كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەر بايلانىسىن نىعايتا ءتۇستى
«ۋاقىت – تورەشى» دەگەن راس ەكەن. كەدەن وداعىن قۇرۋ ءۇش ەلدىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن بارىنشا ءتيىمدى شەشىم بولعانىن ۋاقىت دالەلدەپ وتىر. ول ءۇش ەلدىڭ ىشكى نارىعىندا, سونىمەن بىرگە, سىرتقى الەممەن دە ساۋدا اينالىمىنىڭ ەلەۋلى تۇردە وسۋىنە, ەۋرازيا كەڭىستىگىندە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە ۇلكەن ءرول اتقارعانى انىق. جالپى, قازىرگى ۋاقىتتا جاھاندىق قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارىمەن كۇرەسىپ, ىلگەرى جىلجۋ ماقساتىمەن بۇكىل الەم ەكونوميكالىق وداقتارعا بىرىگىپ جاتقان شاقتا, شەت قالىپ, جالعىز عانا دامۋ اسا قيىنعا سوعارى انىق.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭتۇستىككە كەلگەن ساپارىندا: «قازىر كەدەن وداعىنىڭ ارقاسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن رەسەيگە ساۋدالاپ جاتىر. بۇل ۇلكەن مۇمكىندىك», دەپ وبلىستىڭ بۇل تۇرعىدا اتقارىپ جاتقان ىستەرىنە وڭ باعاسىن بەرگەن-ءدى. شىنىندا, كەدەن وداعىنىڭ اياسىندا وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ماسكەۋ قالاسىندا «ءى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تاۋارلارى ءجارمەڭكەسى» ءوتىپ, ءوڭىردىڭ 30-دان استام ءىرى تاۋار وندىرۋشىلەرى ءوز ونىمدەرىن بارشاعا پاش ەتتى. رەسەيدىڭ باس مەگاپوليسىنىڭ تۇرعىندارى وڭتۇستىكتىڭ ازىق-ت ۇلىكتەرى مەن ونىمدەرىنە ۇلكەن ىقىلاسى مەن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ماسكەۋ وبلىسى مەن قالاسى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ۇشجاقتى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا مۇنداي جارمەڭكەلەردى جىل سايىن وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. اتالعان جوبا قازاقستاندىق تاۋار ءوندىرۋشىلەردىڭ ءونىمىنىڭ ماسكەۋ نارىعىنا دەلدالسىز شىعۋىنا ىقپال ەتەدى. سونداي-اق, كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەرمەن ايماقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ بويىنشا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا وڭتۇستىكقازاقستاندىق دەلەگاتسيا ماسكەۋ, قازان جانە ەكاتەرينبۋرگ قالالارىندا ەكىجاقتى بيزنەس قۇرىلىمىنىڭ قاتىسۋىمەن دوڭگەلەك ۇستەل, ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, وسى قالالارداعى يندۋستريالىق نىسانداردى ارالاپ, تاجىريبە الماستى.
«شىنىن ايتۋ كەرەك, بۇرىن-سوڭدى ماسكەۋ تورىندە قازاقستان مۇنداي جارمەڭكە وتكىزبەگەن ەدى. ال بەلورۋسسيا مۇنداي مۇمكىندىكتى كەڭىنەن پايدالانۋدا ەكەن. بۇل جارمەڭكە جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرگە ءوز ونىمدەرىن كەدەن وداعى نارىعىنا, ونىڭ ىشىندە ماسكەۋگە شىعارۋىنا, ءارى كاسىبىن دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى ەكونوميكالىق قادام بولعانى انىق», دەيدى بۇل جونىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ. داستارقانى دامگە, دالاسى ەڭبەك پەن انگە تولى بەرەكەلى وڭتۇستىك حالقى 2013 جىلدى ۇلكەن تابىسپەن اياقتادى. ياعني 2013 جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا كوكونىس, باقشا, كارتوپ ونىمدەرىنەن 2,2 ملن. توننا ءونىم جينالىپ, الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 250,0 مىڭ تونناعا, ال 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا 6 ەسەگە ارتىپ وتىر. كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە جەمىس-جيدەك داقىلدارى مەن ءجۇزىمنىڭ كولەمى 26 مىڭ گەكتار بولسا, بۇگىنگى كۇنى 30,0 مىڭ گەكتاردى قۇراپ, 163,0 مىڭ توننا ءونىم جينالدى. 2012-2013 جىلدارى ونىمدىلىگى جوعارى 250 گەكتار الاسا بويلى, 2100 گەكتار جارتىلاي الاسا بويلى, ءبىر جىلدا ءونىم بەرەتىن ينتەنسيۆتى الما باۋلارى وتىرعىزىلىپ, مول ءونىم الىنۋدا. ايتا كەتەتىن جاعداي, ينتەنسيۆتى الما باۋلارىنان تابىس ماقتامەن سالىستىرعاندا 30 ەسەگە, بۇگىنگى كۇنگە تابىسى ەڭ كوپ بولىپ وتىرعان باقشادان 10 ەسەگە ارتىق الىنادى.
مىنە, وسىلايشا وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرى العان مول ونىمدەرىن استانا, الماتى قالالارىنا, رەسپۋبليكانىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىنە جانە رەسەي, ەۋروپا, تمد ەلدەرىنە جونەلتىپ, حالىقتىڭ ريزاشىلىقتارىنا بولەنۋدە. وتكەن جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارىندا جالپى كولەمى 240,3 ملن. اقش دوللارىن قۇرايتىن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى ەكسپورتتالىپ, ارعى جىلمەن سالىستىرعاندا 17 پايىزعا ارتتى.
ارينە, شىمكەنتتەن شىققان ءبىر كەرۋەنمەن كەدەن وداعىنىڭ تىنىسى كەڭەيىپ, ءۇش ەل اراسىنداعى الىس-بەرىس, بارىس-كەلىسىمىز دامىپ كەتتى, ءبارى شەشىلدى دەپ ايتۋعا بولمايدى. بۇل كەرۋەن ارقىلى وڭتۇستىكتىڭ باسقا ەلدەرگە ساۋدا-ساتتىق جاساۋىنا داڭعىل جول اشىلدى, ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءساتتى قادام جاسالدى. ايتسە دە, تەك اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساۋدالاۋدى عانا قاناعات تۇتپاي, وداققا بىرىككەن ەلدەردىڭ كاسىپكەرلەرى ءوزارا باس قوسىپ, كاسىپورىن اشۋعا ۇمتىلۋلارى قاجەت. بۇل ءۇردىس بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ كوبەيۋىنە ىقپال ەتەدى. جانە ەلدە تۇرالاپ قالعان جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنا جان ءبىتىرۋى ابدەن مۇمكىن. قازىردىڭ وزىندە كەدەن وداعى ۇسىناتىن جاڭا مۇمكىندىكتەر ەنەرگەتيكا, مۇناي-حيميا, كولىك جانە لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, كوممۋنيكاتسيا, فارماتسەۆتيكا باعىتىندا بىرلەسكەن ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا سەپتىگىن تيگىزە باستادى. ياعني, بۇل بايلانىستىڭ بولاشاعى زور دەگەن ءسوز.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭتۇستىككە كەلگەن ساپارىندا: «قازىر كەدەن وداعىنىڭ ارقاسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن رەسەيگە ساۋدالاپ جاتىر. بۇل ۇلكەن مۇمكىندىك», دەپ وبلىستىڭ بۇل تۇرعىدا اتقارىپ جاتقان ىستەرىنە وڭ باعاسىن بەرگەن-ءدى. شىنىندا, كەدەن وداعىنىڭ اياسىندا وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ماسكەۋ قالاسىندا «ءى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تاۋارلارى ءجارمەڭكەسى» ءوتىپ, ءوڭىردىڭ 30-دان استام ءىرى تاۋار وندىرۋشىلەرى ءوز ونىمدەرىن بارشاعا پاش ەتتى. رەسەيدىڭ باس مەگاپوليسىنىڭ تۇرعىندارى وڭتۇستىكتىڭ ازىق-ت ۇلىكتەرى مەن ونىمدەرىنە ۇلكەن ىقىلاسى مەن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ماسكەۋ وبلىسى مەن قالاسى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ۇشجاقتى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا مۇنداي جارمەڭكەلەردى جىل سايىن وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. اتالعان جوبا قازاقستاندىق تاۋار ءوندىرۋشىلەردىڭ ءونىمىنىڭ ماسكەۋ نارىعىنا دەلدالسىز شىعۋىنا ىقپال ەتەدى. سونداي-اق, كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەرمەن ايماقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ بويىنشا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا وڭتۇستىكقازاقستاندىق دەلەگاتسيا ماسكەۋ, قازان جانە ەكاتەرينبۋرگ قالالارىندا ەكىجاقتى بيزنەس قۇرىلىمىنىڭ قاتىسۋىمەن دوڭگەلەك ۇستەل, ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, وسى قالالارداعى يندۋستريالىق نىسانداردى ارالاپ, تاجىريبە الماستى.
«شىنىن ايتۋ كەرەك, بۇرىن-سوڭدى ماسكەۋ تورىندە قازاقستان مۇنداي جارمەڭكە وتكىزبەگەن ەدى. ال بەلورۋسسيا مۇنداي مۇمكىندىكتى كەڭىنەن پايدالانۋدا ەكەن. بۇل جارمەڭكە جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرگە ءوز ونىمدەرىن كەدەن وداعى نارىعىنا, ونىڭ ىشىندە ماسكەۋگە شىعارۋىنا, ءارى كاسىبىن دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى ەكونوميكالىق قادام بولعانى انىق», دەيدى بۇل جونىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ. داستارقانى دامگە, دالاسى ەڭبەك پەن انگە تولى بەرەكەلى وڭتۇستىك حالقى 2013 جىلدى ۇلكەن تابىسپەن اياقتادى. ياعني 2013 جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا كوكونىس, باقشا, كارتوپ ونىمدەرىنەن 2,2 ملن. توننا ءونىم جينالىپ, الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 250,0 مىڭ تونناعا, ال 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا 6 ەسەگە ارتىپ وتىر. كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە جەمىس-جيدەك داقىلدارى مەن ءجۇزىمنىڭ كولەمى 26 مىڭ گەكتار بولسا, بۇگىنگى كۇنى 30,0 مىڭ گەكتاردى قۇراپ, 163,0 مىڭ توننا ءونىم جينالدى. 2012-2013 جىلدارى ونىمدىلىگى جوعارى 250 گەكتار الاسا بويلى, 2100 گەكتار جارتىلاي الاسا بويلى, ءبىر جىلدا ءونىم بەرەتىن ينتەنسيۆتى الما باۋلارى وتىرعىزىلىپ, مول ءونىم الىنۋدا. ايتا كەتەتىن جاعداي, ينتەنسيۆتى الما باۋلارىنان تابىس ماقتامەن سالىستىرعاندا 30 ەسەگە, بۇگىنگى كۇنگە تابىسى ەڭ كوپ بولىپ وتىرعان باقشادان 10 ەسەگە ارتىق الىنادى.
مىنە, وسىلايشا وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرى العان مول ونىمدەرىن استانا, الماتى قالالارىنا, رەسپۋبليكانىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىنە جانە رەسەي, ەۋروپا, تمد ەلدەرىنە جونەلتىپ, حالىقتىڭ ريزاشىلىقتارىنا بولەنۋدە. وتكەن جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارىندا جالپى كولەمى 240,3 ملن. اقش دوللارىن قۇرايتىن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى ەكسپورتتالىپ, ارعى جىلمەن سالىستىرعاندا 17 پايىزعا ارتتى.
ارينە, شىمكەنتتەن شىققان ءبىر كەرۋەنمەن كەدەن وداعىنىڭ تىنىسى كەڭەيىپ, ءۇش ەل اراسىنداعى الىس-بەرىس, بارىس-كەلىسىمىز دامىپ كەتتى, ءبارى شەشىلدى دەپ ايتۋعا بولمايدى. بۇل كەرۋەن ارقىلى وڭتۇستىكتىڭ باسقا ەلدەرگە ساۋدا-ساتتىق جاساۋىنا داڭعىل جول اشىلدى, ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءساتتى قادام جاسالدى. ايتسە دە, تەك اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساۋدالاۋدى عانا قاناعات تۇتپاي, وداققا بىرىككەن ەلدەردىڭ كاسىپكەرلەرى ءوزارا باس قوسىپ, كاسىپورىن اشۋعا ۇمتىلۋلارى قاجەت. بۇل ءۇردىس بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ كوبەيۋىنە ىقپال ەتەدى. جانە ەلدە تۇرالاپ قالعان جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنا جان ءبىتىرۋى ابدەن مۇمكىن. قازىردىڭ وزىندە كەدەن وداعى ۇسىناتىن جاڭا مۇمكىندىكتەر ەنەرگەتيكا, مۇناي-حيميا, كولىك جانە لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, كوممۋنيكاتسيا, فارماتسەۆتيكا باعىتىندا بىرلەسكەن ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا سەپتىگىن تيگىزە باستادى. ياعني, بۇل بايلانىستىڭ بولاشاعى زور دەگەن ءسوز.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
