بۇل – جاقسى حابار!

ءدۇيىم ەلدى ءدۇر سىلكىندىرگەن ەل اتاۋىنا قاتىستى جاڭالىق ەلباسىنىڭ كۇنى كەشە اتىراۋعا جاساعان ساپارىندا ايتقان ءبىر اۋىز سوزىنەن باستالعان ەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, ەلباسىنىڭ بۇل ۇسىنىسى قازىردەن-اق ۇلكەن قولداۋعا يە بولا باستادى. قالاي دەسەك تە, پرەزيدەنت ايتقان ۇسىنىس حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلار بويى ارمانداعان ماقسات-مۇراتتارىنا قول جەتكىزە باستاعاندىعىن بىلدىرەتىنى ءسوزسىز. ءبۇتىن ءبىر ەلدى باسقارىپ وتىرعان ادامنىڭ جايدان-جاي ماسەلە قوزعامايتىنى بەلگىلى. «حاندا قىرىق كىسىنىڭ اقىلى بار» دەگەن قازاق پرەزيدەنت تاراپىنان ايتىلعان ءاربىر سوزگە ءمان بەرىپ كەلەدى. ال بۇل جولعى ۇسىنىستىڭ ءجونى ءتىپتى بولەك. مەملەكەتىمىز «قازاق ەلى» نەمەسە ءبىز «قازاق» گازەتىندە ايتىپ جۇرگەن «قازاقيا» بولىپ اتالىپ جاتسا... ىلايىمدا دەشتى قىپشاق دالاسىنىڭ مەرەيى ۇستەم بولعاي, بايىرعى قازاق جۇرتىنىڭ بۇرىنعى ايبارىنان ات ۇركەتىن ايبىندى اتى بۇگىنگىدەي زاماندا قايتا جاڭعىرسىن! بالكىم, پرەزيدەنتتىڭ بۇل باس­تاماسىن, ءبىز, ارتىنداعى قاراشا جۇرت جاپپاي قولداساق, ەگەر ەل ازاتتىعىن, ونىڭ تاۋەلسىزدىگىن, قازاق مەملەكەتىنىڭ دارا ەكەندىگىن ابدەن سەزىنگەن ۇلت بولساق ەلباسىنىڭ ۇسىنىسىن قولداپ, «قازاق ەلى» ەكەنىمىزدى دالەلدەرمىز, بولماسا كوپ «ستاننىڭ» ءبىرى بولىپ قالارمىز, ول وزىمىزگە بايلانىستى. نە دە بولسا ەلباسى ەلشىلدىك يدەيا­نى ورتاعا تاستادى, ونى اياعىنا دەيىن اپارۋ قالعان جۇرتقا ەندىگى جەردەگى جۇك, ءارى زور مىندەت تە. رەتى كەلگەسىن وسى ويعا جانە ءبىر فاكتىنى تىركەيىك. «ستان» ءسوزى پارسىشادا «لاگەر» دەگەن ءسوز ەكەنى ەرتەدەن-اق بەلگىلى. وجەگوۆ سوزدىگىندە دە وسىنداي ماعىنا بەرەتىنىن كوزى قاراقتى جۇرت بىلەدى. تىپتەن سوراقىسى, «ستاننىڭ» استارىندا «ۆويۋيۋششايا, بوريۋشاياسيا ستورونا, وبششەستۆەننو-پوليتيچەسكايا گرۋپپيروۆكا, ۆ تسارسكوي روسسي: ادمينيستراتيۆنو-پوليتسەيسكوە پودرازدەلەنيە ۋەزدا» دەيتىندەي دە ءمان بار. مىسىر (ەگيپەت), يران, يراك سياقتى ەلدەر دە «ستاندى» قابىلداماعان. ياعني, مەملەكەت اتاۋىن ۇلت, ۇلىس اتاۋىندا ساقتاعان. ال انگليا, فرانتسيا, يتاليا, يسپانيا, دانيا, گەرمانيا, چەحيا,.. ت.ت. باتىستاعى ەلدەر مەملەكەت اتاۋىنىڭ سوڭىنا «يا» فورماتىن جالعاعان. وسىدان شىعاتىن قورىتىندى: بىزدەگى قازىرگى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى اتاۋىن «قازاق ەلى» دەپ اتاۋدىڭ ەش ابەستىگى جوق. سان عاسىرلار بويى تولايىم داۋىرلىك ءومىر وتكەلدەرىنەن وتكەن, نەشە مارتە قوعامدىق وزگەرىستەرگە ۇشىراعان, نەبىر زاماناۋي ۋاقىت فورماتسيالارىن باسىنان كەشىرگەن الاش جۇرتى بۇگىن ءوز تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزدى. قازاق, وتكەنىندە العاشقى ءداۋىردى بىلاي قويعاندا, حاندىق, فەودالدىق, سوتسياليستىك, قازىر كاپيتاليستىك دەپ اتالاتىن قوعامدىق داۋىرلەردى كوردى. ءتىپتى, ۇلت, ەل اتاۋىنان اداسىپ قالعان تۇستار دا بار. قانشا ۋاقىت «قازاق» ەمەس «كيرگيز-قايساق» بوپ اتالدى, جازىلىپ كەلدى. شۇكىر, كەشەگى الاش ارىستارىنىڭ اۋەلى ورىس يمپەرياسىمەن, كەيىننەن بولشەۆيكتەر بيلىگىمەن الىسىپ ءجۇرىپ, ءوز اتاۋىمىزعا قول جەتكىزگەنىن تاعى ۇمىتۋعا بولمايدى. وسىندايدا «قازاقتى قازاق دەيىك. ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرەيىك» دەپ ماقالا جازاتىن قايران ساكەن سەيفۋلليننىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاۋ كەرەك. سونداي ەرلەر بولماعاندا 1920 جىلى قۇرىلعان اۆتونوميالىق رەسپۋبليكامىزدىڭ اتى قىرعىز اۆتونومياسى كۇيىندە ەندى قانشا تۇرارىن كىم ءبىلسىن! قايسارلىق دەپ ارىستارى­مىزدىڭ وسىنداي ۇلتتىق مىنەزىن ايتساق بولادى. بىزدەگى الگى «قازاق مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» دەگەن ءسوز وسىندايدان قالعان. ەندى وتكەنگە سالاۋات, قالعانعا بەرەكە دەيتىندەي زامان كەلدى. بۇرىنعىنى قازۋدىڭ قاجەتى از. تاريحقا ادالدىق كەرەك. ءار ادام ءوز قوعامىنىڭ پەرزەنتى رەتىندە ءوز عاسىرىنىڭ جوقشىسى بولا السا مۇراتتى. كەشە (1991 ج.) ەركىندىكتىڭ كۇنى تۋعاندا بۇل جاي نەگە قاراستىرىلمادى, قايتىپ ءاۋ باستان اتا زاڭعا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ» ورنىنا «قازاق رەسپۋبليكاسى» دەپ جازبادىق دەۋ بۇگىن كەش. كىنالاسۋدان ەشتەڭە ونبەيدى. راس, ادىلىنە كوشكەنگە قازىرگى قولدانىستاعى «قازاقستان» اتاۋىندا دا ەش سوكەتتىك جوق. گاپ باسقادا. بار ەرسىلىك «قازاق» سوزىنە جالعانعان «ستان» جۇرناعىندا بولىپ تۇر. «ستان» كەشەگى قۇلدىق, بوداندىق, جىكتەلۋ, ءبولىنۋ جاعىمىزدى ەسكە تۇسىرە بەرەدى, سوندىقتان كەلەشەكتى بولجاعاندا ءسوزدىڭ «لاگەرلىك» تەگى ەلدى شتات-شتاتقا بولۋگە وڭاي – قولجاۋلىق قاۋپى كوكەيدە تۇرادى. كۇل استىندا قولامتا بار. ىرگە قىمتالماسا ساڭىلاۋ كوپ. بۇل ۇستانىمدى ەل زيالىلارى, سەنات جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, حالىق بولىپ ويلاسسا بولادى, قولداۋ كەرەك-اق قوي! ەل­باسى اتىراۋلىقتارمەن كەزدەسكەندە وردالى ويدى ورتاعا تاستادى. ورىندى ۇسىنىس, ەلشىلدىك ءسوز! قازاق جۇرتى قازاق ەلى اتانۋعا قاشاننان-اق قۇقىلى ەدى-اۋ. سول كۇن جەتتى مە؟ تورلە, جاقسى حابار! قوعاباي سارسەكەەۆ.