ازاتتىقتىڭ اق تاڭى اتىپ, تاۋەلسىزدىك تۋى قولعا تيگەن العاشقى جىلداردىڭ ەلگە دە, ەلباسىنا دا اسا اۋىر سىناق بولعانى بەلگىلى. ءسوز جوق, بۇگىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە اينالعان بەرەكەلى ىستەردىڭ نەگىزى سول العاشقى قادامداردا-اق قالانعان بولاتىن. سولاردىڭ ىشىندەگى ەل دامۋىنىڭ كەزەڭدەرىنە التىن ارقاۋ بولىپ تارتىلعان ءبىر ماسەلەنى ەرەكشە اتاپ ايتقان ءجون. ول — بوداندىقتان بوساپ, ازاتتىققا ۇمتىلعان حالىقتىڭ جاسىپ قالعان جىگەرىن جانىپ, رۋحىن كوتەرۋ.
ەگەمەندىگىن جاريالاپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىن سايلاپ ەندى عانا سەرپىلگەن جۇرتتىڭ بويىن ودان ءارى تىكتەپ, بولاشاققا دەگەن سەنىمىن وياتۋ وڭاي شارۋا بولعان جوق. مىنە, وسى ساتتە حالىقتى جاڭا, بيىك ارماندارعا جەتەلەيتىن, جۇرتتى مەملەكەتتىك مۇددەگە بىرىكتىرەتىن يدەيالار كەرەك بولدى. ونىڭ باستاۋى تاريحي جادىمىزدى, ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى جاڭعىرتۋدان باستالدى.
الاش ارىستارىن اقتاپ, ەڭبەكتەرىن جاريالاپ, كەڭەستىك كەزەڭدە اتتارىن اتاۋعا قورقاتىن حاندار مەن بيلەردىڭ, دانالار مەن باتىرلاردىڭ ەسىمدەرىن دارىپتەپ, مەرەيتويلارىن وتكىزگەن جىلداردىڭ بارلىعى وسى حالىق رۋحىن اسقاقتاتۋدان تۋعان شارالاردىڭ العاشقى لەگى بولاتىن. بارلىق تاريحي وقيعالاردىڭ تورەشىسى ۋاقىت كورسەتىپ وتىرعانىنداي, بۇگىندە قازاق رۋحى سول يگى ىستەردىڭ ارقاسىندا الەمدىك ابىروي بيىگىنە شىعىپ وتىر.
ەلباسى قابىلداعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى ۇلت رۋحىن كوتەرگەن سونداي ايتۋلى جوبا بولعانى بارشاعا ايان. «بابالار ءسوزى» اتتى قازاق فولكلورىنىڭ ءجۇز تومدىعى – سول باعدارلامانىڭ ماڭىزدى بولىگى. ونى ەلباسى قىزۋ قولداپ جۇزەگە اسىرۋعا پارمەن بەردى. تاۋەلسىزدىك تىزگىنىن قولىنا كەشە عانا العان جاس رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى كەمەلىنە كەلە قويماعان شاقتا وسىنداي كورەگەندىك تاۋەكەلگە بەل بايلادى.
ويتكەنى, فولكلور – قاي ەلدىڭ بولماسىن, قاي حالىقتىڭ بولماسىن ۇلتتىق رۋحىنىڭ تاۋسىلمايتىن قاينارى. ونى ادامزاتتىڭ اقىل-وي دامۋىنىڭ اۋىزشا جادىنىڭ ەنتسيكلوپەدياسى دەۋگە بولادى. الەمدە فولكلورسىز حالىق جوق. ول – ءار حالىقتىڭ ءومىر سالتىنىڭ رۋحاني كورىنىسى. سوندىقتان دا الەمدىك عىلىمدا فولكلوردى تەك ءسوز ونەرى دەپ ەمەس, ونى حالىقتىڭ بۇكىل رۋحاني بولمىسىنىڭ كورىنىسى دەپ بىلەدى. سوندىقتان دا, ەۋروپا عالىمدارى ءحىح عاسىردا ادامزاتتىڭ اقىل-وي دامۋىنىڭ كەزەڭدەرىن زەرتتەۋدە فولكلوردى باستى قاينار دەپ تانىدى. ءسويتىپ, الەم حالىقتارىنىڭ ەتنوگرافياسى مەن فولكلورىن بارىنشا جيناقتاپ, سالىستىرا زەرتتەۋگە دەن قويدى. تورتكۇل ءدۇنيەگە ساپار شەككەن جيھانكەزدەر مەن ساياحاتشىلار الەم حالىقتارىنىڭ فولكلورى جونىندە ۇشان-تەڭىز ماتەريالدار جيناپ, ادامزات مادەنيەتىنىڭ پايدا بولۋى مەن دامۋى جونىندە تاماشا جاڭالىقتار اشتى. بۇل ورايدا ءحVىىى-ءحىح عاسىرلاردا دۇنيەنىڭ باسىم بولىگىن ءوز وتارىنا اينالدىرعان فرانتسۋز, اعىلشىن عالىمدارىنىڭ جەكەلەگەن ەتنوستار ەتنوگرافياسى مەن فولكلورى ءجونىندەگى زەرتتەۋلەرىنىڭ ماڭىزى وتە جوعارى بولدى.
مۇنداي اۋقىمدى زەرتتەۋلەردەن اكادەميالىق باعىتتى ۇستانعان رەسەي عالىمدارى دا قالىس قالعان جوق. رەسەيلىك تۇرىك-تەكتەس حالىقتار مۇراسىن الەمگە العاش تانىستىرعان اكادەميك ۆ.رادلوۆ وسى مەكتەپتىڭ تۇلەگى بولاتىن. ونىڭ تۇرىكتەكتەس حالىقتار ءتىلىنىڭ سوزدىگى (9 توم) مەن فولكلورىنا (9 توم) ارنالعان جيناقتارى, ىرگەلى زەرتتەۋلەرى سونىڭ دالەلى. بۇل ءۇردىس كەيىننەن ۆ.پوتانين, ءا.ديۆاەۆ سياقتى فولكلورشىلار ەڭبەكتەرىندە جالعاسىپ, حح عاسىر باسىندا ا.بايتۇرسىنوۆ, ح.دوسمۇحامەدوۆ باستاعان الاش ارىستارىنىڭ, فولكلورشى-عالىمداردىڭ قاجىرلى ەڭبەگىمەن كەڭ قانات جايدى.
وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسقان بۇل ءۇردىس كەڭەس وكىمەتىنىڭ ساياسي باعدارىنىڭ كۇرت
وزگەرۋىنە بايلانىستى قىستالاڭ كۇيگە ءتۇستى. بىراق, قالاي دەگەندە دە حالىقتىڭ قانىنا ءسىڭىپ, جۇرەگىنە جازىلعان رۋحاني مۇراسىنىڭ دا قازاقتىڭ ءدال ءوزى سياقتى قانداي سىناققا دا توتەپ بەرەتىندىگىن ءدالەلدەدى. كەزەكتى زۇلماتتان امان شىققان ءار ۇرپاق بابالارىنىڭ رۋحىنا قايتا باس قويىپ, كاۋسارىنان قانىپ ءىشىپ, وعان بارىنشا قامقورلىق كورسەتىپ وتىردى. سوندىقتان قانداي كەزەڭدە بولماسىن قازاق فولكلورى زيالى قاۋىم نازارىنان تىس قالعان ەمەس. ويتكەنى, حالىقتىڭ جان دۇنيەسىن زەردەلەۋدىڭ ودان باسقا جولى جوق بولاتىن. ۇلتتىق مادەنيەتتى دامىتۋدىڭ التىن تۇعىرى سانالاتىن فولكلورسىز العا باسۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. قازاق مادەنيەتىندە جارىق كورگەن كلاسسيكالىق تۋىندىلاردىڭ بارلىعى ءوز باستاۋىن وسى اسىل مۇرادان الدى. ونى جيناماۋ, جۇيەلەمەۋ, زەرتتەمەۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. ول – حالىقپەن بىتە قايناسقان, اجىراتىپ قاراۋعا بولمايتىن جان دۇنيەسىنىڭ كۇرە تامىرى بولاتىن. سوندىقتان وعان قاراپايىم حالىقتان باستاپ, نەبىر تالانتتى عالىمدار بار كۇش-جىگەرلەرىن سالدى…
دۇنيەجۇزى عالىمدارى قازاق فولكلورىنىڭ ادامزات مۇراسىنىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ ءداستۇرلى ءتولتۋما بولمىس-ءبىتىمىن بارىنشا تولىق ساقتاعان ەرەكشە قۇبىلىس ەكەندىگىن ەجەلدەن اتاپ كورسەتىپ كەلەدى. ول وركەنيەتتى ەلدەردە جۇرناعى عانا قالعان حالىقتىق مۇرانىڭ بارلىق جانرلىق تۇرلەرىن ساقتاپ قالۋىمەن عانا ەمەس, سوناۋ ميفتىك سانادان باستاۋ الاتىن ءداستۇرلى دۇنيەتانىمعا باي مازمۇنىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. بىراق كەڭەستىك داۋىردە قازاق فولكلورىن كەڭىنەن جيناپ, عىلىمي تۇرعىدان جۇيەلەپ, ونىڭ ەرەكشە تابيعاتىن الەمگە تانىستىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بولعان جوق. مىنە, سونىڭ كەڭ شالقارى تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا بۇگىن اشىلىپ وتىر. اتالعان جوبا سول مۇمكىندىكتى بارىنشا ءساتتى پايدالانۋدىڭ جارقىن كورىنىسى.
قازاق فولكلورىن كوپ تومدىق رەتىندە جاريالاۋدىڭ تالپىنىستارى بۇرىن دا بولعان. ولاردىڭ بارلىعى ءوز كەزىندەگى قوعامدىق سۇرانىستىڭ كورىنىسى بولعانمەن, تۇبەگەيلى ناتيجە بەرە المادى. وعان ءمۇمكىندىك تە جوق بولاتىن.
قالاي بولعاندا دا, قازاق عالىمدارى باستى باعداردان جاڭىلعان ەمەس. حالىق مۇراسى ۇزدىكسىز جينالىپ, جينالعاندارى جۇيەلەنىپ, تالاي تاماشا زەرتتەۋلەر جارىق كوردى. وسىلاردىڭ بارلىعى بۇگىنگى ءجۇز تومدىققا جاسالعان العىشارتتار ەدى. قوعام الدىنا ەلباسى جاڭا مىندەتتەر قويعان كەزدە م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ عالىم-ماماندارى سول بيىك تالاپ ۇدەسىنەن شىعۋعا دايىن بولدى.
قالاي دەگەندە دە, اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ باستاعان قازاق فولكلورشىلارى ەل ءۇمىتىن اقتاۋعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن تاۋەكەل ەتىپ, ونى ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى دەۋگە بولادى. شىندىعىندا, ەلباسى تاۋەكەل ەتكەن ۇلكەن ءىستى اتقارۋدىڭ تاۋقىمەتى دە از ەمەس بولاتىن.
ەڭ الدىمەن, مۇنداي ءبىر حالىقتىڭ عانا فولكلورىن 100 توم ەتىپ باسىپ شىعارۋ الەمدىك تاجىريبەدە ءالى جوق ەدى. دەمەك, بۇل – بۇرىن شىقپاعان شىڭعا قول سوزۋ دەگەن ءسوز. ونىڭ ناتيجەسىنە كۇمان كەلتىرۋشىلەر دە از بولعان جوق. ءتىپتى, ءجۇز تومعا جۇك بولاتىن حالىق ادەبيەتىنىڭ ۇلگىلەرى بار ما دەگەن دە ءدۇدامال سۇراقتار بولدى.
ەكىنشىدەن, بۇل جيناق كوپشىلىككە ارنالعان قاتارداعى باسىلىم ەمەس ەدى. اكادەميك س.قاسقاباسوۆ شىعارۋشىلار القاسىنىڭ الدىنا بۇل باسىلىمدى اكادەميالىق پىشىمدەگى عىلىمي جيناق ەتىپ شىعارۋ مىندەتىن قويدى. بۇل دەگەنىڭىز, عالىم-مامانداردىڭ ءبىلىم-بىلىگى مەن تىنىمسىز ىزدەنىسىن, زەرتتەۋ جۇمىستارىن قاجەت ەتەتىن اسا اۋقىمدى شارۋا ەدى.
ۇشىنشىدەن, قازاق فولكلورىنىڭ قولجازبا قورىمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ قوسىمشا قيىندىقتارى بار ەدى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ حالقىمىز وتكەن عاسىردا ءۇش رەت ءالىپبي وزگەرتكەنى بەلگىلى. سوندىقتان قۇراستىرۋشىلار قولجازبا ۇلگىلەرىنىڭ اراب, لاتىن, كيريليتسا جازۋىنداعى نۇسقالارىن وقىپ, سالىستىرۋعا ءماجبۇر بولاتىن. تورتىنشىدەن, قازاق قولجازبالارىنىڭ كوپشىلىگى ماسكەۋ, پەتەربۋرگ, قازان, تاشكەنت سياقتى قالالاردا شاشىراپ جاتقان. سوندىقتان اراگىدىك ەكسپەديتسيالىق جۇمىستاردى دا قاتار جۇرگىزۋ كەرەك بولدى.
بەسىنشىدەن, كوپتومدىققا قىتاي, موڭعوليا قازاقتارىنىڭ فولكلورىن دا قوسىپ شىعارۋ مىندەتى قويىلدى. جىراقتا جاتقان, كوبى اراب الىپبيىندە جاريالانعان مۇرانىڭ نۇسقالارىن سالىستىرىپ, عىلىمي تۇسىنىكتەرىن جازىپ, باسپاعا دايىنداۋ قىرۋار شارۋانى قاجەت ەتەتىن. التىنشىدان, بۇل ۋاقىتتا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قۇرىلىمدىق وزگەرىسكە تۇسۋىنە بايلانىستى م. اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايى مەن ەكونوميكالىق احۋالى كۇرت تومەندەپ كەتكەن. بىلىكتى عالىمدار مەن ماماندار جوعارى وقۋ ورىندارى مەن باسقا دا تابىستى سالالارعا جىلىستاعان. سوندىقتان ءوز ىسىنە بەرىلگەن, حالىق مۇراسىن قادىرلەيتىن ساناۋلى ماماندارعا الاپات سالماق ءتۇستى.
جەتىنشىدەن, كەڭەستىك كەزەڭدە فولكلورعا دەگەن كوزقاراستىڭ اسىرە ساياساتتانۋىنا بايلانىستى حالىق مۇراسىنىڭ ماتىندەرى دە رەداكتسيالانىپ, كوپ بۇرمالانعان بولاتىن. مىنە, وسىنىڭ ءبارىن تۇپنۇسقامەن سالىستىرىپ, تەكستولوگيالىق جۇمىستار جۇرگىزۋ قاجەت بولدى. ال تەكستولوگيالىق زەرتتەۋلەر قازاقستاندا ەڭ كەنجە قالعان سالانىڭ ءبىرى بولدى.
«بىتەر ءىستىڭ باسىنا, جاقسى كەلەر قاسىنا», دەيدى قازاق. وسىنداي اۋقىمى ۇلكەن, جاۋاپكەرشىلىگى مەن تاۋەكەلى قوس قابات شارۋانىڭ باسىنا س.قاسقاباسوۆ سياقتى الەمگە ءماشھۇر عالىم, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇمىسىندا ىسىلعان, تاجىريبەلى مامان, كانىگى ۇيىمداستىرۋشىنىڭ كەلۋى ءىستىڭ ءساتتى باستالىپ, باياندى اياقتالۋىنا ۇيىتقى بولدى.
شارۋانىڭ باستالۋى دا توسىن بولدى. ەگەر قيسىنعا سالاتىن بولساق, شۋ دەگەننەن قازاق فولكلورىندا ەڭ كوپ باسىلعان جانە جەتە زەرتتەلگەن جانرلار رەتىندە ەرتەگىلەر مەن باتىرلار جىرىنان باستالعانى وڭتايلى بولاتىن ەدى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىن جەڭىل-جەلپى وڭدەۋلەرمەن باسپاعا بەرە بەرۋگە بولاتىن. بۇل ۋاقىت جاعىنان مۇرسات الۋعا, كەلەسى تومداردى ازىرلەۋگە تىنىس اشاتىن ەدى. بىراق, شىعارۋشىلار القاسى مۇنداي جەڭىل جولدان باس تارتىپ, العاشقى تومدى (2003 جىلى) داستانداردان باستادى. شىعىستىڭ عاشىقتىق سيۋجەتتەرىنە نەگىزدەلگەن نەمەسە ءدىني باياندارعا قۇرىلعان داستان جانرى وسى ۋاقىتقا دەيىن كوپ قاعاجۋ كورىپ, ۇرپاق ساناسىندا كومەسكى تارتا باستاعان كونە شىعارمالاردان تۇراتىن. ونىڭ ۇستىنە شىرعالاڭى كوپ شىعىس تاقىرىبى مەن ءدىني داستانداردى زەرتتەۋگە كەڭەس داۋىرىندە ەشكىمنىڭ جۇرەگى داۋالاي بەرمەيتىن. مىنە, ءجۇز تومدىقتىڭ العاشقى تومدارىنىڭ وسىنداي تىڭ تاقىرىپپەن باستالۋى دا جۇرتشىلىقتى ەلەڭ ەتكىزدى. بۇل ورايدا, وسى تاقىرىپتى جەكە زەرتتەپ جۇرگەن بەلگىلى عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ب.ازىباەۆانىڭ ەڭبەگى زور بولعانى ءسوزسىز.
قازاق تاريحىندا العاش باسىلىپ شىققان كىتاپتار ارقاۋ بولىپ, قازاق دالاسىنا وتە كەڭ تاراعان داستاندار كوپ جىلعى ۇزىلىستەن كەيىن تۇڭعىش رەت باس-اياعى تۇگەندەلىپ, عىلىمي جۇيەگە ءتۇسىپ, تولىققاندى جۇرتشىلىق قولىنا ءتيدى. ماسەلەن, ءبىر عانا وسى داستان جانرىنىڭ 28 تومعا جۇك بولعانىنىڭ ءوزى نە تۇرادى. دەمەك, حالىق اراسىندا اسا كەڭ تاراعان, كولەمى جاعىنان بارىنەن اۋقىمدى جانردىڭ داستان بولعاندىعىن جاڭا ۇرپاق جادىندا قايتا جاڭعىرتتى.
بۇرىندارى «باتىرلار جىرى» دەگەن اتپەن كوپشىلىككە ءمالىم جىرلارمەن قوسا, كونە ەپوستان باستاپ, «قىرىمنىڭ قىرىق باتىرى», «تاريحي جىرلارعا» دەيىنگى دۇنيەجۇزى حالىقتارى ىشىندە قازاق اراسىندا عانا جوعارى كوركەمدىك دەڭگەيگە جەتىپ, ساپ تازا كۇيىندە ساقتالعان ەپوستىق جىرلار دا العاش رەت تۇگەندەلىپ, عىلىمي تۇرعىدان سارالانىپ, بارشا تۇسىنىكتەمەلەرىمەن جاريالانعانىن اتاپ ايتۋ كەرەك. ۇزىن سانى 33 تومدى قۇرايدى. ولاردىڭ ىشىندە تەك تاريحي جىرلاردىڭ ءوزى 13 تومعا جۇك بولعان.
قالىڭ كوپشىلىك حالىق پروزاسىنان ەرتەگىلەردى عانا بىلەتىن. ال ونىڭ ميفتەردەن باستاپ, اڭىز, ءاپسانا, حيكايات سياقتى سان الۋان جانرلىق تۇرلەرىن تۇگەندەۋ دە وسى كوپتومدىقتىڭ ەنشىسىنە بۇيىرىپ وتىر.
حالىق دانالىعى سانالاتىن ماقال-ءماتەلدەر, جۇمباقتار, جاڭىلتپاشتار, ءوتىرىك ولەڭ سياقتى كوپشىلىككە تانىمال قۇندىلىقتاردىڭ ءوزىن جيناقتاپ, جۇيەلەپ, جەكەلەگەن تومدارعا اينالدىرۋ دا وڭايعا تۇسپەگەنى ءسوزسىز. مۇنداي «شاعىن جانرلاردىڭ» قاتارىنا بۇرىندارى ارنايى كوڭىل بولىنبەگەن «باتا», «العىس», «قارعىس», «تيىم سوزدەر», «ىرىمدار», «ءتۇس جورۋ» سياقتى شىعارمالاردىڭ قوسىلۋى جيناقتىڭ عىلىمي تولىققاندىلىعىن بارىنشا كۇشەيتە تۇسكەن.
كوپتومدىقتىڭ قارىمىن كەڭەيتىپ, مازمۇنىن بايىتا تۇسكەن تىڭ سيپاتتىڭ ءبىرى رەتىندە, عۇرىپتىق فولكلورعا قاتىستى دۇنيەلەردىڭ مول قامتىلعانىن ايتۋعا بولادى. بۇل سالانى كەزىندە بارىنشا ىجداھاتپەن زەرتتەگەن مارقۇم فولكلورشى عالىم ب.ابىلقاسىموۆتىڭ ەڭبەكتەرى جەتە نازارعا الىنعان. جۇرتشىلىققا بۇرىننان بەلگىلى «ناۋرىز», ءتورت ت ۇلىك تۋرالى ولەڭدەرمەن قوسا, «بادىك», «ارباۋ جىرلارى», «كۇلاپسان», «باقسى سارىندارى» سياقتى عۇرىپتىق فولكلور ۇلگىلەرى دە العاش رەت توپتالىپ جاريالانىپ وتىر.
عۇرىپتىق فولكلوردى سارالاۋ ماشاقاتىن «وتباسى فولكلورىن» قۇراستىرۋدا ءوز باسىمىزدان كەشكەنبىز. اسىرەسە, بۇل جانرلاردىڭ جيناقتالعان ۇلگىسى ماردىمسىز. كەزىندە نەگىزىنەن ەرتەگىلەر مەن اڭىزدارعا, ەپوستىق جانرلارعا باسا كوڭىل اۋدارىلىپ مۇنداي شاعىن جانرلار نازاردان تىس قالىپ كەلگەن. ال كەڭەستىك كەزەڭدە بۇل شىعارمالار ەسكىلىكتىڭ قالدىعى سانالىپ, مۇلدە شەتتەپ قالعان-دى. ماسەلەن, قازاققا ەڭ تانىمال دەگەن جانر «جار-جاردىڭ» بىرەر نۇسقاسى عانا جازىلىپ الىنعان. ال, «اۋشادياردىڭ» ۇلگىلەرى قاتارعا كەيىننەن عانا قوسىلدى. «ازالاۋ جىرلارى» جونىندە دە وسىنى ايتۋعا بولادى.
ايتۋلى ەڭبەكتى «بالالار فولكلورى» جەكە توم رەتىندە تولىقتىرىپ وتىر. بەسىك جىرىنان باستالاتىن حالىق پەداگوگيكاسىنىڭ قاينارى تۇڭعىش رەت جيناقتالىپ, جانرلىق تۇرعىدان جۇيەلەنىپ جۇرتشىلىققا جول تارتقان. ءبىراز جىل تىرنەكتەپ جيناپ, العىسوز, عىلىمي تۇسىنىكتەر جازىپ قولعابىس ەتكەن قىزمەتىمىزدى حالىق مۇراسىنا قوسقان ءوز ۇلەسىمىز دەپ بىلەمىز.
ال كوپتومدىقتىڭ ونداعان تومىنا جۇك بولعان, قىتاي مەن موڭعولياداعى قازاقتار فولكلورىنىڭ ۇلگىلەرى دە قازاق رۋحانياتىنداعى ۇلكەن ولجا. شىنتۋايتىن ايتقاندا, اتالعان جوبا – مۇراعاتتاردى اقتارىپ, شاڭ باسقان كونە جازۋدان كوز مايىن تاۋىسىپ كيريلليتساعا قوتارعان, ونى كومپيۋتەرگە تەرىپ, الدەنەشە قايتالاپ وقىپ, قاتەسىن تەكسەرگەن, ءاربىر توسىن قولدانىسقا تۇسىنىك بەرىپ, كورسەتكىشتەرىن جاساعان قۇراستىرۋشىلار مەن مامانداردىڭ جانكەشتى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. باستى ماداق يە, سولاردىڭ ىشىندە كوپتومدىقتى باسىنان اياعىنا دەيىن قولدارىنان وتكىزگەن توقتار الىبەكوۆ پەن سەرىكباي قوسانوۆتاردىڭ ەسىمدەرىن ايرىقشا اتاۋدى پارىز سانادىق.
تۇتاستاي العاندا, «بابالار ءسوزى» – حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويىنا جيناقتاعان رۋحاني مۇراسىن بارىنشا مولىنان قامتىپ, عىلىمي تۇرعىدان سارالاپ, جۇيەلەپ, جان-جاقتى تۇسىنىكتەرىمەن ۇرپاققا امانات ەتكەن جاڭا عاسىردىڭ ۇلى جوباسى. ەڭ الدىمەن, وسى ارقىلى ءبىز ءوز حالقىمىزدىڭ فولكلورلىق جادىگەرلەرىنىڭ ادامزاتتىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ باي, ەڭ مايەكتى مۇرالاردىڭ قاتارىندا ەكەندىگىن دايەكتەي الدىق. دۇنيە جۇزىندە ءوزىنىڭ رۋحاني مۇراسىن 100 توم ەتىپ باسىپ شىعارعان تۇڭعىش ەل رەتىندە, ءبىز الەمدىك مادەنيەت قازىناسىنا مول ۇلەس قوسقان حالىق ەكەندىگىمىزدى دالەلدەدىك.
ەكىنشىدەن, بۇل جيناق حالىق مۇراسىن الەمدىك فولكلورتانۋ عىلىمى تۇرعىسىنان جان-جاقتى سارالاپ, تەرەڭ زەرتتەۋلەر ءجۇرگىزە الاتىن عىلىمي الەۋەتى جوعارى ەل ەكەندىگىمىزدى كورسەتتىك. ۇشىنشىدەن, حالقىمىزدىڭ تاريحي جادى مەن ءداستۇرلى ءدۇنيەتانىمىنا سۋارىلعان تاۋسىلمايتىن تانىم كاۋسارىن ازات ۇرپاققا تاۋەلسىز سانا تۇرعىسىنان سارالاۋعا مۇمكىندىك تۋعىزدىق. تورتىنشىدەن, الەم وركەنيەتىنىڭ دامۋ ورىسىنە كوز سالساق, قانداي مودەرن ونەر دۇنيەگە كەلسە دە, بارلىعى تۇبىندە ميفتىك ساناعا, فولكلورلىق موتيۆتەر مەن سيۋجەتتەردەن ءنار الىپ وتىرادى. دەمەك, فولكلور – بارلىق ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ مايەگى. «بابالار ءسوزى» دە ءبىزدىڭ وركەنيەتكە ۇمتىلعان ەلىمىزدىڭ ماڭگىلىك رۋحاني كاۋسارى بولارى ءسوزسىز.
بەسىنشىدەن, ەلىمىزدەگى گۋمانيتارلىق عىلىمنىڭ قاي سالاسى بولماسىن ءوز تاريحىن سارالاۋ مەن عىلىمي پايىمداۋلار جاساۋدا فولكلورعا يەك ارتادى. مىنە, وسى ورايداعى ءاربىر عىلىمي-زەرتتەۋگە نەگىز بولاتىن تۇپنۇسقا دەرەككوزى دە وسى كوپ تومدىق بولادى دەپ سەنەمىز. التىنشىدان, بۇل جوبانى اتقارۋ بارىسىندا قازاق قولجازبالارىن جيناقتاپ, جۇيەلەۋ بويىنشا دا قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. قازاق ەلىندەگى ءارتۇرلى عىلىمي قورلارداعى جازبالار م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ قورىنا جيناقتالدى. شەتەلدەردەگى شاشىراپ جاتقان مۇرالار دا قايتارىلدى. ءارتۇرلى جازۋداعى رۋحاني بايلىق ءبىر الىپبيگە ءتۇستى. سونداي-اق, بۇل جازبالاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسى دا جاساقتالدى. ەندى ونى ۇزاق مەرزىمگە ساقتاۋدىڭ جانە ولاردان ءارتۇرلى فورماتتاعى ەڭبەكتەر جازۋدىڭ بازالىق نەگىز قالىپتاستى. بۇل – عالىمداردى كوپتەن تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلە بولاتىن. جەتىنشىدەن, ەڭ باستىسى, بۇل جوبا – حالىقتىڭ الدەنشە ۇرپاعىنىڭ تىرنەكتەپ جيناپ, ارداقتاپ ساقتاپ كەلگەن رۋحاني اماناتىن ماڭگىلىك ەلدىڭ ماڭگىلىك مادەنيەت مايەگىنە اينالدىرعان تاۋەلسىز ەلدىڭ تولاعاي تابىسى بولدى. قازىرگى تىلمەن ايتاتىن بولساق, قازاق ەلىنىڭ الەمدىك مادەنيەت باسەكەسىنە شىعارعان ۇلتتىق برەندى دەۋگە بولادى.
كەنجەحان ماتىجانوۆ,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
الماتى.
