ونەر • 23 قاراشا، 2021

«جاس قازاق»

34 رەت كورسەتىلدى

«جاس قازاق»! ءان ونەرىنىڭ جاۋ­ھارى سانالاتىن بۇل تۋىندىنىڭ داڭقى ەل ىشىندە قانشالىقتى ءماشھۇر بولسا، تۋ تاريحى سون­شالىقتى مۇڭدى. ال مايدان دالاسىنان حالىق ورتاسىنا جەتۋ تاعدىرى جۇرەك تەبىرەنتەرلىك.

«جاس قازاق»  –   كومپوزيتور راما­زان ەلەباەۆتىڭ كەڭەس وداعىنىڭ با­تىرى، جاۋ تىلىندا اسقان ەرلىكپەن قازا تاپقان مايدانداس سەرىگى تولە­گەن توقتاروۆقا قويعان ماڭگىلىك ەس­كەرتكىشى.

...1942 جىلى اقپان ايىنىڭ ىشىندە بورودينو قىستاعىندا كەسكىلەسكەن سوعىس ءجۇرىپ جاتتى. جاۋ اسكەرى التى رەت قايتا-قايتا شابۋىلعا شىعادى. اسا اۋىر وتكەن التى شابۋىلدىڭ بەسەۋىن كوپتەگەن شىعىنمەن تويتارىپ، ەندى سوڭعى قيان-كەسكى ۇرىستىڭ ورتاسىنا تۇسكەندە  جالىنداپ تۇر­عان جاس باتىر تولەگەنگە زەڭبىرەكتىڭ جا­رىقشاعى ءتيىپ، اۋىر جارالانادى. ەندى قايتىپ ءومىر قىزىعىن كورە المايتىنىن بىلگەن تولەگەن جارىق دۇنيەمەن قوشتاسۋ نيەتىمەن كوزىن اشىپ، جان-جاعىنا قارايدى. ءدال سول كەزدە نەمىستىڭ جارالى وفيتسەرى بىرەۋدى اتقالى جاتقانىن كورەدى. تولەگەن اقتىق دەمىن جيىپ، نەمىستى جويۋعا بەت الادى. جارىلعان ءىشىن سول قولىمەن باسىپ الىپ، ەڭ سوڭعى كۇشىن جيناپ، جاۋعا جولبارىسشا ءبىر-اق اتىلادى. مىلتىقتىڭ دۇمىمەن باسىنان ۇرىپ نەمىستى ولتىرەدى دە، ءوزى دە سول جەردە كوز جۇمادى.

مايدان دالاسىندا جۇرگەن كومپوزيتور رامازان ەلەباەۆقا جاس باتىر­دىڭ ءولىمى قاتتى اسەر ەتەدى. ءىشىن كەرنەگەن قايعى مەن وكىنىش ارادا ءبى­راز ۋاقىت وتكەندە سىرتقا ءان بولىپ شى­عادى. العاشىندا «جاس قابىردىڭ با­سىندا» دەپ اتالعان تۋىندى اتاۋى كەيىن ءانشى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ پەن جازۋشى عابيدەن ءمۇستافيننىڭ ۇسى­نىسىمەن «جاس قازاق» بولىپ وزگەرەدى. سول اتپەن ەل اراسىنا تارالىپ، تانىلادى.

بۇل تۋرالى كەزىندە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى – جۇسىپبەك ەلە­­­بەكوۆتىڭ جارى، عاسىر جاساعان عي­ب­­رات­تى عۇمىر يەسى حابيبا ەلە­بە­كوۆانىڭ اۋزىنان وقيعانى قاز-قال­پىندا جازىپ الۋ مۇمكىندىگى تۋعان ەدى. «جاس قازاق» جايلى اكتريسا بىلاي دەگەن ەدى سوندا:

«سۇراپىل اجال ساعاتىن ءتوندىرىپ تۇرعان مايدان شەبىن كوزىمەن كورگەن  جۇسىپبەك عالامات قيىنشىلىقتار­دى ءوز باسىنان وتكىزگەندەي سەزىنەتىن. 1942 جىلدىڭ قاراشاسىنان باستاپ 1943 جىلدىڭ قاڭتارىنىڭ اياعىنا دەيىن ءۇش اي بويى جاۋىنگەرلەرگە بەرگەن كونتسەرتى سانالى عۇمىرىنىڭ ماعىنالى بولشەگىندەي بولعانى راس. مايداننان ەلگە جۇرگەلى تۇرعاندا، اياعىندا شاڭعى، ارقاسىندا اككوردەون، ونە بويىن تەر جاۋىپ كەتكەن رامازان ەلەباەۆ ەنتىگىن باسا الماي:  «ۇلگەردىم-اۋ ايتەۋىر، جۇساعا، ۇيرەنە كورىڭىز. وسى ءانىمدى ەلگە جەتكىزىڭىز! ەل ەسىندە قالارلىقتاي ارتىمدا ەس­كەرتكىش بولىپ وسى ءان قالسا ارمانىم جوق!» دەپ ءالى سياسى دا كەۋىپ ۇل­گەرمەگەن ايگىلى ءانىن جۇسەكەڭنىڭ قو­لىنا تابىستاپ، اماناتتايدى. ءسويتىپ، جۇسەكەڭ وزىمەن بىرگە مايدان دالاسىنان «جاس قازاقتى» دا  الا كەلگەن ەدى»،  دەپ ەسكە الادى اكتريسا.

ءاندى الىپ، امانات جۇگىن ارقالاعان ءانشى قايتار جولدا وتاربادا وزىمەن بىرگە كەلە جاتقان جازۋشى اعاسى عا­بيدەن مۇستافينگە قولقالاپ وتىرىپ الگى انگە ءسوز جازعىزادى. مايدان دا­لاسىنداعى كۇيدى كوزبەن كورىپ، ىش­پەن دە سەزىنىپ كەلگەن قالامگەر از عانا ويلانىپ وتىرىپ:

...قار جامىلعان كەڭ دالا

قانعا بوگىپ،

گۇرىلدەيدى سۇم اسپان ءولىم توگىپ.

جاس قازاق،

مۇرتتاي ۇشتى ۋرالاپ.     

التىن شاپاق، اق يەك اتقاندا تاڭ،

قالعانىنشا دەنەدە ءبىر قاسىق قان.

جاس قازاق،

جاتتى جاۋىن جانىشتاپ.

سول بەتىندە جان بەردى ول،

تۇرمادى،

ارى ءۇشىن ەلىنىڭ بوپ قۇربانى.

جاس قازاق،

ءبارىڭ سوعان ۇقساپ باق!

دەگەن ولەڭ جولدارىن توگىپ-توگىپ جى­بە­رەدى.  ءسوز اۋەنگە قۇيىپ قويعانداي بىردەن ۇيلەسە كەتەدى.

«رامازانعا بەرگەن ۋادەم اقتالسا، وت كەشىپ جۇرگەن اسىل ازاماتتىڭ ال­دىندا بورىشىمدى وتەگەنىم» دەپ وزىنە ءوزى سەرت بەرگەن  جۇسىپبەك ەلە­بەكوۆ ەلگە كەلگەن سوڭ ءاندى العاش رەت ءوزى ورىنداپ، كوپشىلىككە تانىستىرادى. ەستى ءانشىنىڭ ورىنداۋىنداعى  «جاس قازاق» حالىقتىڭ جۇرگەنىنەن بىردەن ورىن الادى. ەل اراسىندا ­اۋىز­دان اۋىزعا ءوتىپ، تەز تارالادى.

جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ سوعىس دالاسىنان اكەلگەن بۇل باتىرلىق ءان شىن مانىندە ونەرگە قوسىلعان جاڭالىق بولدى. ويتكەنى  «جاس قازاق» بۇكىل مايدان كورىنىسىن سۋرەتتەگەن، سوعىس دالاسىندا قىرشىننان قيىلعان بوز­داقتاردىڭ ارمانىن جەتكىزگەن جاۋىنگەر سالەمدەمەسى ەدى.

پوەزيادا جىر جولبارىسى جامبىل جاباەۆتىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم!» دەگەن ولەڭى مايدانداعى جاۋىنگەر­لەرگە رۋحاني كۇش بەرىپ، جاۋعا شا­بۋىل جاساردا الدىنا ۇستاعان جالاۋداي اسەر ەتسە، «جاس قازاق» ءانى دە ارتتاعى ەلگە سولاي اسەر ەتتى. ەل جۇرەگىن تەربەتەر زارلى ۇنمەن قوسا، بويىنا كۇش، قۋات بەرىپ، جاۋعا دەگەن وشپەندىلىك ءورشي ءتۇستى. «جاس قازاق» ءانى ءوزىنىڭ ىزالى، زارلى، كەكتى، قاجىرلى كۇشى­مەن سول ۋاقىتتا شىن مانىندە بۇكىل قازاق دالاسىنىڭ، بەيىبىت كۇندى اڭسا­عان جالىندى جاستاردىڭ ايبىندى ءانۇرانىنداي ەدى.   

الايدا... الايدا ەڭ وكىنىشتىسى، «جاس قازاعىن» ەرەكشە اماناتتا­عان جا­لىندى جاس رامازان ءانىن ۇلكەن ساحنادان ءبىر تىڭداپ ۇلگەرمەگەن كۇيى مايدان دالاسىندا قىرشىننان قيى­لىپ، ءۇزىلىپ كەتە باردى...

سوڭعى جاڭالىقتار

جىل ءسوزى

الەم • بۇگىن، 20:36

ەنەرگەتيكا – ەكونوميكا درايۆەرى

ەكونوميكا • بۇگىن، 20:31

قۇلدىرامايتىن قۇندىلىق

تانىم • بۇگىن، 20:20

اۋعانستاندا جارىلىس بولدى

الەم • بۇگىن، 12:21

ۇقساس جاڭالىقتار