«تاماشا جوبا جالعاسىن تابادى»
«الەم ءبىزدى قارا التىنمەن نەمەسە سىرتقى ساياساتتاعى ءىرى باستامالارىمىزبەن عانا ەمەس, مادەني جەتىستىكتەرىمىزبەن دە تانۋى كەرەك» دەگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاماشا باستاماسىنىڭ وزەكتىلىگى مەن ماڭىزى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا ءتىپتى ارتا تۇسكەندەي. ويتكەنى ەگەمەندى قازاقستاننىڭ ۋاقىت اعزام الاقانىنداعى سىندارلى 30 جىلدىق تاريحى تىكەلەي مادەنيەت ءھام ۇلتتىق ونەرىمىزبەن دە تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگىنە ەشكىمنىڭ تالاسى بولماسا كەرەك. قايتالانباس ونەرىمەن تورتكۇل دۇنيە نازارىن وزىنە بۇرعىزىپ, شارتاراپتى تاڭداي قاققىزىپ جۇرگەن نەبىر ءدۇلدۇل دارىنداردىڭ تالانتى بۇگىندە تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ مەرەيىن اسىرىپ, ابىرويىن بيىكتەتىپ, سىندارلى ەلدىڭ سىرتتاعى بەدەلىن اسقاقتاتىپ كەلە جاتقانىنا تاريح كۋا. تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنىڭ قۇرمەتىنە ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان ايتۋلى تەاتر فەستيۆالى دە وسى جەمىستى جوبانىڭ ءساتتى جالعاسى بولسا كەرەك.
ءيا, بۇگىندە استانامىزدى شارتاراپ مادەنيەتتىڭ ورداسى دەپ تانىپ جاتسا, ول – مارتەبەلى ونەردىڭ ارقاسى. پاندەمياعا بايلانىستى ءبىراز ۋاقىت توقىراپ, توقتاپ تۇرعان تەاتر تىنىسى قايتا اشىلعانداي. ونىڭ ايقىن ايعاعى – ءبىر اپتا بويى ارقا ءتورىن دۋمانعا بولەگەن «تەاترAll» حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالى. ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ ايگىلى «قىز جىبەك» وپەراسىمەن شىمىلدىق تۇرگەن تەاتر تويى شىن مانىندە ونەردەگى ۇلكەن جاڭالىق بولعانى انىق.
– فەستيۆالدىڭ نەگىزگى مىندەتى – ارتىستەرىمىزدىڭ, تەاترلارىمىزدىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن بىرىكتىرۋ. ءاۋ باستا رەسپۋبليكانىڭ بۇكىل 56 تەاترىنىڭ باسىن ەلوردا تورىندە قوسۋ, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن ۇجىمداردى شاقىرۋ يدەياسى بولدى. الايدا شەكتەۋلەرگە بايلانىستى بۇل ويىمىزدى ورىنداي المادىق. بىراق ءبىر قۋانتارلىعى – بۇل فەستيۆالدى جىل سايىن وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كەلەسى جىلى الەم بويىنشا ەپيدەميالىق احۋال تۇراقتانىپ, جاعداي جاقسارعان كەزدە ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىنىڭ باسىن قوسىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە تەاتر فەستيۆالىن وتكىزە الامىز دەپ ۇمىتتەنەمىن. ءبىراز شەتەلدىك تەاتر اكىمدىك پەن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە حات جازىپ, فەستيۆالعا قاتىسقىسى كەلەتىن نيەتتە-
ءرىن ءبىلدىرىپ جاتىر. سوندىقتان ۇسىنىستاردى ەسكەرىپ الدا ايتۋلى شارانىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ارقا تورىندە تورتكۇل دۇنيە تەاترلارىنىڭ باسىن قوسامىز دەگەن ماقساتىمىز بار. تاماشا جوبا جالعاسىن تابادى. بۇل – ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ وركەندەۋى, دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى قادام, – دەپ اتاپ ءوتتى نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسحات ورالوۆ.
«نۇر-سۇلتان – ورتالىق ازيا تەاتر مادەنيەتىنىڭ ورتالىعى»
تەاتر دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن تالعامپاز كورەرمەن ءبىر اپتا بويى استانانىڭ 12 تەاترى مەن ماسكەۋدەن ارنايى شىقىرىلعان تەاترلاردىڭ ۇزدىك قويىلىمدارىن تاماشالادى. اتاپ ايتساق, «استانا وپەرا» مەن «استانا بالەت», ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى, م.گوركي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس دراما تەاترى, «جاستار», Astana Musical, ءا.مامبەتوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك دراما جانە كومەديا تەاترلارى, مۋزىكالىق جاس كورەرمەندەر تەاترى, «ناز» مەملەكەتتىك بي تەاترى, «قاناتتىلار» ينكليۋزيۆتى تەاترى, سونىمەن قاتار «ا.ي» تەاترى مەن «سوۆرەمەننيك» حالىقتىق جاستار تەاترلارى ۇجىمى رەپەرتۋارىنداعى ۇزدىك قويىلىمدارىن كوزىقاراقتى كورەرمەن مەن تالاپشىل تەاتر سىنشىلارىنىڭ تالقىسىنا ۇسىنىپ, كاسىبي مامانداردىڭ باعاسىن الدى. بيىلعى فەستيۆال باعدارلاماسىن ساراپتاۋعا جينالعان ماماندار اراسىندا گرۋزيادان ارنايى شاقىرىلعان بىلىكتى تەاتر سىنشىسى, ونەرتانۋ دوكتورى, پروفەسسور, حالىقارالىق تەاتر سىنشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى لاشا چحارتيشۆيلي دە بار. قازاق ونەرى جايلى شەتەلدىك مامان بىلاي دەيدى:
– قازاقستاننىڭ تەاتر ونەرىمەن جاقسى تانىسپىن. بۇعان دەيىن دە بىرنەشە ونەر دوداسىنا ساراپشىلىق ەتكەنمىن. نۇر-سۇلتان تەك قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ورتالىق ازيا تەاتر مادەنيەتىنىڭ ورتالىعى بولىپ سانالادى. قازاقستاندا كوپتەگەن فەستيۆال ءوتتى. مۇنداي ونەر دۋمانى اكتەرلەر مەن رەجيسسەرلەرگە, جالپى ساحنانىڭ قاي سالا مامانىنا بولماسىن شىعارماشىلىعىن دامىتۋعا, جاڭارۋعا كومەكتەسەدى. قازىر پاندەميا كەزەڭىندە تەاتر پروتسەسى جاڭارىپ, تىڭ ىزدەنىستەر بايقالۋدا. استانالارىڭىزدا بولۋ جانە قازاق ونەرىمەن تانىسۋ مەن ءۇشىن قاشاندا وتە قىزىق. فەستيۆال اياسىندا تاماشا جۇمىستاردىڭ كۋاسى بولدىق. سول ءۇشىن اكتەرلەر مەن رەجيسسەرلەرگە, ۇيىمداستىرۋشىلار القاسىنا وسىنداي ماعىنالى دا مازمۇندى شاراعا باستاماشىلىق ەتكەنى ءۇشىن العىس ايتامىن.
«فەستيۆال – جاستار ءۇشىن شەبەرلىك مەكتەبى»
حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىنە قۇرمەتتى قوناق رەتىندە قاتىسقان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, قازاقتىڭ قىز جىبەگى اتانعان اكتريسا مەرۋەرت وتەكەشوۆا دا فەستيۆال ۇيىمداستىرۋشىلارىنان العىسىن ايامادى:
– ەلوردامىزدا ۇلكەن مەرەكە – كەرەمەت تەاتر فەستيۆالى ءوتتى. ونى «قىز جىبەك» وپەراسى اشقانى قۋانتادى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان فەستيۆالدىڭ بۇل تاعىلىمدى قادامى. مۇنداي فەستيۆالداردىڭ حالىق ءۇشىن, شىعارماشىلىق ادامدار ءۇشىن ماڭىزى ايرىقشا. اسىرەسە ستۋدەنتتەر مەن جاستار ءۇشىن بۇل ۇلكەن شەبەرلىك ساباعى بولماق. ويتكەنى ولار ونەردى ءوز كوزىمەن كورىپ, ەستۋى كەرەك, دەدى اكتريسا.
اۋقىمدى ءىس-شاراعا قۇرمەتتى قوناق رەتىندە قاتىسقان رەسەيدىڭ كىشى برونناياداعى ماسكەۋ دراما تەاترى مەن س.وبرازتسوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورتالىق قۋىرشاق تەاترلارىنىڭ كورەرمەنگە تارتۋ ەتكەن «چەلوۆەك لەتۋچايا مىش پروتيۆ لەونيدا يليچا برەجنەۆا» جانە «تۋراندوت» قويىلىمدارى فەستيۆال باعدارلاماسىن بايىتىپ, ونەر دۋمانىنىڭ اجارىن اشا تۇسكەندەي.
– ءبىز نۇر-سۇلتان قالاسىنا قوناق بولعانىمىزعا قۋانىشتىمىز. گاسترول پاندەميانىڭ قيىن كەزەڭىندە وتسە دە, فەستيۆالدى ۇيىمداستىرۋشىلار دا, كورەرمەندەر دە مۇمكىندىك تاپتى. ويتكەنى اكتەرلەر مەن كورەرمەندەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تەاتردىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ سانالادى. ونسىز تەاتردىڭ ەرتەڭى جوق» دەپ كىشى بروننايا تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى كونستانتين بوگومولوۆ ءوز ويىمەن ءبولىستى.
ماسكەۋلىك تەاتر ۇسىنعان سپەكتاكل سيۋجەتى كسرو كەزىندەگى توقىراۋ داۋىرىندە جۇرگەن ادامنىڭ ارەكەتى مەن مىنەز-قۇلقىن كورسەتەدى. كلاسسيكا جانرى بويىنشا كوميكستەردىڭ كەيىپكەرى كەڭەس وداعىندا ءومىر سۇرەدى جانە قاراپايىم جازۋشى ازامات – دۋدچكين كەيپىندە جاسىرىنادى. وسىلايشا, باس كەيىپكەر ءتۇرلى ارەكەتتەردىڭ ورتاسىنان تابىلىپ, وقيعا جەلىسىن جانداندىرادى. رەجيسسەر الەكساندر دەنيسوۆتىڭ بۇل قويىلىمى ەگدە ادامداردىڭ جاستىق شاعىن ەسكە تۇسىرسە, جاستاردى كەڭەس كەزەڭىنىڭ ءومىر سالتىمەن تانىستىرادى. قويىلىمنان سوڭ سپەكتاكل جونىندە «استانا بالەت» تەاترىنىڭ ديرەكتورى الەكساندر سەۆوستيانوۆ ماسكەۋلىك رەجيسسەردىڭ اتالعان قويىلىمى – ءححى عاسىر ادامىنىڭ كوزىمەن برەجنەۆ داۋىرىنە دەگەن يرونيالىق كوزقاراس ەكەنىن, سپەكتاكلدە بىزگە تانىس كەڭەستىك ءان, كينو, تۇرمىستىق سالت وتە كوپ ەكەنىن جانە ول كورەرمەندەر كوڭىلىنەن ەرەكشە ورىن تاباتىنىن اتاپ ءوتتى.
30 جىلدىققا – 30 جۇلدە
راس, ەكى جىلعا جالعاسقان پاندەميا تەاتر الەمىندەگى ەمەن-جارقىن شىعارماشىلىق تالقىلاۋلار مەن ەستەن كەتپەس جۇزدەسۋلەرگە ايتارلىقتاي تەجەۋ قويىپ, ونەر كەڭىستىگىندەگى كەلەلى ماسەلەلەردىڭ مايەگىنە بويلاۋدى ءبىراز باسەڭسىتكەنى انىق. بىراق سوعان قاراماستان ىزدەنىستەرىن توقتاتپاعان تەاتر تارلاندارى ايتۋلى فەستيۆال اياسىندا جاڭا جۇمىستارىن كوپشىلىك تالقىسىنا ۇسىنىپ, وزدەرىنىڭ ءالى دە شىعارماشىلىق بابىندا ەكەندىكتەرىن تاعى ءبىر مارتە پاش ەتتى.
ال فەستيۆال شەڭبەرىندە تەاتر سىن-
شىلارى, رەجيسسەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن «قازاقستانداعى زاماناۋي تەاتر ءۇردىسى: ماسەلەلەرى مەن شەشۋ جولدارى» تاقىرىبىنداعى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا وتاندىق تەاتر ونەرىنىڭ كەلەلى ماسەلەلەرى ءسوز بولدى. ەلىمىزدەگى تەاترلاردىڭ حال-احۋالى, تەاتر سىنشىلارىنىڭ قىزمەتى, جاس دراماتۋرگتەر شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋ جايلى پىكىرلەر ايتىلدى, «تەاترAll» حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىنىڭ جۇمىسى قورىتىندىلاندى. قۇرامى تەاترتانۋ ماماندارى مەن تەاتر سىنشىلارىنان جاساقتالعان ساراپشىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن ۇزدىك تەاتر ۇجىمدارى مەن تالانتتى اكتەرلەر جۇمىسى ارنايى ديپلوم جانە باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
ايتا كەتەرلىگى, ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا وتكەن فەستيۆالدىڭ جابىلۋ سالتاناتىندا «تەاترALL» ءبىرىنشى تەاتر سىيلىعى تابىستالدى. ساراپتامالىق كەڭەستىڭ شەشىمىمەن نۇر-سۇلتان قالاسى تەاترلارى اراسىندا تاعايىندالعان كاسىبي سىيلىق تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ قۇرمەتىنە 30 اتالىم بويىنشا بەرىلدى. سونىمەن, فەستيۆال قورىتىندىسى بويىنشا «ەڭ ۇزدىك سپەكتاكل» اتالىمىنداعى باس جۇلدە نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ «جاستار تەاترى» ترۋپپاسى ۇسىنعان ۋ.شەكسپيردىڭ «اساۋعا تۇساۋ» كومەدياسىنا (رەجيسسەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇرقانات جاقىپباي) تابىستالسا, ن.موشينانىڭ «دۇنيە-عاپىل» مەتافيزيكالىق دراماسىن قويعان رەجيسسەر, مۋزىكالىق جاس كورەرمەندەر تەاترىنىڭ ديرەكتورى اسحات ماەميروۆ «ۇزدىك رەجيسسەر» اتاندى. ال ۇزدىك اكتەرلەر قاتارىن اينۇر بەرمۇحامبەتوۆا, جانداۋلەت باتاي, سامال ەسلياموۆا باستاعان تالانتتى اكتەرلەر تولىقتىردى.
ەلوردادا وتكەن ايتۋلى ونەر دۋمانىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – قاتىسۋشىلار تەك فەستيۆال باعدارلاماسىنا ەنگەن قىزىقتى قويىلىمداردى عانا كورىپ قويعان جوق, سونىمەن قاتار تەاتر اپتالىعى الاڭىندا مەملەكەتتىك اكادەميالىق نەمىس دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ناتاليا دۋبستىڭ ءبىر اپتا بويى وتكەن شەبەرلىك ساباعىنا قاتىسۋ مەن Byterekte زاماناۋي ونەر كورمەلەرى, سونداي-اق سۋرەتشى ءلايلا ماحاتتىڭ بەينەلەۋ ونەرى گالەرەياسىن تاماشالاۋعا دا كەرەمەت مۇمكىندىك الدى.
باس قالا ءتورىن دۋمانعا بولەگەن ونەر مەرەكەسى وسىلايشا ءوز مارەسىنە جەتتى. ساف ونەرگە سۋساپ قالعان كورەرمەننىڭ كوڭىلىن كوتەرگەن تەاتر تويى – شىن مانىندە ونەر وقيعاسى. ءبىزدى قۋانتقانى – تاعىلىمدى جوبانىڭ وسىمەن اياقتالىپ قالماي, جىل سايىن جالعاسىن تاباتىنى. ال بيىلعى «تەاترALL» تەاتر اپتالىعى – «قىزدىڭ ءمولدىر كوز جاسىنداي» ساف ونەر وكىلدەرىنىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا تاماشا تارتۋى.
