كەشەگى تالاپ بۇگىنگە ولشەم ەمەس

ءومىر ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. ول ۇنەمى ءارى ۇزدىكسىز العا جىلجۋ, دامۋ ۇستىندە. سونداي-اق, قوعامدىق قۇبىلىستار مەن ۋا­قىت ىلعي دا ءوزىنىڭ جاڭا تالاپتا­رى مەن مىندەتتەرىن, مەرەيلى مەجەلەرىن العا قويىپ وتىراتىنى تابيعي جايت. بۇل, تۇپتەي كەلگەندە, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتىڭ تۇعىرى بولماق. وبلىس اكىمدەرىنىڭ بيىلعى ەسەبى تۇتاستاي ەل الدىندا تۇرعان وسىنداي بيىك ماقسات-مۇراتتارمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىرعانى دا ايان. سون­دىقتان دا ءوڭىر باسشىلارىنىڭ تۇرعىندار الدىنداعى ەسەبى ۋا­قىت تىنىسىمەن, مەملەكەت باس­شى­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قو­يىپ وتىرعان مىندەتتەرمەن ۇش­تا­س­تىرىلماسا, ونىڭ قۇنى كوك تيىن. وسى تۇرعىدان كەلگەندە باتىس قا­زاق­ستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نو­عاەۆتىڭ ەسەبىنە سىن تاعۋ قيىن-اق. ەلباسى 14 اقپان كۇنى وتكىزىلگەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا قويعان باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى رەسپۋبليكانىڭ ءار ءوڭىرىنىڭ وزىنە ءتان باسىمدىق دامۋ ەرەكشەلىگى بولۋى قاجەتتىلىگى ەدى. وسى ورايدا الداعى كەزدە اقجايىق ءوڭىرى ەكونوميكاسىنىڭ باسىم سيپاتىن قانداي سالالار قۇراماق؟ بۇل ساۋالدىڭ جاۋابىن وبلىس باسشىسى تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ ايتىپ بەردى. ياعني, ەندىگى جەردە وبلىس­تا ەت ەكسپورتى الەۋەتىن وسىرۋگە باسىمدىق بەرىلمەك. الدىن الا جاسالعان ەسەپتەر مەن ماركەتينگتىك زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا مۇنىڭ تيىمدىلىگى ەگىن شارۋاشىلىعىمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما جوعارى. وبلىس تۇرعىندارى اراسىندا سوڭعى كەزدە يانايكين مال بورداقىلاۋ كەشەنىنىڭ قايتارىمى بولماي جۇرگەنى جونىندەگى اڭگىمە­لەر ءجيى ايتىلاتىن. ن.نوعاەۆ بۇل تۇيتكىلدى دە ءدوپ باستى. بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن وبلىس اۋ­ماعىندا ءىرى قارا مالى اراسىندا اۋسىل دەرتى شىعۋىنا بايلانىستى مۇندا ەت ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا شەكتەۋ قويىلعان ەكەن. سوڭعى كەزدە وسى ءتارتىپ الىنىپ تاستالىپتى. بۇل وڭ ءۇردىس وڭىردە ەت ەكسپورتى الەۋەتىن كوتەرۋگە جول اشتى. قازىر اتالعان كەشەندە بورداقىلاناتىن مال سانى ءتيىستى مولشەرگە جاقىنداپ كەلەدى, دەدى ول. ال وڭىردەگى ونەركاسىپ پەن ءوندىرىستىڭ كەلەشەگى قانداي بولماق؟ بۇل ماسەلە جونىندە دە بىرقاتار دايەكتەر مەن دەرەكتەر كەلتىرىلدى. ءدال وسى ارادا باسىن اشىپ ايتاتىن ءبىر گاپ بار سەكىلدى بولادى دا تۇرادى. مۇمكىن جالپىلاما سيپات الىپ جۇرگەن بۇل جايتتى ءدال, ناقتى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمىنە تىرەگەنىمىز دە دۇرىس بولا قويماس. ياعني, رەسپۋبليكاداعى وبلىس اكىمدەرى ەسەبىندە كوپ جاعدايلاردا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى پالەنباي ميلليارد, ءتىپتى تريلليونداعان تەڭگە قۇرايتىنى ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر. ايتايىن دەگەنىمىز, اسپانعا شاپشىعان وسى استرونوميالىق سانداردىڭ تۇرعىندارعا قانداي وڭ اسەرىن تيگىزەتىنى جەرىنە جەتكىزە, تۇبەگەيلى تالدانىپ ايتىلماي قالادى. بۇل جولى دا وسىنداي جاتتاندى تىركەستەر ايتىلىپ قالعانىمەن الداعى مەجەلەر مەن مىندەتتەر جونىندە وبلىس باسشىسى نۇرلان نوعاەۆ جاريا ەتكەن جايتتار كوپ­شىلىك تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بۇل تالاپتار, بىرىنشىدەن, ورال وڭىرىندە ەكونوميكانىڭ ءتورت پايىزدىق ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگىنەن تۋىندايدى. بۇل جونىندە اقجايىق ايماعىندا ىسكە اسىپ جاتقان جوبالار جەت­كىلىكتى. ونى ىسكە اسىرۋدىڭ تە­تىك­تەرى مەن مۇمكىندىكتەرى دە جان-جاقتى ويلاستىرىلعان. وب­لىس باسشىسىنىڭ قازىرگى باستى ءبىر ۇستانىمى الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدارعا باسىمدىق بەرۋ ەكەنى دە اشىق ايتىلدى. وسى ارقىلى وبلىس حالقىن الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋدىڭ تۇبەگەيلى العىشارتتارى الىنباق. رەسپۋبليكانىڭ قاي تۇكپىرىندە بولماسىن بۇگىنگى كۇنى تۇرعىنداردى الاڭداتىپ وتىرعان باستى ماسەلە­لەر­دىڭ ءبىرى كۇندەلىكتى تۇتىنۋ تاۋار­لارى مەن كوممۋنالدىق قىزمەت تۇرلەرى باعالارىنىڭ تۇراقسىزدىعى ەكەنى بەلگىلى. بۇل جونىندە وبلىس باسشىسى زالدان قويىلعان جانە جازباشا بەرىلگەن بىرقاتار سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە كەلىپ الداعى كەزدە قانداي دا ءبىر بولماسىن تاريفتەردى تومەندەتۋ جونىندە ماسەلە قوزعالمايتىنىن مالىمدەدى. جارايدى, تومەندەمەي-اق قويسىن؟! كەرىسىنشە, ءوسىپ كەتىپ جۇرمەي مە دەگەن ساۋال دا قويىلدى. بۇعان بيىلعى جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن تاريفتەر باعاسى وسپەيدى, ال وسى ۋاقىتقا دەيىن ونى بارىنشا وڭتايلاندىرۋ مەن ءتيىمدى تۇردە تۇتىنۋ تەتىكتەرى بەلگىلەندى. وڭىردە ازىق-ت ۇلىك قورى جەتكىلىكتى. ارينە, بۇل فاكتوردىڭ ءوزى ونىڭ باعاسى مۇلدەم وسپەيدى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرمەيدى. قازىر ايماقتاعى كەيبىر ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ باعاسى 1,7 پايىزعا ءوستى. الايدا, بۇل ەلەۋلى ءوسىم ەمەس. مۇنىڭ ءوزى رەسپۋبليكانىڭ ورتاشا كورسەتكىشىنەن تومەن دەدى جا­ۋاپ بەرۋشى. ورال وڭىرىنە قاتىستى الدا تۇرعان مەجەلەر مەن مىندەتتەر جونىندە ايتقاندا رەسپۋبليكانىڭ وزگە وڭىرلەرىمەن سالىستىرا قاراعاندا مۇنداعى جول قۇرىلىسى مەن ينفراقۇرىلىمى مۇلدەم ارتتا قالىپ قويعانىن ايتقان ورىندى. بۇل سوناۋ كەڭەستىك كەزەڭنەن, ءتىپتى ودان بەرىدەگى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان قالعان «مۇرا» دەسە دە بولادى. بيىلعى ءبىر ەرەكشەلىك – ورال وڭىرىندە اۆتوجول قۇرىلىسىنا ايرىقشا كوڭىل بولىنبەك. بۇعان قاراستىرىلعان قارجىلىق رەسۋرستار دا بۇل ءمىن­دەت­تەردى ويداعىداي ورىنداۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى. وبلىس اكىمى ءوز ەسەبى كەزىندە تۇرعىنداردىڭ نازارىنا بەرگەن ءبىر ماسەلە وسىنداي. جوعارىدا ايتىلعانداي, الداعى ۋاقىتتا وڭىردە اتقارىلاتىن سان-سالالى ىستەردى ايقىنداپ بەرگەن نۇرلان نوعاەۆ ءسوزىنىڭ سوڭىندا كەشە­­گى تالاپ – بۇگىنگە ولشەم ەمەس. «سون­دىق­تان قاشان دا, قاي كەزدە دە جاڭا تالاپتار ۇدەسىنەن شىعا بىلۋگە ءتيىسپىز. ال بۇعان دەيىنگى شەشىمىن تاپقان باياندى ىستەر – ەلباسى ساياساتى مەن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جۇيەلى تۇردە ىسكە اسۋىنىڭ ناتيجەسى مەن كورىنىسى», دەگەن ءتۇيىن جاسادى. بۇدان كەيىن اكىم جيىنعا قاتى­سۋ­­شىلاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. وسى ارادا ايتا كەتەرلىك قىنجىلارلىق جايت, وبلىستىڭ كەيبىر تۇرعىندارىنىڭ سۇراق بەرۋ مادەنيەتىن يگەرمەگەنى ەدى. ايتالىق, بەس-ون مينۋتقا دەيىن سوزىلاتىن سۇراق بولا ما؟ بولمايدى عوي. سۇراق ەمەس, تۇتاس ءبىر كوپىرمە ءسوز عوي مۇنىڭ اتى. كەلەشەكتە كوپشىلىكتىڭ ءتوزىمىن سارقاتىن مۇنداي كورىنىستەن باتىسقازاقستاندىقتار بويلارىن اۋلاق سالۋىن قالار ەدىك. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى.