الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ باستاماسىمەن كورنەكتى اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى تۇمانباي مولداعاليەۆ تۇرعان ۇيگە ەسكەرتكىش تاقتا اشىلدى.
سالتاناتتى شاراعا جاراتىلىستىڭ كوكتەمىن جىرلاپ وتكەن جاسامپاز اقىننىڭ تۋعان-تۋىستارى مەن قالامداس دوستارى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.
– تۇمانباي مولداعاليەۆتىڭ ءمولدىر سەزىم, اسەمدىك پەن تازالىق, ماحاببات تۋرالى جازعان ولەڭدەرى بىرنەشە بۋىندى تاربيەلەدى. ونىڭ سوزىنە جازىلعان اندەرى ءالى دە وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەپ كەلەدى. اقىننىڭ جاساعان اۋدارمالارى ەلىمىزدىڭ اسىل قازىناسىنا قوسىلعان قۇندى دۇنيە دەپ بىلەمىز, – دەدى قالا اكىمى احمەتجان ەسىموۆ ەل الدىندا سويلەگەن سوزىندە.
الماتى وبلىسىنداعى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ جارسۋ اۋىلىندا دۇنيە ەسىگىن اشقان اقيىق اقىن 22 جاسىندا «ستۋدەنت داپتەرى» دەپ اتالاتىن ولەڭدەر جيناعىمەن قالىڭ وقىرمانىنا تانىلىپ, ءوز ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن تۋعان حالقىنىڭ ادەبيەتىنە زور ەڭبەك سىڭىرگەنى بەلگىلى. ول الدىمەن «پيونەر» جۋرنالىندا قىزمەت ەتىپ, ودان كەيىن «بالدىرعان» جۋرنالىندا جاۋاپتى حاتشى بولدى. «جازۋشى» باسپاسى جانىنداعى بالالار جانە جاستار ادەبيەتىنىڭ باس رەداكتسياسىندا قىزمەت ەتىپ, وزىنەن كەيىنگى تالانت يەلەرىنىڭ داڭعىل جولعا تۇسۋىنە جاعداي جاسادى. «جالىن» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورلىعى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى, ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن «بالدىرعان» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن اتقاردى.
اقىن 1967 جىلى جارىق كورگەن «جاڭا داپتەر» اتتى جىر كىتابى ءۇشىن قازاقستان لەنين كومسومولى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. الماتى قالالىق كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولدى. ونىڭ «جۇرەكتەگى جازۋلار» جيناعى جوعارى باعالانىپ, ادەبيەت سالاسىنداعى اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتى يەلەندى. 1992 جىلى تۇمانباي مولداعاليەۆكە فيزۋلي اتىنداعى حالىقارالىق تۇركى ءدۇنيەسى اقىندارى سىيلىعى تاپسىرىلدى.
تۇمانباي مولداعاليەۆ «قۇستار قايتاپ بارادى», «باقىت قۇشاعىندا», «ءانىم سەن ەدىڭ», «ەرتىس ءۆالسى», «شاقىرادى كوكتەم» سەكىلدى ەل ءسۇيىپ شىرقايتىن كوپتەگەن اندەرگە ءسوز جازدى. ن.تىلەنديەۆ, ش.قالداياقوۆ, ب.جاماقاەۆ, ءا.بەيسەۋوۆ سەكىلدى قازاق مۋزىكاسىنىڭ تارلاندارىمەن شىعارماشىلىق تىعىز بايلانىستا بولدى. سونىمەن قاتار, الەم ادەبيەتىنىڭ جارىق جۇلدىزدارى رەتىندە مويىندالعان دج.بايرون, م.لەرمونتوۆ, ت.شەۆچەنكو, و.تۋمانيان, ر.گامزاتوۆ سەكىلدى تالانت يەلەرىنىڭ شىعارمالارىن قازاق ءتىلىنە اۋداردى. حالقىمىزدىڭ جارقىن جۇرەكتى اقىنى تۇمانباي مولداعاليەۆتى ماڭگى ەستە ساقتاۋ ماقساتىندا قويىلعان ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ونىڭ زامانداس دوستارى ءسوز سويلەپ, ەستەلىكتەر ايتتى. تۋعان-تۋىستارى وسى شارانى ۇيىمداستىرۋشىلارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, العىستارىن جەتكىزدى.
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
–––––––––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
بەرسىنبەك سارسەنوۆ.
سالتاناتتى شاراعا جاراتىلىستىڭ كوكتەمىن جىرلاپ وتكەن جاسامپاز اقىننىڭ تۋعان-تۋىستارى مەن قالامداس دوستارى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.
– تۇمانباي مولداعاليەۆتىڭ ءمولدىر سەزىم, اسەمدىك پەن تازالىق, ماحاببات تۋرالى جازعان ولەڭدەرى بىرنەشە بۋىندى تاربيەلەدى. ونىڭ سوزىنە جازىلعان اندەرى ءالى دە وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەپ كەلەدى. اقىننىڭ جاساعان اۋدارمالارى ەلىمىزدىڭ اسىل قازىناسىنا قوسىلعان قۇندى دۇنيە دەپ بىلەمىز, – دەدى قالا اكىمى احمەتجان ەسىموۆ ەل الدىندا سويلەگەن سوزىندە.
الماتى وبلىسىنداعى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ جارسۋ اۋىلىندا دۇنيە ەسىگىن اشقان اقيىق اقىن 22 جاسىندا «ستۋدەنت داپتەرى» دەپ اتالاتىن ولەڭدەر جيناعىمەن قالىڭ وقىرمانىنا تانىلىپ, ءوز ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن تۋعان حالقىنىڭ ادەبيەتىنە زور ەڭبەك سىڭىرگەنى بەلگىلى. ول الدىمەن «پيونەر» جۋرنالىندا قىزمەت ەتىپ, ودان كەيىن «بالدىرعان» جۋرنالىندا جاۋاپتى حاتشى بولدى. «جازۋشى» باسپاسى جانىنداعى بالالار جانە جاستار ادەبيەتىنىڭ باس رەداكتسياسىندا قىزمەت ەتىپ, وزىنەن كەيىنگى تالانت يەلەرىنىڭ داڭعىل جولعا تۇسۋىنە جاعداي جاسادى. «جالىن» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورلىعى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى, ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن «بالدىرعان» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن اتقاردى.
اقىن 1967 جىلى جارىق كورگەن «جاڭا داپتەر» اتتى جىر كىتابى ءۇشىن قازاقستان لەنين كومسومولى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. الماتى قالالىق كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولدى. ونىڭ «جۇرەكتەگى جازۋلار» جيناعى جوعارى باعالانىپ, ادەبيەت سالاسىنداعى اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتى يەلەندى. 1992 جىلى تۇمانباي مولداعاليەۆكە فيزۋلي اتىنداعى حالىقارالىق تۇركى ءدۇنيەسى اقىندارى سىيلىعى تاپسىرىلدى.
تۇمانباي مولداعاليەۆ «قۇستار قايتاپ بارادى», «باقىت قۇشاعىندا», «ءانىم سەن ەدىڭ», «ەرتىس ءۆالسى», «شاقىرادى كوكتەم» سەكىلدى ەل ءسۇيىپ شىرقايتىن كوپتەگەن اندەرگە ءسوز جازدى. ن.تىلەنديەۆ, ش.قالداياقوۆ, ب.جاماقاەۆ, ءا.بەيسەۋوۆ سەكىلدى قازاق مۋزىكاسىنىڭ تارلاندارىمەن شىعارماشىلىق تىعىز بايلانىستا بولدى. سونىمەن قاتار, الەم ادەبيەتىنىڭ جارىق جۇلدىزدارى رەتىندە مويىندالعان دج.بايرون, م.لەرمونتوۆ, ت.شەۆچەنكو, و.تۋمانيان, ر.گامزاتوۆ سەكىلدى تالانت يەلەرىنىڭ شىعارمالارىن قازاق ءتىلىنە اۋداردى. حالقىمىزدىڭ جارقىن جۇرەكتى اقىنى تۇمانباي مولداعاليەۆتى ماڭگى ەستە ساقتاۋ ماقساتىندا قويىلعان ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ونىڭ زامانداس دوستارى ءسوز سويلەپ, ەستەلىكتەر ايتتى. تۋعان-تۋىستارى وسى شارانى ۇيىمداستىرۋشىلارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, العىستارىن جەتكىزدى.
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
–––––––––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
بەرسىنبەك سارسەنوۆ.
