قازىنالى ءوڭىر قادامدارى

ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ىلگەرى قادام باسىپ كەلە جاتقانىنا مىسال كوپ. الايدا, ونى ءوڭىر باسشىسىنىڭ اۋزىنان ەستۋ ءبىر بولەك. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ ءوزىنىڭ جىلدىق ەسەپتى بايانداماسىندا كەل­تىر­گەن دەرەكتەردى ەستىگەندە بۇعان تاعى دا يلانا تۇستىك. قويناۋى قۇت, جەرى باي ءوڭىر­دىڭ ءبىر جىلدا قول جەتكىزگەن تابىستارى, سونداي-اق, بولاشاق اتقارىلار شارۋا­لار تۋرالى ايتىلعاندا القالى جيىنعا قاتى­سۋ­شىلاردىڭ يمانداي ۇيىعانى انىق. راس, ءبىرتالاي دەرەكتەر مەن ايعاقتى مىسالدار كەلتىرىلدى. سونىڭ ەشقايسىسىنىڭ دا جوققا شىعارىلماعانىنا قاراعاندا وبلىستا ءبىر جىلدا بىرقاتار شارۋالاردىڭ اتقارىلعانى اڭعارىلادى. ءوڭىر باسشىسى وبلىستىڭ ەكونوميكالىق دامۋىن ىلگەرىلەتۋ جولدارىن ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاق­ستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بو­لا­شاق» اتتى جولداۋىمەن ساباقتاستىرا بايان­دادى. ماڭگىلىك ەل بولۋ ءۇشىن اركىمنىڭ ماڭداي تەرلەتىپ ەڭبەك ەتۋى كەرەكتىگىن العا تارتا سويلەدى. وتكەن جىل ءوڭىر ءۇشىن تابىستى بولدى. ونەركاسىپتىڭ ءوسۋ قارقىنى 102,5 پايىز قۇرادى, بۇل ەلىمىزدىڭ ورتاشا كورسەت­كىشىنەن جوعارى. وتكەن جىلى وبلىس-­ تا 1352,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ ونەركاسىپ ءونىمى ءوندىرىلدى. وبلىس ەكونوميكاسىنا 0,5 تريلليون تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 11,9 پايىزعا كوپ. وبلىس ينۆەستيتسيا تارتۋ كولەمى بويىنشا ايماقتار اراسىندا ءۇشىنشى ورىنعا شىقتى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋى بويىنشا, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا بۇگىنگى تاڭعا دەيىن جالپى سوماسى 301,8 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 70 جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى. وسى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىندا 6,0 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. وتكەن جىلى جالپى سوماسى 115,1 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 8 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن جوبالاردى ىسكە قوسۋدىڭ ناتيجەسىندە 236,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. ارحيمەد بەگەجان ۇلى يندۋستريالان­دىرۋدىڭ ەكىنشى تولقىنى رەتىندە بىرقاتار جوبالاردى اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە, ۇستىمىزدەگى جىلى ىسكە قوسىلاتىن جىلدىق قۋاتى 430,0 مىڭ توننا رەلس ارقالىقتارى ونىمدەرىن شىعاراتىن, سونداي-اق, جىلىنا 6 ميلليارد تەكشە مەتر گاز وڭدەيتىن №3 جاڭاجول گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى كەزەگىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. جىلدىق قۋاتى 440,0 مىڭ توننا جوعارى كومىرتەكتى فەرروقورىتپا وندىرەتىن زاۋىت تا ءوڭىر ەكونوميكاسىنا سەرپىن بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. ۇستىمىزدەگى جىلى يندۋستريالىق ايماقتىڭ ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق قۇرىلىمدارىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ كوزدەلۋدە. وعان 3,0 ميلليارد تەڭگە قارالعان. يندۋستريالىق ايماققا جالپى ينۆەستيتسيالىق سوماسى 500 ميلليون اقش دوللارى بولاتىن 15 ءوندىرىس ورنالاستىرىلادى. وبلىس اكىمى وڭىردە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامىپ وتىرعانىنا كوڭىل اۋداردى. قازىرگى تاڭدا وسى سالادا 120,2 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. بۇل 2012 جىلعا قاراعاندا 12,6 پايىزعا كوپ. ولار 431,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپ, بيۋدجەتكە 115,6 ميلليارد تەڭگە سالىق ءتۇسىردى. وبلىس اكىمىنىڭ سوزىنەن اڭعارىلعانداي, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا ىرگەرىلەۋ بار. ايماقتا گەكتار تۇسىمدىلىگى جوعارى, باعاسى قايتارىمدى ءداندى داقىلداردى وسىرۋگە باعىت ۇستالۋدا. سونىڭ ىشىندە مالازىعىندىق جانە مايلى داقىلداردى وسىرۋگە باسىمدىق بەرىلۋدە. وبلىستاعى مال شارۋاشىلىعىن دا­مى­تۋدىڭ باياندى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە 2016 جىلى 10 مىڭ توننا, ال 2020 جىلى 16 مىڭ توننا ەتتى ەكسپورتقا شىعارۋدىڭ مۇمكىندىگى بار. بايانداماشى وبلىس ورتالىعىنىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرۋ جانە جىلىجاي شا­رۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ, سونداي-اق ايماقتىڭ كوكونىس ونىمدەرىنە دەگەن ىشكى قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جايىن دا ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. اقتوبە قالاسى اگلومەراتسيالىق ورتا­لىق بولىپ تابىلادى. ايماق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اقتوبە اگلومەراتسيا اۋماعىنا 6 اۋداننىڭ 70 ەلدى مەكەنى كىرەتىن بولادى. سوندىقتان مۇندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. وتكەن جىلى جالپى كولەمى 461,2 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. وبلىستا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە دە باسا كوڭىل بولىنۋدە. سوڭعى ءۇش جىلدا اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان 95 جاسوسپىرىمگە پاتەر بەرىلدى. وبلىستا ەلدى مەكەندەرگە كوگىلدىر وتىندى جەتكىزۋ قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. 12 اۋدان ورتالىعىنىڭ 8-نە گاز قۇبىرلارى تارتىلدى. ءوڭىر باسشىسى باسقا تۇرعىنداردى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاعدايىنا توقتالىپ ءوتتى. 2013 جىلى 5,3 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 25 سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ نىساندارىن ىسكە قوسۋ جۇمىستارى اتقارىلدى. ارحيمەد بەگەجان ۇلى وبلىستاعى اۆتوكولىك جولدارىن كۇردەلى جوندەۋ جانە قايتا جاراقتاندىرۋ ماسەلەلەرىن دە اينالىپ وتپەدى. بۇل باعىتتا دا ىلكىمدى ىستەر اتقارىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. وعان وبلىس ايماعىنان وتەتىن «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ مەرزىمىندە پايدالانۋعا بەرىلگەنىن ناقتى مىسال رەتىندە كەلتىردى. اكىم ەسەبىنە قاتىسقاندار وبلىستا ءبىلىم جانە دەنساۋلىق سالاسىنداعى قول جەتكەن تابىستارعا كوز جەتكىزدى. سونداي-اق, مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرىن جانە سپورت مەكتەپتەرىن سالۋدا العا باسۋشىلىق بار ەكەنى كوڭىلگە توقىلدى. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆتىڭ ەسەپتى بايانداماسىنىڭ تەزيستەرى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاندى. كوپ­شىلىك ورىنداردا حالىقتىڭ ساۋال- سۇراقتارىن قابىلداۋعا ارنايى جاشىكتەر دە ورناتىلدى. ءوڭىر باسشىسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا وبلىس تۇرعىندارىنان تۇسكەن ساۋالدارعا تۇشىمدى جاۋاپ قايتارىپ, قاي ماسەلەنىڭ قانشالىقتى شەشىلەتىنىن ناقتىلاپ ايتتى. وبلىس اكىمىنىڭ بلوگىنا 30, ارنايى قويىلعان جاشىكتەرگە 35, ەسەپ كەزىندە 19 ساۋال تۇسكەن. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ تۇرعىنداردان تۇسكەن ساۋالداردىڭ بىرقاتارىنا سول بويدا جاۋاپ بەرىپ, قالعاندارىنىڭ دا ناقتى جاۋابى بولاتىنىن جەتكىزدى. سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى, قوعامدىق بىرلەستىكتەر, ساياسي پارتيالار, الەۋمەتتىك سالا, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى, ءىرى كاسىپورىندار باسشىلارى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باسشىلارى, ءار دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارى قاتىسقان جيىندا قازىنالى ءوڭىردىڭ بۇگىنى جانە ەرتەڭگى يگەرىلەر يگىلىكتەرى جان-جاقتى ايتىلدى. ساتىبالدى ءساۋىرباي,  «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى.