قاسىرەتتەن قۇتقارعان قايراتكەر

الەم جۇرتشىلىعى كەشەگى كەڭەس وداعى تۇسىندا سەمەي ءوڭىرىن, شىڭعىستاۋ جەرىن يادرولىق پوليگون الاڭى رەتىندە عانا ءبىلدى. حالىق 40 جىل بويى مۇندا نە بولىپ جاتقانىنان بەيحابار ەدى. كەڭەس وداعىنىڭ باسشىلىعى, اسكەريلەرى حالىقتىڭ مۇڭ-زارىن ەسكەرمەدى. سوندىقتان, پوليگون جونىندە ءسوز قوزعاۋ ءۇشىن ەرىكسىز وتكەن تاريحقا ۇڭىلەمىز. ۇلىلار جەرىنىڭ جاراسىنا, ەلىنىڭ نالاسىنا اينالعان سەمەي سىناق پوليگونىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم كسرو مينيسترلەر كەڭەسى جانە ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ قاۋلىسىمەن 1947 جىلى قابىلداندى. بۇل – سوعىس اتاۋلىدان, اشارشىلىقتان كەم ەمەس بۇرىن-سوڭدى بولماعان زاۋال. وسىنى اۋدان حالقى باستان كەشىردى. قانشاما ادام رادياتسيا سالدارىنان زارداپ شەكتى. بۇگىندە مەنىڭ جاسىمداعى ادامداردان سول كەزدە سىناقتى ءوز كوزىمەن كورگەندەردەن ەشكىم قالعان جوق. ال پوليگون زاردابىنان ءتىرى قالعاندار مەن ولاردىڭ ۇرپاقتارى ءتۇرلى جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىمەن, قان اۋرۋىمەن, ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ سىندى دەرتكە دۋشار بولدى. ەڭ كوپ رادياتسيا العانداردىڭ ءبىرى – سارجال, قاينار اۋىلدارىنىڭ تۇر­عىندارى. ەكولوگيالىق اپات 15 بۋىننىڭ ومىرىنە زيان كەلتىرەتىندىگى عىلىمي تۇردە دالەلدەندى. وسىنىڭ بارلىعى سول جىلدارى ەلدى نازالاندىردى. ادامداردىڭ جۇيكەسىنە جۇك, ساناسىنا سالماق ءتۇسىردى. سوندىقتان پوليگوندى جابۋ, جارىلىستى توقتاتۋ ماقساتىنداعى قوزعالىسقا بۇكىل حالىق ءۇن قوستى. «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسى ارنايى قوعامدىق ۇيىم رەتىندە مەملە­كەتتىك تىركەۋدەن ءوتتى. «جارىلىس توقتا­­­تىل­سىن!», «پوليگون جابىلسىن!» دەگەن جالىندى ۇران كوتەرىلدى. الەمدى «XXI عاسىردى اتوم قارۋىنسىز باستايىق!» دەگەن ءۇن شارلادى. وسىلايشا «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. حالىقتىڭ ناعىز قاسىرەتتى باسىنان كەشىرىپ جاتقانىن جۇرەگىمەن تۇسىنگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جار­لى­عىمەن 1991 جىلى سەمەي پوليگونى جابىل­دى. بۇل جارلىق مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەل­سىزدىگى مەن بولاشاعى جولىنداعى ەلبا­سىنىڭ قايراتكەرلىگى مەن باتىلدىعىن ايقىن­دايتىن ايتۋلى قۇجات بولدى. ويتكەنى, تاريحي جارلىق شىققاندا كەڭەس وداعى ءالى تاراماي, كوممۋنيستىك پارتيانىڭ ورتالىق كوميتەتىنىڭ اق دەگەنى العىس, قارا دەگەنى قارعىس بولىپ تۇرعان كەز بولاتىن. وسى قاسىرەتتەن حالىقتى قۇتقارعان ەلباسى ەكەندىگىندە داۋ جوق. پوليگون جابىلعاننان كەيىن حالىقتىق كۇرەس توقتاعان جوق. 1992 جىلى سەمەي پوليگونىنداعى يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەككەن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ جونىندەگى زاڭ قابىلداندى. وعان سول كەزدەگى ت.سليامبەكوۆ, ق.ەسەنعارين, م.قورعانباەۆ سىندى ازاماتتار زور ەڭبەك ءسىڭىردى. وسى زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا ءبىراز دا بولسا اتسالىسقانىمدى ويلاسام, كەۋدەمدى قۋانىش سەزىمى بيلەيدى. ارينە, بۇگىنگى كۇندە پوليگون زاردابىن شەككەن ازاماتتارعا تەگىن دارىگەرلىك كومەك جاساۋ, ارنايى ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىنا جىبەرۋ, تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى. سەبەبى, كەزىندە سىناق الاڭىندا, تابيعاتپەن بىرگە سىناققا ۇشىراعان حالىقتىڭ بويىنداعى رادياتسيا تولىق تازارعان جوق. بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇكىل الەم بويىنشا يادرولىق قارۋعا قارسى ەلدەردىڭ كوشباسشىسى رەتىندە جارقىراپ كورىنىپ, باتىل قادامدارىمەن كوپكە ۇلگى بولۋدا. ەلباسىمىز الەمدى يادرولىق قارۋسىز الەمگە باستاپ كەلە جاتقان تۇلعاعا اينالدى. حالقىنىڭ قاسىرەتىن جانىمەن تۇسىنەتىن, ۇلت ساۋلىعىنا ايرىقشا نازار اۋداراتىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­­­­­باەۆ ساياساتىنىڭ تەرەڭىنە ۇنەمى ءۇڭىلىپ وتىرساق, ەلدىگىمىز دە ەسەلەنە تۇسەدى. ماناتاي تولعانباەۆ, اباي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. شىعىس قازاقستان وبلىسى.