15 ناۋرىز, 2014

تىڭ يدەيا, جاڭا باعىت

656 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
كازاحستان-2050قازاق قازاق بولعالى, ىقىلىم زاماننان اڭساعانى تاۋەلسىزدىك ەدى. ەندى ماڭگىلىك ەلگە قول سوزىپ وتىرمىز. سوناۋ ارعىسى ابىلاي, كەنەسارى سىندى قازاقتىڭ ءبىرتۋار بەكزات ۇلدارىنىڭ ارمان-مۇددەسى «جەكە ەل بولۋ» ەدى عوي. بىراق ول ماقساتتارىنا ولار جەتە المادى. قالىڭ ەلىنىڭ, قازاعىنىڭ قامى دەپ ءجۇرىپ «ەڭكۋ-ەڭكۋ جەر شالىپ, ەگەۋلى نايزانىڭ ۇشىمەن, اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن» كوكەيدەگى تاۋەلسىزدىككە جەتە الماي كەتتى. بىراق كورەگەن ساياساتكەر ابىلاي وڭ جاعىنداعى قىتايمەن, سول جا­عىنداعى رەسەيمەن ءباتۋالى باي­لام جاساسا وتىرىپ, قازاقتى بەي­بىتشىلىك اياسىندا ۇيىتتى. سوعان ءوزى ۇيىتقى بولدى. ودان كەيىنگى قارعا تامىرلى قازاقتىڭ تاعدىرى, وزىمىزگە ءما­لىم – كەڭەس وداعىنىڭ ۋىسىن­دا وتكەنىن بىلەمىز. ءدىن, ءتىل, رۋح دەگەن ءۇش ۇعىم, سولشىل ساياساتتىڭ كولەڭ­كەسىندە قالىپ, ازداپ سانا­مىزعا سوقىر سەنىم كىرىپ, كىرىپتار بوپ كۇي كەشتىك. تاۋبە! تاۋبە! ءتاۋ­بە! دەپ, وتكەنگە كوز سالا وتىرىپ, سان قايتالايتىنداي ءتاي-ءتاي باسقان جاس مەملەكەتتىڭ, بۇگىنگى ءجۇرىسى شيراق, ادىمى العىر, ەلدىڭ ەڭسەسى نىق, بولاشاعى داڭعىل ەكەنىن ۇعىپ جاتىرمىز. كەز كەلگەن مەملەكەتتى باس­قا­راتىن كوشباسشىسى الدىن بولجايتىن كورەگەن بولماسا, ول ەلدىڭ بولاشاعى بۇلدىر دا, ب ۇلىڭعىر ەكەنى امبە جۇرتقا ايان. مەن ءوز باسىم وسى كۇنگە «شۇكىر» دەيمىن. كەلەر بۋىن جاستاردىڭ جانە دە ءوزىمنىڭ زامانداس قۇربىلارىمنىڭ اتىنان ايتاتىنىم «جەكە ەل» بولىپ وتىرعان, ەلى­مىزدىڭ كوركەيىپ, گۇل­­دەنۋى, دامىعان ەل­دەردىڭ قاتارىنا كىرۋى, تۇستىگىن عانا ءاتۇستى ويلاماي ۇزاق جىلدىق مەرزىمدى بولجاپ, حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارت­­تى­رىپ, كەلەر ۇرپاقتى زاما­نى­نا ادامى ساي ەتەتىندەي, حال­قىنا تىڭ يدەيا, جاڭا باعىت ۇسىن­عان ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ سارابدال سايا­سا­تىنىڭ جەمىسىن ءبىز كورىپ وتىرمىز. بىلتىرعى جىلى ءھام 2013 جىلعا ارنالعان ەلباسىمىزدىڭ جول­داۋىندا ءبىراز ىستەر ناقتى­لاندى, «قازاقستان-2050 سترا­تەگياسى – قالىپتاسقان مەم­لە­كەت­تىڭ جاڭا ساياسي باعىتىن» ايقىن­دادى. ەلباسى ءوزى ايقىنداپ, ەلىنە, ۇلت پەن ۇلىسقا جاريا ەتتى. قازاق قازاق بولعالى, بۇنداي ءىرى ستراتەگياسى قالىپتاسقان جە­كە ەل بولماعانى, تاريحتىڭ اق پاراق بەتتەرىنەن ايقىن. بۇگىنگى زامان تالابى, ەلباسىمىزدىڭ تاپسىرماسى ەنجارلىق, مارعاۋلىق, ۇيقىشىلدىقتان ارىلىپ, بىرەۋ ءۇشىن ەمەس, ءوزىڭ ءۇشىن, بولاشاعىڭ, ۇرپاعىڭ ءۇشىن جاڭا باعىتپەن جۇمىس ىستەۋ. بۇل ءححى عاسىردىڭ وزىق ويلى, جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن, شەتەلدەن ءبىلىم العان, ءۇش تۇعىرلى ءتىلدى جەتىك بىلەتىن جاستارى ءۇشىن قولايلى ءسات. قىردا تىرشىلىك ەت, مەيلىڭ قالادا ءومىر ءسۇر. قولىڭنان ءىس كەلسە, «كوز قورقاق, قول باتىرلىققا باسىپ, بەلدى بەكەم بۋىپ» ىسكە كىرىس دەپ تۇر ەلباسىمىز. مەن ءبىراز جاستاردى بىلەم. دوستارىم دا بار. ەندى-ەندى ايقىن باعىتتىڭ ءجون-جوباسىن ءبىلىپ, بيزنەسكە بەت بۇرىپ جاتىر. اۋىلداعى اعايىن, اۋىل جاستارى ۇكىمەتتەن نەسيە الىپ, نەسىبە تابۋدىڭ كوزىن ىزدەپ, ءارتۇرلى سالامەن اينالىسىپ, بىرەۋلەرى مال ۇستاپ, ءتىپتى جازدا قۇس ءوسىرىپ, «باپتاپ, بابىن تاۋىپ, باعلاننىڭ باعاسىنا باعالاپ» باياعى توقىراۋدىڭ تۇسىنداعى, كەم-كەتىكتىڭ ورنىن تولتىرىپ, بەلسەندىلىك تانىتىپ, ىسكە كىرىسكەن. ال قالاداعى جاس­تار دا ءوز كاسىپتەرىمەن اينالىسىپ, ماڭداي تەرمەن كەلگەن تازا ەڭبەكتىڭ نانى ءتاتتى ەكەنىن ۇعىپ جاتىر. ەشكىمگە باعىنىشتىلىق جوق. قالتاسىندا اقشاسى, جەكە كاسىپكەرلىك ءىسى, استىندا جۇيرىك كولىگى بار. ال ەندى ۇلت پەن ۇلىسقا كەلەر بولساق, كوپ ۇلتتى قازاق ەلىندە ءبولىنۋ, بولشەكتەنۋ جوق. قاي ۇلت بولسىن قازاقپەن ءبىر تۋعانداي عۇمىر كەشۋدە. ءبىزدىڭ ەلىمىز كوپ ەتنوستاردىڭ وتانى ەكەنىن بىلەمىز. باياعىدا تاعدىردىڭ جازۋى­مەن كەلىپ قالعان ينگۋش, نەمىس, كۋرد, وزبەك, قىرعىز سىندى ت.ب. ۇلت وكىلدەرىنىڭ قازاقستاندى وتانىمىز دەۋى, بىزدەگى ايرانداي ۇيىعان ىنتىماق-بىرلىگى, تاتۋ-تاتتىلىگى بولار. ءبىر جاعادان باس شىعارعان بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا بەيبىتشىلىك ورناپ, قازاق ەلىنىڭ ىنتىماقتاستىعى جاراسىپ تۇر. بۇل ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كەمەڭگەرلىگى, كو­رەگەندىگى, دانىشپاندىعى عوي. ءايت­پەسە, باسقا ەلدەردە ۇلتقا, ءدىن­گە ءبولىنۋدىڭ كەسىرىنەن قانتوگىس بولىپ جاتقانى ايان. بىزگە الەمدى ءدۇر سىلكىندىرگەن داعدارىس كەلگەن جوق. داعدارىس سىرت اينالىپ, التى قىردىڭ استىندا, تۇساۋلى اتتاي مەشەۋلەپ تە جەتكەن جوق. داعدارىس بولعان دا جوق. ايتپەسە, دامىعان ەلدەردىڭ ءبىرازى داعدارىستىڭ دۇمپۋىنەن الاسۇردى. ال بىزدە بۋىنى جاڭا بەكىپ كەلە جاتقان بالاڭ جاستاعى جاس مەملەكەت بولسا دا, قارقىندى تۇردە ءبىراز شارۋالار اتقارىلدى. اتاپ ايتساق, «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسىمەن ءبىراز وڭىرلەردە حالىققا كەرەكتى يگى نىساندار بوي كوتەردى. ءالى دە بۇل يگىلىكتى شارا جالعاسۋدا. الدا ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن وتەتىن ەكسپو-2017 تۇر. بۇل قازاقستان ءۇشىن, الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىن تاعى دا وزىنە اۋدارىپ, قازاق ەلىندەگى جەتىستىكتەردىڭ جەمىسىن كورسەتىپ, ايقىنداپ, قۋاتى مول سەرپىلىس بەرۋ بولماق دەپ بولجاپ وتىرمىز. بۇگىنگى كۇنى, بىلتىرعى ەل­با­سىمىزدىڭ جولداۋىندا ايقىن­داپ ايتىلعانداي, وڭىرلەردەگى مو­نو­قالالاردى دامىتۋ قولعا الىندى. بۇل ءبىر جاعىنان جۇمىس كوزدەرى اشىلىپ, بۇقارانى جۇمىسپەن قامتاماسىز قىلسا, جەرگىلىكتى جەر­لەردەگى كاسىپورىنداردىڭ رە­سۋرستارىنىڭ دامۋى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىمىزدىڭ قالىپتى ءوسۋى. بۇنداي ءىستىڭ شاراپاتى كۋرورتتىق ايماقتىڭ كار­تا­سىنان تابىلاتىن, ءبىزدىڭ اۋدان­عا دا ءتيىپ جاتىر. قازىرگى كۇنى ششۋچە قالاسىنداعى زارەچنىي شاعىن اۋدانىنان كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ ءجون-جوباسى بەلگىلەنسە, زاماناۋي تالاپقا ساي مەكتەپ تە سالىنباقشى. بۇل ءبىزدىڭ ءوڭىر­دىڭ تىڭ سەرپىلىسپەن دامىپ جات­قاندىعىن ايعاقتاپ بەرىپ تۇر. وتكەن 2013 جىلى قاراشا ايىندا, اقمولا وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ون التىنشى سەسسياسىنا قاتىسىپ كەل­دىم. بۇل جيىن مەن ءۇشىن ەرەك­شە اسەر قالدىردى. ۇلت پەن ۇلىستىڭ بۇگىنگى قازاق ەلىنە دەگەن رياسىز سۇيىسپەنشىلىكتەرى, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا اتسالىساتىن بەلسەندىلىكتەرى مەنى ەرەكشە قۋانتتى. ءبىر بايراقتىڭ استىندا 44 ەتنومادەنيەتتىڭ بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى, شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان, وزگە ۇلت جاستارىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاپ, قازاق تىلىندە ەركىن كوسىلىپ سويلەۋى, بىرلىك بار جەردە, تىرلىگىنىڭ جان­دا­ناتىندىعىن ايعاقتاپ تۇرعانداي بولدى. وسى اسسامبلەياعا قاتىسۋشى ءارى مۇشەسى بولعانىم جانە دە قازاق ەلىنىڭ ەركىندىكتە ەكپىندى دامىپ كەلە جاتقاندىعى ەلباسىمىزدىڭ ارقاسى ەكەندىگىن سەزىندىم. .ءبىز ءححى عاسىردا ارمان كوك­جيەگىنە قۇلاش ۇرعان شات-شادىمان زاماندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ەركىندىكتە ەڭسەسى نىق ەلدىڭ بالاسىمىز. ارمانىمىز اسقاق, كوڭىلىمىز كولدەي, مۇقىم الەم­گە قازاق دەگەن ۇلتتىڭ بار ەكەنىن, بۇل حالىق بىرەۋدى كوكى­رەكتەن يتەرىپ, ءدىنىڭ مەن ءتىلىڭ بولەك, ءناسىلىڭ بولەك دەپ ايتپايتىن ەل ەكەندىگىن, تۇستىگىن عا­نا توقتىققا سانامايتىن, ءجۇز جىل­دىعىن بولجاپ تاستايتىن ەل بولىپ جەر-جاھانعا اتىمىز تانىلۋدا. مۇنى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەلىنىڭ قامىن وي­لاعان قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى دەپ ۇققانىمىز ابزال. مىنە, تاعى دا قازاقستان حالقىنا ار­ناعان ەلباسىنىڭ ءداستۇرلى جولداۋى قازاق ەلىنە جول تارتتى. بۇل جول­داۋدان ەل يگىلىگىن كورەتىن ايقىن باعىتتىڭ جولىن تابامىز. جەڭىس وسپانوۆ, اقمولا وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى.
سوڭعى جاڭالىقتار