قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ نيدەرلاند كورولدىگىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى مارك ريۋتتەمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمداعى ماسەلەلەرى قوزعالدى. بۇعان قوسا, حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ نەگىزگى جايتتارى, سونىڭ ىشىندە ۋكرايناداعى جاعداي قارالدى. تاراپتار باستى نازاردى يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە, سونداي-اق, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋ باعىتتارىنا اۋداردى. سونداي-اق, تاراپتار گااگا قالاسىندا وتەدى دەپ جوسپارلانعان يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميت باعدارلاماسىن تالقىلادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ نيدەرلاند قازاقستان ءۇشىن ەۋروپالىق وداقتاعى نەگىزگى جانە پەرسپەكتيۆالى سەرىكتەسىنىڭ ءبىرى ەكەنىنە توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ ايشىقتى ايعاعى – ەكى ەلدىڭ ءتۇرلى سالالارداعى بەلسەندى ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىعى. نيدەرلاند ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى جونىنەن ءبىرىنشى جانە ساۋدا سەرىكتەستەرىمىز اراسىندا جەتەكشى ورىن الادى, قازاقستاندا گوللانديا كاپيتالى سالىنعان 800-گە جۋىق كومپانيا ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋدا.
مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن يننوۆاتسيالىق سالاداعى ەكىجاقتى ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى, سونداي-اق, گوللانديا كومپانيالارىن استاناداعى ەكسپو-2017 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىردى.
سونىمەن قاتار, تاراپتار سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋ جانە ەكولوگيا, ەكى ەلدىڭ ترانزيت-كولىك الەۋەتى مەن لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپينمەن كەزدەستى.
ەكى مەملەكەت باسشىلارى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن, سونداي-اق, سي تسزينپيننىڭ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارى قورىتىندىسىندا قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردىڭ ىسكە اسىرىلۋى بارىسىن قاراستىردى. سونىمەن قاتار, تاراپتار حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىندەگى نەگىزگى جايتتاردى, اتاپ ايتقاندا, شانحايدا وتەتىن اوسشك-ءنىڭ الداعى ءسامميتىن جانە ۋكرايناداعى جاعدايدى تالقىلادى. كولىك-ترانزيت جانە سۋ-ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋ ماسەلەلەرىنە دە باسا نازار اۋدارىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ نيدەرلاند كورولى ۆيللەم-الەكساندرمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋدە قازاقستان مەن نيدەرلاند اراسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى, سونىڭ ىشىندە مادەني-گۋمانيتارلىق ءوزارا ىقپالداستىق اياسىن كەڭەيتۋ پەرسپەكتيۆالارى تالقىلاندى. نيدەرلاند كورولى قازاقستاننىڭ جانە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاھاندىق يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا زور ۇلەس قوسقانىنا توقتالدى. جوعارى دەڭگەيدەگى تۇراقتى كەزدەسۋلەر ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ ودان ءارى دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنى اتاپ ءوتىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى سيندزو ابەمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمداعى ماسەلەلەرى قوزعالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن سيندزو ابە ءوزارا ىقپالداستىق اياسىن, اتاپ ايتقاندا, ەكى ەلدىڭ بىرقاتار كومپانيالارى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ودان ءارى جانداندىرا ءتۇسۋ ءۇشىن پەرسپەكتيۆالار بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ سەرىكتەستىكتى دامىتۋعا دەگەن ءمۇددەلىلىگى جوعارى ەكەنىنە توقتالدى.
– مەن جاپونيادا ساپارمەن ەكى رەت بولدىم. ءبىز ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ تۋرالى ءسىزدىڭ يدەياڭىزدى قولدايمىز. جاپونيا – الەمدەگى ەكونوميكاسى ءىرى ەلدىڭ ءبىرى, ازياداعى ءبىزدىڭ كورشىمىز. سوڭعى ۋاقىتتا قارىم-قاتىناستارىمىز ارتا ءتۇستى جانە بۇل رەتتە ءبىز بارلىق باعىتتار بويىنشا ىنتىماقتاستىققا دايىنبىز. ءوزارا ىقپالداستىعىمىزدىڭ نەگىزگى سالاسى – ەنەرگەتيكا, اسىرەسە, يادرولىق ەنەرگەتيكا. قازاقستان ءىرى ۋران ءوندىرۋشىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىندىقتان, ونى جاپونياداعى اتوم ستانسالارىنا جەتكىزە الار ەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرلەسكەن جوبانىڭ – اقمولا وبلىسىندا سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار وندىرەتىن زاۋىت جۇمىس ىستەيتىنىن ايتىپ ءوتتى. بۇدان بولەك, ول قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسى اياسىندا ەكى ەلدىڭ اراسىندا تەحنولوگيالىق جانە يننوۆاتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ مۇمكىندىكتەرىنە دە نازار اۋداردى.
ءوز كەزەگىندە س.ابە وتكەن جىلى سانكت-پەتەربۋرگتە العاش رەت وتكەن G-20 سامميتىنەن كەيىن ەكىجاقتى كەزدەسۋگە مۇمكىندىك بولعانىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– ءسىزدىڭ جاپونياعا 2008 جىلعى ساپارىڭىز ەكونوميكالىق قاتىناستاردى نىعايتۋعا جاقسى سەرپىن بەردى, ءسويتىپ, ستراتەگيالىق دەڭگەيگە قول جەتكىزىلدى. قازاقستاننىڭ اۋعانستانداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا ەلەۋلى كومەك كورسەتىپ جاتقانىنا ءىلتيپاتىمىز بەن ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىن. ءبىز ءسىزدىڭ ەلىڭىزدىڭ جاپونيا جانە ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ەلدەرمەن ارادا ۇنقاتىسۋ ورناتۋعا كومەگى تيەتىنىنە دە ءۇمىت ارتامىز, – دەدى س.ابە.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ فينليانديا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋلي نينيستيومەن كەزدەستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاي-كۇيى مەن پەرسپەكتيۆالارى تالقىلاندى. مەملەكەتتەر باسشىلارى ساۋدا-ەكونوميكالىق, تەحنولوگيالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سالالارداعى ءوزارا ىقپالداستىقتى نىعايتۋ جولدارىن قاراستىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى س.ءنينيستيونىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە وتكەن جىلعى مەملەكەتتىك ساپارىنان كەيىن ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاندانا تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان سىزدەردىڭ تەحنولوگيالارىڭىزعا, سونداي-اق, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى ەسكەرە كەلە, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋداعى تاجىريبەلەرىڭىزگە قىزىعۋشىلىق تانىتادى. ءسىزدىڭ ساپارىڭىزدىڭ قورىتىندىسىندا كوممەرتسيالىق كومپانيالارمەن قۇنى 100 ميلليون دوللارلىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى, ال تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 1 ميلليارد دوللارعا جەتتى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل كەزدەسۋ بۇكىل الەمدە جاھاندىق يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە زور ءمانى بار سامميت اياسىندا ءوتىپ جاتقانىنا دا توقتالدى.
– قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان جانە سەمەي يادرولىق پوليگونىن جاپقان ەل رەتىندە بۇل ءىس-شاراعا تىكەلەي قاتىسى بار. ءبىز مۇنداي فورۋمداردىڭ وتكىزىلگەنىنە قۋانىشتىمىز, ويتكەنى, ولار تۇراقسىزدىق جانە قالىپتى قۇرىلىمدى بۇزاتىن كۇشتەردىڭ يادرولىق قارۋدى يەلەنۋ تاۋەكەلى ارتىپ وتىرعان جاعدايدا ەرەكشە قاجەت, – دەدى قازاقستان باسشىسى.
فينليانديا پرەزيدەنتى استاناعا بىلتىرعى ساپارى كەزىندە ءوزىنىڭ زور تاڭدانىسىن تۋعىزعان اسەرىمەن ءبولىستى.
– مەنىڭ ساپارىمنىڭ ءناتيجەلەرى كوپ ءۇمىت كۇتەرلىكتەي بولدى. ەكىجاقتى ساۋدا كورسەتكىشتەرى ءوستى. فينليانديا ىسكەر توپتارىنىڭ ءسىزدىڭ ەلىڭىزبەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن ءوزارا ىقپالداستىققا مۇددەلىلىگى ارتا تۇسكەنىن اتاپ وتپەكپىن, – دەدى س.نينيستيو.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ فرانتسۋز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى فرانسۋا وللاندپەن كەزدەستى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى ورتاق قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعان ءتۇرلى سالالارداعى ءوزارا ىقپالداستىق اياسىن كەڭەيتۋ جايتتارىن تالقىلادى.
ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا, سونداي-اق قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ فرانتسياعا ساپارى اياسىندا قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىنا دا باسا نازار اۋدارىلدى.
بۇعان قوسا, ەكى ەلدىڭ باسشىلارى حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جونىندە پىكىر الماستى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كەمەرونمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا دەۆيد كەمەروننىڭ قازاقستانعا ساپارى كەزىندە قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تالقىلاندى.
اتاپ ايتقاندا, تاراپتار ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە مۇناي-گاز سالالارىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋ باعىتتارىن قاراستىردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن دەۆيد كەمەرون حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن دە قوزعادى.
* * *
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ گااگاداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت اياسىندا ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋنمەن كەلىسسوزدەر بارىسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جاھاندىق باعدارلامالارى اياسىنداعى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى, سونداي-اق حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
بۇعان قوسا, تاراپتار سامميت جۇمىسىنىڭ ارالىق ناتيجەلەرىن, سونداي-اق قازاقستاننىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋ اسپەكتىلەرىن قوزعادى.
* * *
ماگاتە باس ديرەكتورى يۋكيا امانومەن كەزدەسۋدە يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميتتىڭ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن ماسەلەلەردىڭ قورىتىندىلارى قوزعالدى.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا قازاقستاننىڭ ماگاتە قىزمەتى اياسىنداعى باستامالارىنا قاتىستى پىكىرلەر الماسىلدى.
سونداي-اق, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك قاعيداتتارىن ىلگەرىلەتۋ جانە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
* * *
پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترى ناۆاز شاريفپەن كەزدەسۋ كەزىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق سالالارداعى ءوزارا ىقپالداستىقتى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى تالقىلاندى.
تاراپتار وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن دە قوزعادى.
* * *
ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يلحام اليەۆپەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە وتىن-ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىقپەن قاتار, ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا قاتىستى پىكىر الماسۋلار بولدى.
مەملەكەت باسشىلارى ءوڭىرلىك جانە حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىق ماسەلەلەرىن دە قوزعادى.
بۇدان باسقا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن يلحام اليەۆ وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتىڭ جاي-كۇيى مەن حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى جايتتارىن تالقىلادى.
