالىق ەرەجەلەرگە ساي قامتاماسىز ەتۋ» تاقىرىبىنداعى عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسياعا جەرگىلىكتى اكىمدىك وكىلدەرى, مۇنايلى وڭىردەگى ءىرى مۇناي-گاز كومپانيالارى باسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرى, اقتاۋ گارنيزونى اسكەري بولىمدەرىنىڭ كومانديرلەرى قاتىستى.
قر قك اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى باس شتابى باسقارماسىنىڭ شتۋرماندىق جانە گيدروگرافيكالىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى فلاگماندىق مامانى, 1 رانگتى كاپيتان ا.لەكەروۆتىڭ قۇتتىقتاۋىمەن اشىلعان كونفەرەنتسيادا اتالمىش قىزمەت باسشىسى, 2 رانگتى كاپيتان ك.مالوۆ كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىنداعى ناۆيگاتسيالىق-گيدروگرافيكالىق احۋالدان حاباردار ەتتى. نارىقتىق ەكونوميكاعا بايلانىستى تەڭىز ارقىلى تاسىمالداناتىن ءونىمدەر سانىنىڭ ارتقانىن ايتقان ول بۇل جاعدايدىڭ تەڭىز قاۋىپسىزدىگىنە جەتە ءمان بەرە تۇسۋگە جەتەلەيتىنىن جەتكىزدى. سۋ ايدىنىندا مۇمكىندىگىنشە مۇنايدىڭ توگىلۋىنە, كەمەلەر اپاتىنا جول بەرمەۋ قاجەت دەي كەلە, كەمە شامشىراقتارىنىڭ ەسكىرگەندىگىن, وتكەن عاسىردىڭ 80-90-جىلدارى پايدالانۋعا بەرىلگەن شامشىراق زاماناۋي ساپادا جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن ايتتى.
– تەڭىز استىندا كەڭەس وداعى كەزىندە تەڭىزدەگى اسكەري-جاتتىعۋ پوليگونى بولعان جانە اسكەري اتۋ نىساناسى رەتىندە قولدانىلعان كەمە قالدىقتارى ساقتالعان ايماق بار دەي كەلە, كەمە كاپيتاندارىنان, اسىرەسە, مۇناي تاسىمالدايتىن سۋ كولىكتەرى باسشىلىعىنان وسى ايماقتاردان اۋلاعىراق ءجۇرۋدى سۇرادى. ويتكەنى, نىسانا-كەمەلەردىڭ اراسىندا ءجۇزىپ ءوتۋشى كولىكتەرگە قاۋىپ توندىرەتىن نەمەسە كەدەرگى كەلتىرەتىن ۇزىندىعى بىرنەشە مەترگە سوزىلاتىن الىپ كەمەلەر بار ەكەن.
تەڭىزشىلەر مەن تەڭىزدى پايدالانۋشى كومپانيا وكىلدەرى الدىندا تەڭىزدە كەمەلەرگە بەلگى بەرۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن زاماناۋي سپۋتنيكتىك قالتقىنىڭ جۇمىستارى تانىستىرىلدى. بۇل تۋرالى «كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىندا تەڭىزدە ءجۇزۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مونيتورينگتىڭ جەر سەرىگى جۇيەسىن پايدالانا وتىرىپ, ناۆيگاتسيالىق جابدىقتاردى دامىتۋ» بايانداماسىندا «گيدروپريبور» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ مامانى ا.چەرنىشەۆ باياندادى. ال اعا لەيتەنانت ر.قالاباەۆ قازاقستان مۇشە بولىپ تابىلاتىن «حالىقارالىق تەڭىز ۇيىمىنىڭ» تەڭىزدە ءجۇزۋ ەرەجەلەرى مەن تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ توڭىرەگىندە بايانداپ, كومپانيالاردىڭ ۇيىم تالاپتارىن ورىنداۋعا مىندەتتى ەكەندىكتەرىن ەسكەرتتى.
كاسپيدەگى ءتارتىپ پەن تازالىق كەمە ۇستىندەگىلەر مەن تەڭىز ءىشىندەگى الەم ءۇشىن عانا ەمەس, جاعالاۋداعى ەلدەر مەن ولاردىڭ ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعى, قورشاعان ورتانىڭ ىرعاقتى دامۋى ءۇشىن قاجەت. كونفەرەنتسيادا قاۋىپتى قايتسەك بولدىرمايمىز, قالاي ەتسەك اپاتتان امان بولامىز دەگەن باعىتتاعى ساقتاندىرۋ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى اڭگىمەلەر مەن ۇسىنىس-تىلەكتەر ءوربىدى. كەمەلەردىڭ قاۋىپسىز ءجۇزۋىندە الاتىن مەتەورولوگيالىق قىزمەتتىڭ ورنى, ماياكتار جۇمىسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر ورتاعا سالىندى, ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداندى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى تەڭىزدەگى كەمەلەر ءجۇزۋىنىڭ قاۋىپسىزدىگى بارشاعا ورتاق ماسەلە ەكەندىگىن, سول سەبەپتى جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ وعان مۇمكىندىگىنشە قولداۋ كورسەتەتىندىگىن جەتكىزدى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
